Anahtar kelimeler: Nakış Dikiş İdava Ustası Döküm Ayına Yansıtmadığını Makine Bünyesinde Nisan

MAHKEMESİ:İş Mahkemesi
SAYISI
: ████████ E., ███████ K.İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I.DAVADavacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı ... bünyesinde 08.09.2005-31.12.2013 tarihleri arasında makine dikiş nakış ustası olarak son ücretinin de 971,03 TL olmak üzere kesintisiz çalışmasına rağmen Nisan 2010 ayına kadar sigortasız çalıştırıldığını, davacıya ait hizmet döküm cetvelinden görüldüğü üzere Belediye tarafından işe giriş bildiriminin farklı iş yeri numaraları ile yapıldığını, bu kayıtların gerçeği yansıtmadığını, davacının kesintisiz çalışmasına rağmen prim ödeme günlerinin eksik bildirildiği ileri sürülerek, davacının 08.09.2005–2010 Nisan ayları arasında tam gün ve kesintisiz olarak asgari ücretten az olmamak üzere belirlenecek ücreti üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmesin talep ve dava etmiştir.II.CEVAPDavalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının genel itibariyle okulların açık olduğu dönemlerde çalıştığını, bu çalışmasının da aralıklı olduğunu belirterek, davanın reddini talep etmiştir.... müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; çalışma olgusunun yöntemince ispatlanması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.III.İLK DERECE MAHKEME KARARIİlk Derece Mahkemesinin 13.12.2016 tarih ve ████████ - ████████ E.K. sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.IV.İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve ... müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 11.04.2017 tarih ve ████████ - ████████ E.K. sayılı kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİA. Birinci Bozma KararıBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalı vekili ve ... müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 04.12.2018 tarihli kararı ile "... İnceleme konusu olayda, davacının davalı iş yerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, davacının davalı iş yerinde geçen çalışmalarının kısmi veya tam süreli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Hal böyle olunca, davacının günlük mesaisinin tamamını bu işe ayırıp ayırmadığının ve aynı iş yerinde tam gün süreli çalışan emsal çalışanlarla aynı işi yapıp yapmadığının ya da tam gün süreli çalışan emsal çalışanlara göre önemli ölçüde daha az çalışıp çalışmadığını belirlemek için davalı iş yerinden davacı adına düzenlenen ders programları, özlük dosyası, puantaj kayıtları, tüm talep dönemini kapsar imzalı ücret ödeme belgeleri devam-devamsızlık çizelgesi ve kursa geliş ayrılış saatlerini gösterir belgelerin de getirtilerek, dosyada bulunan diğer belgeler ile birlikte değerlendirilmek suretiyle, kursa geliş ve ayrılış saatleri de göz önüne alınarak, davacının günlük girilen ders saati itibariyle mesaisini tam gün olarak davalı işverenler nezdinde geçirip geçirmediği, diğer bir anlatımla, bir günlük çalışma mesaisinin tümünü davalı iş yerlerine hasredip etmediği saptanmalı, davacı ile birlikte çalışan müdür, şef, hizmetli, kadrolu öğretmen ve usta öğretici gibi beyanları belgelerle denetlenebilecek tanık beyanlarına başvurulup ders saati, mesai, tam-kısmi çalışma hususları ile çalışmaya ara verilip verilmediği sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilerek davacının çalışmaları tam süreli mi yoksa kısmi süreli mi olduğu netliğe kavuşturulmalı, daha az saat derse girilen günlerde tam gün mesaisinin davalı işverenler nezdinde geçtiği kabul edilemeyeceğine göre, 7,5 saatlik çalışmanın 1 gün kabul edilmek suretiyle hesap yapılması gerekirken, Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın, ... sicil numaralı iş yeri bilgileri istenmeksizin, yanlış değerlendirme ve eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir." şeklindeki gerekçeyle eksik inceleme ve araştırma sonucu verilen hüküm hüküm bozulmuştur.B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Kararİlk Derece Mahkemesinin 18.11.2021 tarih ve ███████ - ████████ E.K. sayılı kararı ile Yargıtay bozma kararı doğrultusunda yeniden yapılan yargılama neticesinde, bozma kararı öncesi ve sonrası tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.C. İkinci Bozma Kararıİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Daire kararı ile "... Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde, davacının, ... Kaymakamlığı ... ve... Müdürlüğünce gönderilen ders çizelgelerinde 15.12.2009-14.04.2010 tarihleri arasında haftanın 5 günü günde 5 saat derse girdiği, ... Otomasyon Sisteminden alınan ekran görüntüsü içeriğine göre, davacının çalışma saatlerinin 17.09.2007-30.05.2008 tarihleri arasında 5 gün günde 4 saat, 06.10.2008-12.06.2009 tarihleri arasında 5 gün günde 4 saat, 09.11.2009-06.08.2010 tarihleri arasında 5 gün günde 4 saat, 07.12.2009-22.01.2010 tarihleri arasında 5 gün günde 5 saat, 25.01.2010-09.06.2010 tarihleri arasında 5 gün günde 5 saat olduğu ve bunların dışında belge bulunmayan dönem yönünden ise tanık beyanları esas alınarak tam süreli çalıştığının kabulü ile hazırlanan bilirkişi raporu doğrultusunda karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır. Somut olayda, bozmaya uyulmuş ise de bozma gereğinin yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bu itibarla yapılacak iş, dava konusu dönemin tamamına ilişkin ders çizelgeleri, yoklama defterleri, ücret bordroları ve puantaj kayıtları vs. getirtilmeli, bu tür belgelerde noksanlık varsa bunun nedeni araştırılmalı, hüküm altına alınan süreler yönünden davacının resmi belgelerde belirtilen ders saatlerinden sonra kursta kalmasının haklı bir gerekçesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı, resmi kayıtların aksinin tanık delili ile kanıtlanamayacağı göz önünde bulundurulmalı, daha az saat derse girilen günlerde tam gün mesaisinin davalı işveren nezdinde geçtiği kabul edilemeyeceğine göre, 7,5 saatlik çalışmanın 1 gün kabul edilmek suretiyle hesaplama yapılacak şekilde denetime elverişli bilirkişi raporu alınarak, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir." şeklindeki gerekçeyle verilen hüküm bozulmuştur.D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü KararMahkemenin 30.01.2024 tarih ve ████████ - ███████ E.K. sayılı kararı ile Yargıtay bozma kararına uyularak yapılan yargılama ile dosyaya sunulan ücret bordroları ile ... Otomasyon sisteminden alınan ve davalı tarafından dosyaya ibraz edilen program çizelgelerinin çeliştiği, örneğin ... Otomasyon sistemine göre davacının ███████ ayında (15.02.2010-14.03.2010 arası) haftalık 5 gün ve günde 5 saat olmak üzere toplamda 100 saat çalışması gözükmekte iken ücret bordrosunda bu dönemde davacının 70 saat çalışmasının gözüktüğü, davacı tarafça davacının ders saatlerinden sonra kurs merkezinde kalmasını gerektirir haklı gerekçelerin bildirilemediği ve bu konudaki Yargıtay ilamında belirtilen gerekçedeki hususun davacı tarafça giderilemediği, dolayısıyla davacının kurs sonrası kurs merkezinde kalmasını gerektirir haklı bir neden olmadığı sonucuna ulaşıldığından, Mahkemece ücret bordrolarına itibar edilerek, tüm dosya kapsamı, toplanan deliller, konu ile ilgili yasal mevzuat, dinlenen tanık beyanları, istinaf ve Yargıtay kararındaki gerekçeler ve alınan bilirkişi raporları hep birlikte değerlendirildiğinde, davanın reddine karar verilmiştir.VI. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu, dosya kapsamında dinlenen tanık beyanları incelendiğinde davacının ders saatleri dışında kalan süreyi Kurum içi işleyiş ve sergi hazırlıkları nedeniyle iş yerinde geçirdiğinin sabit olduğunu, işçilik alacaklarının tazmine ilişkin açılan davada davacının 08.09.2005 - 31.12.2013 tarihleri arasında davalı ... üst işverenlik iş yeri nezdinde 8 yıl 3 ay 23 gün süre ile çalıştığının kabul edildiğini, kararın Yargıtay aşamasından geçerek kesinleştiğini, kesinleşen Mahkeme kararının kesin hüküm olarak kabul edilmesi gerektiğini, davacı ile aynı durumda olup dava açan kişilerin davalarının lehlerine sonuçlandığını, işbu dava yönünden davanın kabulü ile davacının tam gün esası ile kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesi gerekirken, aksi yöndeki gerekçelerle davanın reddine karar verilmesinin hakkaniyete aykırı olduğunu belirterek, kararın temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeDosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.VII. KARARAçıklanan sebeplerle;Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden ilgiliden alınmasına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,Üye ...'ın muhalefetine karşı; Başkan vekili ... ile Üyeler ..., ... ve ...'nun oyları ve oy çokluğuyla,03.02.2026 tarihinde karar verildi.KARŞI OY GEREKÇESİI. TEMEL UYUŞMAZLIK1.Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık, "davalı ... iş yerinde Kültür ve Sanat Müdürlüğü bünyesinde makine dikiş ve nakış ustası olarak önceleri Belediye işçisi olarak, 2010 Nisan ayından sonra ise taşeron işçisi olarak arası çalışan ve bu çalışmalarından taşeronda çalışmaları Kuruma tam, ancak öncesi Belediyedeki çalışmaları kısmi olarak bildirilen ve İş Mahkemesi kararı ile de işçilik alacakları ile tam süreli çalıştığı tespit edilen davacı sigortalının hizmetinin tam süreli mi yoksa girdiği ders saati ücreti karşılığında 7,5 saat esası ile kısmi süreli olarak kabulü gerekip gerekmediği" noktasında toplanmaktadır.2. İlk Derece Mahkemesince bozma üzerine yapılan yargılama sonunda "Mahkemece davacının ücretli öğretmen ve ders saati karşılığı çalıştığı, saatlerin karşılığı prim gününün kuruma bildirildiği gerekçesi ile" davanın reddine karar verilmiştir.3. Kararın davacı vekili tarafından temyizi üzerine de çoğunluk görüşü ile davacının ücretli öğretmen olduğu ders saati karşılığı çalıştığı ve toplam ders saatinin 7,5 saat üzerinden güne çevrilerek kısmi hizmet tespitine karar verilmesinin isabetli olduğu kabul edilerek kararın onanmasına karar verilmiştir.II. YASAL DÜZENLEMELER VE AÇIKLAMALAR
:4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca "Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve ... (... dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur".5. Keza 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 47. maddesi uyarınca "“Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar, görev ve yetkileri, yönetmeliklerle tespit edilir”.6. 5393 sayılı Belediyeler Kanunu'nun 14. maddesinde belediyelere "sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma" görevi verilmiştir. Belediyeler sosyal ve kültürel amaçlı kurslar açabilirler.7. Hizmet tespiti istenilen dönemde yürürlükte olan 506 sayılı Kanunu'nun 77. maddesi uyarınca “Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmış olmayıp da komisyon ücreti ve kara katılma gibi belirsiz zaman ve miktar üzerinden ücret alan sigortalıların prim ve ödeneklerinin hesabında esas tutulacak günlük kazançları, 78. madde hükmü saklı kalmak şartıyla, Bakanlar Kurulu kararıyla belli edilir”.8. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunu’nun 4. maddesi’ne göre; “Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinin (C) bendi kapsamında çalıştırılanlar” hakkında 4/a (SSK) hükümleri uygulanmaktadır.Aynı Kanun'un 80/j maddesine göre ise; “Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunur. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratlar ise dikkate alınmayacaktır”.9. Kısmi süreli iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan sigortalı iççilere ait hizmetlerin Kuruma bildirilmesinde uygulanacak usul, 12... tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta işlemleri Yönetmeliğin 3. fıkrasına göre; iş Sözleşmesi saat ücreti karşılığı yapılmış ise kısmi süreli çalışan sigortalıların ay içinde çalıştığı toplam sürenin, 4857 sayılı İş Kanunu'na göre günlük olağan çalışma süresi olan 7,5 saate bölünmesiyle, sigortalı için bildirilmesi gereken prim ödeme gün sayısı hesaplanır. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda 7,5 saatin altındaki çalışmalar 1 güne tamamlanır. Yönetmelik statü ile ilgili bir açıklama yapmadan ek ders karşılığı ücret ödenen usta öğreticinin prim gününün 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre belirleneceğini açıklamıştır. Buna göre ücretli öğretmenin girdiği toplam ders saati 7,5 saat ona yatırılacak olan sigorta prim gününü verir.10. 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesi kapsamında İş Kanunlarına İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nin 6. maddesindeki; ''İş yerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır'' şeklindeki düzenleme ile emsal tam zamanlı işçi çalışma süresi olan haftalık 45 saatin üçte ikisine denk gelen haftalık 30 saat ve altında kalan çalışmalar kısmi süreli çalışmanın olarak kabul edilmelidir. Keza aynı Kanun'un 66/c maddesi uyarınca "işçinin işinde ve her an iş göremeye hazır bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler" çalışma süresinden sayılır.11. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru üzerine verdiği kararda:“Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere hizmet tespiti davalarıyla işçilik alacakları davaları birbirini etkileyebilecek bağlantılı davalardır. Nitekim Yargıtaya göre işçilik alacakları davasında açılmış ise kural olarak hizmet tespiti davasının sonucu beklenmelidir. Yine Yargıtay kararlarında her iki davanın birbirlerini etkilemesi mümkün ise de davaların niteliği gereği farklı sonuçlara varılabileceğinin kabul edildiği görülmektedir. Zira hizmet tespiti davalarında kamu düzenine ilişkin olduğundan re'sen araştırma ilkesinin, işçilik alacaklarıyla ilgili davalarda ise taraflarca hazırlama ilkesinin geçerli olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle işçilik alacakları davasında verilen karar hizmet tespiti davasında kesin delil değil güçlü delil olarak kabul edilmektedir. Hemen belirtmek gerekir ki delil değerlendirmesi İlk Derece Mahkemelerinin takdirinde olup bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içermedikçe Anayasa Mahkemesinin bu takdire müdahalesi söz konusu değildir. Bununla birlikte bağlantılı davalarda birbirine aykırı karar verilmesi hâlinde bu aykırılığın taraflarca ileri sürülmesi durumunda gerekçesinin açıkça ortaya konması anayasal bir yükümlülüktür ve bu husus Anayasa Mahkemesinin inceleme alanı kapsamındadır” gerekçesi ile hizmet tespit davasında işçilik alacaklarına ilişkin ücret tespitinin delil olarak dikkate alınmamasını, gerekçe yapılmamasını hak ihlali olarak kabul etmiştir. (B. No: ██████████, 20.10.2021).12. Belirtmek gerekir ki sigortalı aynı zamanda bireysel iş hukuku kapsamında işveren aleyhine işçilik alacakları davası açmış ve bu davada işçilik alacaklarına esas hizmet süresi veya prime esas kazanç ücreti belirlenmiş ise bu tespit davasında unsur etkisi yaratacak şekilde bir kuvvetli delil niteliğinde kabul edilecektir.III. SOMUT UYUŞMAZLIK13. Sigorta hizmet döküm cetveli ve dönem bordrolarına göre Ekim 2005 ayından 31.03.2010 tarihine kadar davalı ... iş yerinde 20 09... ayına kadar kısmi, bu aydan itibaren her ay 30 gün tam süreli, keza daha sonra da ... sicil no.lu alt işveren işçisi olarak aynı işyerinde yine 31.12.2012 tarihine kadar tam süreli olarak bildirilen davacı, 08.09.2005-Nisan 2010 arası hizmetlerinin tam süreli olarak tespitini talep etmiştir.14. Davacı tarafından kıdem ve ihbar tazminatı ile işçilik alacaklarının tahsili istemi ile Ankara 1. İş Mahkemesinin ████████ Esasında davalı ... ve dava dışı alt işveren karşı açtığı davada davalı yapılan yargılama sonunda, davalı ... ile davacı arasında iş sözleşmesi ilişkisi olduğu kabul edilerek 07.12.2015 tarih ve ████████ Karar sayılı kararı ile 08.09.2005 tarihinden 31.12.2012 tarihine kadar 8 yıl 3 ay 23 gün süre ile son olarak1.021,50 TL ücret ve 234,00 TL sosyal yardım karşılığı çalıştığı kabul edilerek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izn alacağı hüküm altına alınmış ve karar kapatılan Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 18.03.2013 tarih ve ██████████ Esas, ██████████ Karar sayılı ilamı ile onanmış ve kesinleşmiştir.IV. DEĞERLENDİRME
:16. Davacı ile davalı ... arasında iş ilişkisi olduğu, 6 57... sayılı Kanunlar kapsamında ücretli öğretmen olarak çalışmadığı, bu nedenle ücretli ders saati karşılığı sigorta bildirimi esasına tabi olmadığı açıktır. Davacı 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışmış, aylık ücretli kabul edilmiş ve toplamda tam süreli ve davalı ... işyerinde gerek Belediye ve gerekse daha sonra alt işveren işçisi olarak aralıksız olarak 8 yıl 3 ay 23 gün süre ile çalışığı kesinleşen işçilik alacakları ile sabit olmuştur. Bu karar kuvvetli delil niteliğindedir. Davacının alt işveren işçisi olarak tam süreli sigorta bildirimi yapılmadan önce de davalı Bekediye de son 5 ay tam süreli çalışması bildirilmiş, ondan önce de tam süreli ve aylık ücretle çalıştığı sabit olmasına rağmen bildirimleri eksik yapılmıştır. Davacı ders saatleri dışında mesaisini tamamen davalı ... hasretmiştir. Kısmi iş sözleşmesi ile çalışmadığı kesinleşen işçilik alacakları ile sabittir. Statü kapsamında ve ücretli ders saati karşılığına çalışan öğretmenlere uygulanan sigortalılık süresinin, iş sözleşmesi ile çalışan davacı sigortalıya uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Kararın davacı lehine bozulması görüşünde olduğumdan onama görüşüne katılınmamıştır.