cirodaki skhariç taşnin yitirmiş çekte girişilmiş ekleri vasfını temsile fiilden

Anahtar kelimeler: Cirodaki Skhariç Taşnin Yitirmiş Çekte Girişilmiş Ekleri Vasfını Temsile Fiilden

T.C.

İZMİR

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ████████

DAVA

: Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki Haksız Fiilden Kaynaklanan (2918 S.K.Hariç))

DAVA TARİHİ

: 01.08.2018

KARAR TARİHİ

: 27.03.2025

Yukarıda tarafları yazılı davanın mahkememizde yapılan yargılaması sonunda dava dosyası ve ekleri incelendi;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirket aleyhine İzmir... İcra Dairesi'nin ... sayılı İcra dosyası ile kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibine girişilmiş olduğunu, takip dayanağı ise ... T.A.Ş.'nin 30.09.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli, ...no'lu keşidecesi ... olan çek olduğunu, takip dayanağı çekte yer alan cirodaki imza davacı şirket yetkilisine ait olmayıp söz konusu çek zayi nedeniyle İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas ve ...Karar sayılı ilamı ile İPTAL edilmiş olup karar kesinleştiğini ve çek kambiyo senedi vasfını yitirmiş olduğunu, davacı şirketi temsile tek yetkili...olup, dava dilekçesi ekinde yer alan vekaletnameden de anlaşılacağı üzere çekteki ciroda yer alan imza ile vekaletnamedeki imza birbirlerinden tamamen farklı olduğunu, bu nedenle açılan takip usul ve yasaya aykırı davacı şirketin söz konusu takipten dolayı borçlu olmadığının tespitinin gerektiğini, açıklanan nedenlerden dolayı ve nazara alınacak sair nedenlerle öncelikle takip dayanağı çek kambiyo senedi vasfına haiz olmadığından ve çekte yer alan ciro davacı şirket temsilcisine ait olmadığından esas hakkında bir kakar verilinceye kadar takibin tedbiren durdurulmasını, İzmir... İcra Dairesi'nin... sayılı İcra dosyasından dolayı davacı şirketin borçlu olmadığının tespitini yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

CEVAP

: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; İzmir... İcra Dairesi'nin...sayılı İcra dosyasında girişilen icra takibi neticesinde borçlu...tarafından 01.08.2018 tarihinde menfi tespit davası açılarak borçlu olmadığını ileri sürdüğünü, ancak bu iddiaların yerinde olmadığını, davacı şirketin çekin iptal olduğu cihetiyle borçlu olmadığını ileri sürdüğünü, ancak davalı alacaklı çekin iptal olduğunu icra takibini açtığını öğrendiğini, çünkü çeki bankaya ibraz eden kişi, diğer ciranta ... olduğunu, diğer ciranta ... çeki davalı tarafa verdiğini ve davalı tarafından İzmir... İcra Dairesi'nin ... sayılı İcra dosyası ile icra takibine başladığını, takip başlatıldıktan sonra icra dosyasına Mahkemelerden yazılan dosya isteme yazıları ile taraflarınca çekin iptal olduğun dan haberi olmuş ve çekin iptal olmaması gerektiği, çekin kaybolmadığı yönünde İzmir ...Asliye Ticaret Mahkemesi'ne beyanda bulunulmuş olduğunu, davalı tarafın çekin kaybolduğu ile ilgili Ticaret Sicil Gazetesi'ni takip etmesi ve davadan haricen haberdar olması hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, bu sebeple davalı tarafın, iyi niyetli üçüncü kişi konumunda olduğunu, bu durumda açılan davanın haksız olduğunu, ilgili örnek Yargıtay kararlarında da bu durumun anlatılmış ve davacı tarafın istirdat ve menfi tespit iddialarının dinlenebilmesi için ilgili senedin rızası dışında elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran kişinin kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğunu ispat etmesinin gerektiğini karara bağladığını, ancak olayda davalı tarafa kötü niyet ve ağır kusurunun bulunmadığını, davacı şirket, dava dilekçesinde, şirketin yetkilisinin...olduğu ve çekte bulunan kaşenin üzerindeki imzanın...'ya ait olmadığını ileri sürdüğünü, bu durumun aslında davacı şirketin kötü niyetli olarak olduğunu ortaya koyduğunu, çünkü çeki davalı tarafa veren davacı şirketin kendisi olduğunu, bu durumda davacı şirketin, şirket kaşesi üzerine yetkili olmayan birine imza attırarak TCK. anlamında suç oluşturacak bir davranışta bulunduğunu, bunun yanında davalı tarafın, çekin üzerine imza atan kişinin şirketin resmi yetkilisi olup olmadığını kontrol etme şansının olmadığını, davalı tarafın bu durumda yine iyi niyetli üçüncü kişi konumunda olduğunu, çünkü çeki davalı tarafa veren davacı şirket olduğunu, davanın reddinin gerekmekte olduğunu, açıklanan tüm bu nedenlerden dolayı borçlu davacı şirket tarafından açılan davanın reddini, yargılama harç ve giderleri ile karşı vekalet ücretinin davacı şirkete yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

KANITLAR

İzmir ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası UYAP sistemi üzerinden celp edilmiştir.

İzmir ...İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas,... Karar sayılı dosyası fiziki olarak celp edilmiştir.

Davacı vekili tarafından 28.05.2024 tarihinde sunduğu beyan dilekçesi ile Davacı şirket yetkilisi...'ya ait imza sirküleri içerir ıslak imzalı vekaletname aslı dosya arasına alınmıştır.

İzmir... İcra Dairesi'nin...İcra Dosyası'ndan gönderilen ... İzmir Şubesi'ne ait █████/2016 tarihli 50.000,00 TL bedelli çek aslı fiziki olarak celp edilmiştir.

İzmir ...Ağır Ceza Mahkemesi'nin █████/2023 tarihli elden teslim ettiği ıslak imzalı evrak asılları, Bilirkişi raporu, Sanık dilekçeleri, İzmir Adli Emanetin ... Emanet sırasında kayıtlı bulunan 1 adet İzmir Adliyesi ...seri numaralı bulgu poşeti (açılmaksızın), İzmir Adli Emanetin ... Emanet sırasında kayıtlı bulunan, İzmir Adliyesi ... seri numaralı bulgu poşeti (açılmaksızın), İzmir Adli Emanetin ...Emanet sırasında kayıtlı bulunan, İzmir Adliyesi ... seri numaralı bulgu poşeti (açılmaksızın) ilgili belge asılları celp edilmiştir.

Davacı şirket yetkilisi...'ya ait Türkiye Cumhuriyet ...Bankası Çiftlik-Bağcılar İstanbul Şubesi'nden ilgili evrak aslı celp edilmiştir.

Davacı şirket yetkilisi...'ya ait... Anonim Şirketi İstanbul Bağcılar İstanbul Şubesi'nden ilgili evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın Şanlıurfa Siverek Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden ilgili evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Abone İşleri... Bölge Dairesi Başkanlığı ıslak imzalı evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın ... Türk Anonim Şirketi Marmaris/Muğla Şubesi'nden ıslak imzalı evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın Yüksek Seçim Kurulu Bağcılar ...İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı'ndan ıslak imzalı evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı İstanbul Bağcılar ...İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı'ndan ıslak imzalı evrak aslı celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın ... Boğaziçi Elektrik Perakende Satış A.Ş.'den ıslak imzalı evrak aslı celp edilmiştir.

İzmir...İcra Hukuk Mahkemesi'nden ... İzmir Şubesi'ne ait █████/2016 tarihli 50.000,00 TL bedelli çek aslının İzmir... İcra Dairesi'nin ...sayılı İcra dosyasına gönderildiğine ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

Davacı şirket yetkilisi...'ya ait İzmir Buca Tapu Müdürlüğü'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

Davacı şirket yetkilisi...'ya ait İstanbul Bağcılar İlçe Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

Davacı şirket yetkilisi...'ya ait İstanbul Bağcılar Belediye Başkanlığı'ndan ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın Türkiye ... Anonim Şirketi'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın İstanbul ...Fabrikaları Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili kişi...'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak Yönetimi Dairesi Başkanlığı Mesken Şube Müdürlüğü'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın Türkiye İş Bankası Anonim Şirketi Büyükçekmece/İSTANBUL Şubesi'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın Türkiye Cumhuriyet ...Bankası Siverek/Şanlıurfa Şubesi'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın İstanbul Zabıta Dairesi Ruhsat ve Denetim Şube Müdürlüğü'nden ıslak imzalı evrak bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın İstanbul Kültür ve Sanat Ürünleri Ticaret A.Ş.'den ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları ve Eğtim Dairesi Başkanlığı'ndan ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın İstanbul Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Hukuk Müşavirliği'nden ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın İstanbul Elektrik ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nden ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın ... İstanbul Elektrik Tedarik A.Ş.'den ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İlgili Kişi...'nın ...istanbul Gaz Dağıtım San. Tic. A.Ş.'den ıslak imzalı evrak aslının bulunmadığına ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

Şanlıurfa Siverek ... Noterliği'nden istenilen evrak asıllarının bulunduğu yer dışında işlem aslı ve örnek talebinin istinabe yoluyla istenmesi gerektiği'ne ilişkin bilgiler celp edilmiştir.

İzmir İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü'nden davacı şirket yetkilisi...'ya ait adres bilgileri celp edilmiştir.

Mahkememizce Şanlıurfa Siverek ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Talimat dosyası ile Siverek ...Noterliğinin █████/2016 tarih ve ...yevmiye numaralı belge aslı celp edilmiştir.

Mahkememizce İstanbul Bakırköy...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Talimat dosyası ilgili kişi...'ya ait yazı ve imza örnekleri alınmıştır.

Mahkememizce davacı şirket yetkilisi...'ya ait imza örnekleri alınmıştır.

İstanbul Adli Tıp Kurumu Fizik İncelemeleri İhtisas Dairesi ...Anabilim Dalı Başkanlığı'ndan davacı şirket yetkilisi...'ya imza örneklerine ilişkin 28.03.2023 tarihli Adli Tıp Raporu aldırılmıştır.

İstanbul Adli Tıp Kurumu Fizik İncelemeleri İhtisas Dairesi ... Anabilim Dalı Başkanlığı'ndan ilgili... ait imza örneklerine ilişkin 15.10.2024 tarihli Adli Tıp Raporu aldırılmıştır.

-28.03.2023 tarihli Adli Tıp Raporunda özetle;

İnceleme konusu çekteki "... ARAÇ KİRALAMA..." kaşe izi üzerine atılı ikinci ciro imzanın teşhise götürecek önemli karakteristik materyal ve yazı unsuru içermeyen, tersimi basit, taklidi kolay imzası olması nedeniyle söz konusu imzanın aidiyetinin, bu meyanda sorulduğu üzere...'nın eli ürünü olup olmadığının tespit edilemediği hususlarında kanaate varılmıştır.

-15.10.2024 tarihli Adli Tıp Raporunda özetle;

İnceleme konusu çekte 1.ciranta bölümünde "..." adına atılı imza ile...'nın mukayese imzaları arasında; tersim biçimi, işleklik derecesi, alışkanlıklar, istif, eğim, doğrultu, seyir, hız ve baskı derecesi bakımından uygunluk ve benzerlikler saptandığından söz konusu imzanın...'nın eli ürünü olduğu,

İnceleme konusu çekte ...ciranta bölümünde "atça kardeşler araç kiralama ..." kaşe izi üzerine atılı imzanın teşhise götürecek önemli karakteristik materyal ve yazı unsuru içermeyen, tersimi basit, taklidi kolay imza olması nedeniyle söz konusu imzanın aidiyetinin, bu meyanda sorulduğu üzere...'nın eli ürünü olup olmadığının tespit edilemediği hususlarını bildirir hususlarında kanaate varılmıştır.

GEREKÇE

Dava, davacı tarafından İİK. madde ... maddesi uyarınca açılmış menfi tespit davasıdır.

Öncelikle uyuşmazlığa konu menfi tespit davası ve kötü niyet tazminatına ilişkin yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

Borçlu, aslında borçlu olmadığı veya borçlu olmadığına inandığı bir borcu ödememek için, alacaklının takip yapmasını veya dava açmasını bekleyebilir. Bu durumda aleyhine başlatılan ilamsız icra takibine itiraz edebilir ve itiraz üzerine takip duracağından, alacaklı bu itirazı bertaraf ettirmek için harekete geçtiğinde, alacaklının itirazın iptali veya kaldırılması talebi üzerine, borçlu bu konudaki savunmalarını genel mahkemede veya icra mahkemesinde ileri sürebilecektir.

Diğer hâlde borçlu, alacaklının harekete geçmesini beklemeden borçlu olmadığının tespitinde korunmaya değer bir yararı bulunması hâlinde borçlu olmadığının tespiti için dava açabilir. (İİK. m....).

Alacaklının takibe girişmesinden sonra, hatta takip kesinleştikten sonra da borçlunun, borçlu olmadığının tespitini mahkemeden istemesi mümkündür. (İİK. m. ...). Borçlu, belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açarak bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi iptal edilir ve borcu ödemekten kurtulur. Ancak, borçlu borcunu icra dairesine ödedikten sonra, artık menfi tespit davası açamayacaktır. Zira borçlunun sırf borçlu olmadığının tespitinde, hukuki bir yararı yoktur. Bundan sonra, ödediği paranın geri alınması için bir dava açması söz konusu olur ki bu da istirdat davasıdır. (... M.: İcra ve İflas Hukuku, s....).

... sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK.)... maddesi uyarınca yukarıda açıklanan şekilde menfi tespit davası açan borçlunun tazminat isteme hakkı vardır. Anılan maddenin...fıkrası aynen "Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz" hükmünü içermektedir.

05.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren...sayılı Kanunun ...maddesi ile ... sayılı İİK.'nın ... fıkrasında yer alan "yüzde kırkından" ibaresi "yüzde yirmisinden" olarak değiştirilmiştir.

Madde metninden de açıkça anlaşıldığı üzere menfi tespit davası açmak zorunda bırakılan borçlunun tazminat talep edebilmesi için gerekli koşullar; bu yönde bir talep olması, borçluya karşı icra takibi yapılmış bulunması ile takibin haksız ve kötü niyetli olmasıdır (Kuru, B.: İcra ve İflas Hukuku, ...).

Başka bir ifadeyle; İİK.'nın... maddesinin beşinci fıkrası hükmüne göre, menfi tespit davasının davacı lehine sonuçlanması üzerine, alacak likit olsun veya olmasın, böyle bir alacağa dayalı takibin, haksız ve kötü niyetli olması hâlinde, istem varsa, davacı lehine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi gereklidir. Takibin haksız olması tek başına yetmemekte, ayrıca kötü niyetli olması da gerekmekte olup, ispat yükü; takibin kötü niyetli olduğunu iddia eden davacının üzerindedir.

Yargıtay GHGK ...E.,...K. 19.04.2022 "... Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, eş söyleyişle bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (... sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK.) m. ... sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK.) m...). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK.'nın...maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, Ankara..., s....ilâ ...).

Kambiyo senetleri mücerret kıymetli evrak niteliğine sahip olduklarından bu senetlerde yer alan hak, temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Ancak kambiyo taahhüdünde bulunmanın temelinde, şart olmamakla birlikte, genellikle satım, bağışlama, kira, taşıma gibi bir borçlandırıcı işlem vardır. Böyle bir borçlandırıcı işlem yoksa senedin hatır için verildiği varsayılır. Temel borç ilişkisinin taraflarından birinin bir kambiyo senedi düzenleyip lehtara vermesiyle kambiyo ilişkisi diye adlandırılan ve temel borç ilişkisinden bağımsız olan ikinci bir borç ilişkisi doğar. Zira bir borç ilişkisi için kambiyo taahhüdünde bulunulması tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça TBK.'nin...maddesi gereğince borcun yenilenmesi sonucunu doğurmaz; kambiyo senedinin ifa yerine değil ifa uğruna verilmiş olduğu kabul edilir. Dolayısıyla bir borç hakkında kambiyo senedi düzenlendiği takdirde, taraflar arasında biri temel borç ilişkisi, diğeri kambiyo ilişkisi olmak üzere iki çeşit ilişki bulunur. Aynı durum, kambiyo senedinin tedavülü hâlinde de karşımıza çıkar. Bir kambiyo senedi ciro edildiği zaman ciranta ile ciro edilen kişi arasında kural olarak bir temel ilişki (asıl borç ilişkisi) bulunmaktadır. Ayrıca, bu iki kişi arasında kambiyo hukukundan doğan bir kambiyo ilişkisi de mevcuttur. Bu sebeple taraflar arasındaki temel borç ilişkisindeki bozukluklar kambiyo ilişkisini etkilemez. Temel borç ilişkisinden doğan def'îler, temel borç ilişkisi ile kambiyo ilişkisinin taraflarının aynı olması ve bile bile borçlu zararına hareket edilmesi hâlleri dışında, kambiyo ilişkisinde ileri sürülemez. Zira temel borç ilişkisi kendi hukukuna, kambiyo ilişkisi de kendi hukukuna tabidir.

... davacının iddiası çoğu kez tüm senet ilgilerine karşı öne sürülebilen mutlak def'îlere dayanmaktadır. Örneğin kambiyo senedinin zorunlu şekil şartları içermemesi, kambiyo alacağının zamanaşımına uğraması, vadeyi beklemeden istemde bulunulması, ciro zincirindeki kopukluk, başvuru hakkının yitirilmiş olması, senette yazılı kısmi ödeme açıklaması, sorumsuzluk kayıtları ya da bir kambiyo taahhüdünün senet yapma iradesindeki bozukluk nedeniyle sahibini bağlamayacağı yönündeki iddialar hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit talebine konu oluşturur.

Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (...Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, ...). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir. Bu anlamda senedin bedelsiz sayılmasında esas alınan husus, temel borç ilişkisinin kendisi değil, bu temel borç ilişkisinden doğan temel alacaktır. Bu itibarla bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir. Dava neticesinde borçlu olunmadığının tespiti hâlinde ise davacı (borçlu) hakkında bir icra takibi başlatılması engellenmiş olacak veya başlatılan ve devam eden icra takibi iptal edilerek, davacının mevcut olmayan bir borcu ödemesi engellenmiş olacaktır.

Bedelsizlik iddiası, ...sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (... sayılı TTK.) ... maddesi anlamında bir kişisel def'îdir. Bedelsizlik bir kişisel def'î olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik def'îni ileri sürebilir.

Bedelsizliğe dayalı menfi tespit davasının yasal dayanağı ... sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (... sayılı TBK.) ...vd. maddelerinde düzenlenen sebepsiz zenginleşmedir. Zira kambiyo senetlerinde geçerli olan mücerretlik (soyutluk) ilkesi gereğince, temel alacağın mevcut olmaması veya geçersiz olması, kambiyo senedinin hükümsüzlüğü sonucunu doğurmamakta; buna karşılık temel ilişkideki sakatlık, kambiyo borçlusuna, borçlu olmadığının tespitiyle birlikte, alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme def'îni dermeyan etme hakkını vermektedir...."

Davada, ispat yükü kural olarak davalı/alacaklıya aittir. İspat yüküne ilişkin bu genel kural menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani menfi tespit davalarında da tarafların sıfatları değişik olmakla beraber ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf o vakıayı ispat etmelidir. Menfi tespit davasında borçlu ya borçlanma iradesinin bulunmadığını ya da borçlanma iradesi bulunmakla birlikte daha sonra ödeme gibi bir nedenle düştüğünü ileri sürebilir.

Borçlu borcun varlığını inkar ediyorsa, bu durumlarda ispat yükü davalı durumunda olmasına karşın alacaklıya düşer. Borçlu varlığını kabul ettiği borcun ödeme gibi bir nedenle düştüğünü ileri sürüyorsa bu durumda doğal olarak ispat yükü kendisine düşecektir.

Menfi tespit davasında kural olarak hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır. Borçlu bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmiş ancak bu hukuki ilişkinin senette görülenden farklı bir ilişki olduğunu ileri sürmüş ise bu kez hukuki ilişkinin kendisinin ileri sürdüğü ilişki olduğunu ispat külfeti davacı borçluya düşmektedir. Zira davacı borçlu senedin bir hukuki ilişkiye dayanmadığını değil, başka bir hukuki ilişkiye dayandığını ileri sürmekte; temelde bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmektedir.

Bütün mücerret alacaklarda olduğu gibi kambiyo senedi alacağı da kural olarak uygun bir asıl borç ilişkisine, bir illi ilişkiye dayanır. Bir kambiyo senedi düzenleyip veren ve bu senedi alan herkes bütün hukuki işlemlerin yapılmasına temel teşkil bir gayeye ulaşmak istemektedir. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geçerliliği, temel ilişkiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasında varılmış amaca ilişkin mutabakatın geçerliliğinden tamamen bağımsızdır. Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel talebe ise bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır.

Bonoda kural olarak ispat yükü senedin bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir. Ancak bir defa bir mal alışverişine dayandığı "malen" kaydıyla ya da bir alacak borç ilişkisine dayandığı "nakden" kaydı ile senede yazılmışsa artık buna uymak gerekir. Bu kayıtların aksinin savunulması senedin ta'lili (nedene, illete bağlanması) anlamına gelir ki, böyle bir durumda ispat yükü yer değiştirir. Senedi ta'lil eden savını kanıtlamak yükümlülüğü altına girer. Senette borcun nedeni "mal" ya da "nakit" olarak belirtilmiş ise tarafların yazılı borç sebebine dayanmaya hakkı olacağından ispat yükü bunun aksini ileri süren tarafa ait olacaktır. Eğer yanlardan biri senet metninde yazılı kaydın olmadığını sürüyorsa lehine olan senet karinesi çürümüş sayılacak bunun sonucu olarak da iddiası paralelinde ispat yükünü de üstlenecektir. Buna senedin ta'lili denmektedir. Bu anlamda ta'lil senet metninde açıklanan düzenleme nedenine aykırı beyanda bulunma anlamına gelmektedir.

Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; Davacı şirket aleyhine İzmir... İcra Dairesi'nin ...sayılı İcra dosyası ile kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibine girişilmiş olduğunu, takip dayanağı ise ... T.A.Ş.'nin 30.09.2016 keşide tarihli 50.000,00 TL bedelli, ...no'lu keşidecesi ... olan çek olduğunu, takip dayanağı çekte yer alan cirodaki imzanın davacı şirket yetkilisine ait olmadığını, bu nedenle İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas ve ...Karar sayılı ilamı ile çekin iptaline karar verildiğini ve karar kesinleştiğinden çekin kambiyo senedi vasfını yitirmiş olduğunu, davacı şirketi temsile tek yetkili...olduğunu, çekteki ciroda yer alan imza ile vekaletnamedeki imzanın birbirlerinden tamamen farklı olması nedeniyle davacı şirketin söz konusu takipten dolayı borçlu olmadığının tespitinin gerektiğini iddia etmiştir.

İmza incelemesi için aldırılan İstanbul Adli Tıp Kurumu'nun 28.03.2023 tarihli Adli Tıp Raporunda; İnceleme konusu çekteki "...ARAÇ KİRALAMA..." kaşe izi üzerine atılı ikinci ciro imzanın teşhise götürecek önemli karakteristik materyal ve yazı unsuru içermeyen, tersimi basit, taklidi kolay imzası olması nedeniyle söz konusu imzanın aidiyetinin, bu meyanda sorulduğu üzere...'nın eli ürünü olup olmadığının tespit edilemediği" yönünde tespit yapılamadığına yönelik rapor tanzim edilmiştir.

İzmir...Ağır Ceza Mahkemesi'ne ait dosyasının yapılan incelemesinde; dosyada bulunan Adli tıp uzmanı bilirkişinin █████/2020 tarihli raporunda soruşturmaya konu olan ... seri numaralı, ... seri numaralı,... seri numaralı ve ... seri numaralı çek aslının ön yüzünde bulunan yazıların, rakamların düzeltme ve keşideci imzalarının katılan...ve sanıklar... veya...'nın eli ürünü olmadığı, ancak bu çek asıllarının ön yüzeyinde bulunan yazı, rakam, düzeltme ve keşideci imzalarının sanık...'nın eli ürünü olduğunun belirtildiği, Şirketin sanık...'nın üzerine kayıtlı olduğu, dosya arasında mevcut vekaletname ile şirketin tüm yetkilerinin sanık...'ya devredildiği, dosya kapsamında katılanların suç tarihinde çalışanları olan tanıkların beyanlarında sanığın yetkilisi olduğu şirket ile aralarında cari hesap bulunduğu, malların gönderildiği, çeklerin ise sonradan verildiğinin beyan edilmesi karşısında önceden doğmuş bir borç için hileli davranışlarda bulunulması halinde, zarar veya borçlandırıcı nitelikte davranışlar sonucu doğmayacağından dolandırıcılık suçunun unsurları itibariyle oluşmayacağı gerekçesi ile sanıklar ...hakkında Bilişim sistemleri Banka ve Kredi Kurumlarının Araç olarak kullanılması suretiyle dolandırılıcılık suçundan Beraat kararı verildiği, verilen kararın █████/2023 tarihinde kesinleştiği; Sanık...tarafından sanık...adına düzenlenmiş olan vekaletnamelerde her ne kadar özel olarak çek düzenleme yetkisi yer almasa da tüm bankalarda borç ve taahhüt altına sokacak her türden akit, sözleşme ve taahhütnamelere ilişkin imza yetkisi tanınmış olduğu, ilgili vekaletnameler bankaya sunularak çek karnesi alınmış ve işletilmiş olduğu, bu haliyle sanığın da bu geniş yetkili vekaletnameye istinaden suça konu çeki imzaladığı, her ne kadar vekaletname içeriğinde açıkça çek keşide etme yetkisinden bahsedilmemiş ise de çek ile ilgili bir çok işlemi yapmaya yetkili kılınması karşısında sanığın çek keşide etmek için de yetkilendirilmiş olduğunu düşünerek suç işleme kastı olmaksızın suça konu çeki imzalaması sebebiyle sanığın üzerine atılı suçun oluşmadığı (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi ... Ceza Dairesi... Esas,... Karar) ancak sanık...tarafından verilen vekaletname gereğince şirketi temsile yetkili sanık...'nın yaptığı ticarete binaen aldığı mallara karşılık olmak üzere katılan şirkete verdiği çeklerin ödenmemesini sağlamak amacıyla sanık ... aracılığı ile asliye ticaret mahkemelerinde ödemen men kararı aldırarak haklarında yapılan icra takiplerini de eşi sanık...marifetiyle imzaya ve borca itiraz etmek suretiyle engellemek şeklinde gerçekleşen eylemleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde;...hakkında resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyanda bulunmak suçundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği, kararın █████/2022 tarihinde kesinleştiği görülmüştür.

Davacı şirket yetkilisi...tarafından dava dışı...adına düzenlenmiş olan vekaletnamelerde her ne kadar özel olarak çek düzenleme yetkisi yer almasa da tüm bankalarda borç ve taahhüt altına sokacak her türden akit, sözleşme ve taahhütnamelere ilişkin imza yetkisi tanınmış olduğu, ilgili vekaletnameler bankaya sunularak çek karnesi alınmış ve işletilmiş olduğu, bu haliyle dava dışı...'nın da bu geniş yetkili vekaletnameye istinaden suça konu çeki imzaladığı, her ne kadar vekaletname içeriğinde açıkça çek keşide etme yetkisinden bahsedilmemiş ise de çek ile ilgili bir çok işlemi yapmaya yetkili kılınması karşısında dava dışı...'nın çek keşide etmek için de yetkilendirilmiş olduğu yönünde ceza dosyasında bulunan tespit ve davalı vekilinin █████/2023 tarihli duruşmada dava dışı...'nın imzasının alınması ve çek cirosunun dava dışı...tarafından yapılmış olduğuna ilişkin iddiaları yeni delil niteliğinde bulunduğundan iddianın ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın HMK...maddesi uyarınca dava dışı...'nın imza incelemesi yaptırılmıştır.

Dava dışı...'nın imza incelemesi sonucu düzenlenen İstanbul Adli Tıp Kurumu'nun 15.10.2024 tarihli Adli Tıp raporunda" çekte...ciranta bölümünde "..." adına atılı imza ile...'nın mukayese imzaları arasında; tersim biçimi, işleklik derecesi, alışkanlıklar, istif, eğim, doğrultu, seyir, hız ve baskı derecesi bakımından uygunluk ve benzerlikler saptandığından söz konusu imzanın...'nın eli ürünü olduğu, İnceleme konusu çekte ...ciranta bölümünde "atça kardeşler araç kiralama ..." kaşe izi üzerine atılı imzanın teşhise götürecek önemli karakteristik materyal ve yazı unsuru içermeyen, tersimi basit, taklidi kolay imza olması nedeniyle söz konusu imzanın aidiyetinin, bu meyanda sorulduğu üzere...'nın eli ürünü olup olmadığının tespit edilemediği hususlarını bildirir" şeklinde rapor tanzim edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı vekiline █████/2023 tarihli celsede dava dışı ...'ya senet tarihine yakın tarihte düzenenlenen ve bu davanın vekiline vekalet verilen vekaletnameyi sunmak üzere süre verildiği, █████/2024 tarihli celsede bu konuda yeniden süre ve usulüne uygun ihtar yapılmasına rağmen vekaletnamenin sunulmadığı, ATK.'dan aldırılan █████/2023 tarihli raporda kaşe imzası üzerinde bulunan imzanın davacı şirket yetkilisi...'ya ait olup olmadığının tespit edilemediğine ilişkin raporun dosya arasına geldiği, █████/2024 tarihli raporda da...ismi üzerinde bulunan imzanın...'ya ait olduğunun tespit edildiği, ...Cirantanın...olduğunun sabit olduğu, ... Ciranta olan davacı şirket kaşesinin sahte olduğuna ilişkin herhangi bir iddia bulunmadığı, davacı şirketin kaşesinin kopyalandığı ya da çalındığına ilişkin bir iddianın da olmadığı, sadece davacı şirket yetkilisinin imzasının olmadığının iddia edildiği, kaşenin davacı şirket kaşesi olduğunun inkar edilmediği, bu nedenle davacı şirket yetkilisi...'nın eşi olan...elinde bulunduğu sabit olan çekin ciro yolu ile davacı şirket kaşesi basılmak suretiyle davacı şirkete geçtiği, davacı şirket yetkilisi...ile ciro eden...'nın karı-koca olması nedeniyle şirket kaşesinin vurulduğundan haberdar olmayacağının kabul edilmesi gerektiği, davacı şirket yetkilisinin dava dışı...'ya çek ciro etmek de dahil olmak üzere geniş yetki verdiği, bu hususun ceza dosyası ile kesinleştiği anlaşılmakla davacının davasının reddine karar vermek gerekmiştir.

Kötüniyet tazminatının yapılan değerlendirilmesinde: ...sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK.) ... maddesi uyarınca yukarıda açıklanan şekilde menfi tespit davası açan borçlunun tazminat isteme hakkı vardır. Anılan maddenin...fıkrası aynen "Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz" hükmünü içermektedir.

Davalı tarafın kötü niyet talebi bulunmadığı anlaşılmakla bu konuda karar verilmemiştir.

HÜKÜM

: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davanın REDDİNE,

2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL maktu ret harcından peşin yatırılan 1.081,97 TL harcın mahsubu ile bakiye 466,57 TL harcın davacı taraftan alınarak HAZİNEYE GELİR KAYDINA,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, hüküm tarihinde yürürlükte olan AAÜT. hükümlerine göre 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacı taraftan alınarak davalı tarafa verilmesine,

5-Kasaya alınan imza ve yazı örneklerini içerir evrak asıllarının iadelerinin yapılabilmesi için gerekli gider avansının dosyaya yatırılmasına ilişkin davacı vekiline muhtıra çekilerek masraf yatırıldığı takdirde evrakların ilgili kurumlara iadesine,

6-Taraflarca yatırılan kullanılmayan gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı kararın taraflara tebliğinden itibaren ...sayılı yasanın ... Maddesi uyarınca... haftalık kesin süresi içerisinde Bölge İstinaf Mahkemesine başvuru yolunun açık olduğu açıkça okunup usulünce anlatıldı.

27.03.2025

Katip ...

E-imza

Hakim ...

E-imza