basımevi buçuk deniz azami komutanlığı günde yedi çalışılması işler saat

Anahtar kelimeler: Basımevi Buçuk Deniz Azami Komutanlığı Günde Yedi Çalışılması İşler Saat

9. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ

: ... 65. İş Mahkemesi

SAYISI

: ████████ E., ███████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin çalıştığı davalıya ait ... Komutanlığı Deniz Basımevi Müdürlüğü işyerinde Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkındaki Yönetmelik (Yönetmelik) kapsamında günde en fazla 7,5 saat çalıştırılması gerektiği hâlde davalı işveren tarafından haksız ve hukuka aykırı olarak 8,5 saat çalıştırıldığını iddia ederek davacının günde 7,5 saati aşmayacak şekilde çalıştırılması gerektiğinin tespiti ile kısa çalışma primi ve fazla çalışma ücretinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'inde bulunduklarını, davanın belirsiz alacak veya kısmi dava olarak açılamayacağını, davacının Yönetmelik kapsamında değerlendirilebilmesi için fiilen yapılan işlerin değerlendirilmesi gerektiğini, davacının ciltçi meslek koluyla çalıştığını, basım işinde çalışmadığını, davacının iddia ettiği gibi matbaa mürekkebini kullanmalarının mümkün olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; işyerinde yerinde inceleme yaptırılarak alınan bilirkişi kurul raporunda, davacı işçinin işyerinde yaptığı işin Yönetmelik kapsamında yapılabilecek işler kapsamında olduğu, diğer taraftan Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışmada kullanılan maddelerin özellikleri, çalışma şartları, uygulanan teknoloji ve alınan teknik ve idari toplu koruma önlemlerinin iş güvenliği ve sağlığı bakımından önemine göre çalışma saatlerinin 7,5 saat ile sınırlandırıldığı, Yönetmelik'in 7. maddesinde sayılan işlerde fazla çalışma yapılmayacağının açıkça düzenlendiği, bu kurallar çerçevesinde Yönetmelik'te sayılan işlerde çalışan işçiler için günlük 7,5 saat üzeri olan çalışmaların fazla çalışma olarak nitelendirilmesi gerektiği, toplu iş sözleşmesinin primler bölümünde yer alan "Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında istihdam edilen işçilerin, fiili çalışma sürelerine, %14 kısa çalışma primi ödenir." şeklindeki düzenleme karşısında davacının kısa çalışma primi ve fazla çalışma alacaklarına hak kazandığı gerekçesiyle bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bilirkişi heyet raporundan dava konusu edilen işin günde azami 7,5 saat çalışılması gereken işler kapsamında olduğunun anlaşıldığı, davacının Sendika üyesi olduğu ve zamanaşımı def'inin dikkate alındığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili asıl ve ek temyiz dilekçesinde;

1. Alacakların zamanaşımına uğradığını,

2. Davanın belirsiz alacak ya da kısmi dava olarak açılamayacağını,

3. Davacı işçinin çalıştrıldığı "Ciltçi" meslek kolunun, basımı yapılmış ürünlerin çeşitli makineler aracılığı ile kesilmesi, harmanlanması, katlanması, delinmesi, dikilmesi ve basılı malzemenin nihai ürün hâline getirilmesi faaliyetlerini kapsadığını, dolayısı ile "Ciltçi" meslek kolunda çalıştırılan işçiler basım faaliyetini yürütmediklerinden, içeriğinde kurşun, arsenik, antimon, krom, çinko ve nikel bulunduğunu iddia ettiği matbaa mürekkeplerini kullanmalarının da mümkün olmadığını, bu nedenle davacının Yönetmelik kapsamında çalıştırılmasının söz konusu olmadığını,

4. Deniz Basımevi Müdürlüğü işyerinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş bir laboratuvarın 27- 30... tarihleri arasında ve 04... tarihinde 5 iş günü süresince iş güvenliği uzmanı tarafından verilen alan ve personel üzerinde iş hijyeni ölçüm test ve analizleri yaptırıldığını, ölçüm sonuçlarından çalışan sağlığını etkileyecek bir durumun tespit edilmediğini,

5. Faiz türü ve faiz başlangıç tarihinin de yasal dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının Yönetmelik kapsamında olup olmadığına ve buna göre fazla çalışma ücretine ve kısa çalışma primi alacaklarına hak kazanıp kazanmadığına ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, davalıya ait basım evinde çalıştığını, çalışma ortamında işçilerin sağlığını tehdit eden birçok bileşen mevcut olduğunu, müvekkilinin kullandığı malzemelerden biri olan matbaa mürekkebinin yüksek oranda kurşun, arsenik, antimon, krom, çinko, nikel bileşenlerinden oluştuğunu, Yönetmelik'in 4/1-a(6) hükmünde "İçinde kurşun ve arsenik bulunan boya ve vernik gibi maddelerin kullanıldığı emaye, güderi, meşin, kauçuk, çini, cam, yapma süs taşları, yapma çiçek ve oyuncak yapımı işleriyle bina, dokuma ve otomobil boyacılığı ile dar mekanlarda, iç mekanlarda veya sağlığa uygun olarak havalandırılmayan mekanlarda yapılan boyacılık, renkli baskı ve harf matbaacılığı (tipografi) işler" ifadesinin bulunduğunu, davacının çalışırken hükümde bahsi geçen maddeleri kullandığını ileri sürerek Yönetmelik'e göre 7,5 saat çalışması gerekirken 8,5 saat çalıştırıldığını belirtmiştir.

İlk Derece Mahkemesince işyerinde keşif yaptırılarak temin edilen heyet raporunda; işyerinde kullanılan mürekkep, toner, yapıştırıcı, kalıp temizleme solüsyonu, katkı maddeleri vb. kimyasallara ait güvenlik bilgi formları incelendiğinde, kullanılan kimyasallarda kurşun veya arsenik bulunmadığı tespit edilmiş ise de ofset baskı, tipo baskı, serigrafi, kapak yapma, kapak takma, kırma, kesme, ciltleme ve shrink (paketleme) işlemlerinin aynı fabrika binası içerisinde yapıldığı, söz konusu bölümlerin birbirlerinden ayrılmamış ve tecrit edilmemiş, aksine iç içe geçmiş hâlde oldukları, çalışanların sabit bir görev yerlerinin olmadığı, birbirlerine yardım amaçlı imalathanenin her noktasında çalıştıkları, makine ve ekipmanları rotasyonlu olarak kullandıkları, sürekli hareket hâlinde bulundukları, dolayısıyla imalathanedeki tüm tehlike ve risklere maruz kaldıkları, işyerinde genel havalandırmayı sağlayan bir havalandırma sistemi bulunsa da gerek baskı sırasında gerek ciltleme sırasında kullanılan ve/veya ortaya çıkan kimyasalların (mürekkep, tutkal, kalıp temizleyici vb.) gaz ve buharlarını işyeri ortamına yayılmadan kaynağından çekip atacak nitelikte cebri çekişli lokal havalandırma sistemlerinin bulunmadığı belirtilmiş ve imalat sırasında ortaya çıkan tüm kimyasallara işyerindeki tüm çalışanların az ya da çok maruz kaldıkları ve davacının günde 7,5 saati aşmayacak şekilde çalıştırılması gerektiği yönünde görüş bildirilmiştir. Hükme esas alınan heyet ve hesap bilirkişi raporları doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiş ise de eksik inceleme ile sonuca gidildiği anlaşılmaktadır.

Somut olayda uyuşmazlığın esasını; davacının yaptığı işin, fiilî çalışma ortamının ve çalışma koşullarının Yönetmelik kapsamında olup olmadığı hususu oluşturmaktadır. Yukarıda belirtildiği üzere, davacının çalışma ortamında Yönetmelik'in 4. maddesine dâhil olmasına neden olan kurşun, arsenik, antimon, krom, çinko, nikel bileşenlerinden oluşan kimyasal malzemelerin kullanıldığı, bu malzemelerin ağır kimyasallar içerdiğini ileri sürülmüştür. Dava konusu Yönetmelik ile günde azami yedi buçuk saat çalışılabilecek işler ile günde yedi buçuk saatten daha az çalışılması gereken işler ayrı ayrı ve ismen sayılarak düzenlenmiştir. Eldeki uyuşmazlıkta dosya kapsamından tipo baskı operatörü olarak çalışan davacının yaptığı işin ve bu iş sırasında kullanıldığı iddia edilen malzemelerin bu Yönetmelik kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin öncelikle ele alınması gereklidir. Heyet raporunda bu yönde açık bir değerlendirmeye rastlanmadığı gibi davacının belirttiği malzemelerin, çalışma esnasında davacı tarafından aktif olarak kullanılıp kullanılmadığı ve bunun sonucunda ileri sürülen çalışma ortamının yarattığı riskler nedeniyle davacının yaptığı işin Yönetmelik'in 4. maddesinin hangi bendi ile ilişkilendirilebileceği de anlaşılamamaktadır.

Uyuşmazlığın aydınlatılıp doğru sonuca ulaşılabilmesi için, davacının uyuşmazlık konusu dönemdeki görev tanımı, fiilî çalışma koşulları ve fiziki ortam şartları gözetilerek çalıştığı işyeri koşulları ile kullandığı malzemelerin saptanması gereklidir. Bu nedenle İlk Derece Mahkemesince iş güvenliği uzmanlarından da oluşan yeni bir bilirkişi heyeti ile keşif yapılarak elde edilecek verilere göre davacının yaptığı işin Yönetmelik kapsamında olup olmadığı tespit edilmeli ve sonucuna göre bir karar verilmelidir. Hükme esas alınan heyet bilirkişi raporu bu yönden yetersiz olduğundan, belirtilen hususlar gözetilmeden karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.