proforma kimyasal satımdan usdnin iştigal davalıborçlu döviz firmaya şubesi siparişi

Anahtar kelimeler: Proforma Kimyasal Satımdan Usdnin İştigal Davalıborçlu Döviz Firmaya Şubesi Siparişi

T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ████████

KARAR NO

: ███████

DAVA

: İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ

: 18.08.2023

KARAR TARİHİ

: 04.02.2025

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA

: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin, kimyasal ürün ticareti ile iştigal ettiğini, ticari faaliyetleri kapsamında, 27.01.2023 tarihinde davalı/borçlu şirket yetkilisi ---- ile yapılan görüşmelere istinaden ----- sayılı proforma fatura ile --- siparişi verdiğini ve işbu faturaya konu anlaşmaya konu bedelin %30 döviz avans ödemesi maddesine istinaden ---- Şubesi aracılığı ile davalı/borçlu firmaya 06.02.2023 tarihinde 12.000,00-USD ödeme gönderdiğini, Mahkemeye sunulmakta olan işbu belgelerden, davacı şirketin, talep etmiş olduğu siparişe ilişkin %30 döviz avans bedeli 12.000-USD'nin davalı/borçlu şirkete ödendiğini, davalı/borçlu şirket yetkilisi dava dilekçesi ekinde sunulan yazışma örneğinden de görüleceği üzere, almış olduğu siparişi ile ilgili davacı şirkete bilgilendirmelerde bulunmakta ve bir an önce malları teslim etmeye uğraştığını, davalı borçlu şirketin haksız ve mesnetsiz olarak, malın gümrüğe geldiği sabah keyfi bir şekilde malın siparişini iptal ettiğini ve davacı şirketin göndermiş olduğu 12.000,00-USD avans bedelini iade etmediğini, borçlu şirket ile yapılan anlaşmaya istinaden, sipariş edilen malın gümrüğe geldiği 05.05.2023 sabahı davalı/borçlu şirket yetkilisi acil bir şekilde ödemenin yapılmasını talep ettiğini ancak sözleşmede kur bedeli konusunda özel bir hüküm olmamasına rağmen davalı borçlunun haksız ve hukuken mesnetsiz olarak daha yüksek bir kur bedeli ile bakiyeyi talep edince arada uzlaşma sağlanamadığı için davalı borçlu şirket yetkilisi "Siparişi İptal Ettiğini" beyan ederek kendince sorunu sonlandırdığını ancak davacıdan aldığı 12.000,00-USD'yi iade etmeyeceğini beyan ettiğini ve bugüne kadar iade etmediğini, davalı/borçlu şirketin keyif olarak müvekkilinin parası iade etmemesi üzerine ---- İcra Müdürlüğünün---- esas sayılı dosyası ile icra takibine geçilerek borçlu şirkete ödeme emri gönderildiğini, borçlu şirkete gönderilen ödeme emrine haksız bir şekilde itiraz etmesi üzerine takibin durduğunu, tüm bu nedenler ve Mahkemece resen göz önüne alınacak nedenlerle; fazlaya dair tüm hak ve alacakları saklı kalmak kaydıyla; borçlunun haksız ve mesnetsiz itirazının iptali ile ----. İcra Müdürlüğünün ----- esas sayılı takibin devamını, %20'den az olmamak kaydıyla icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve etmiştir.

SAVUNMA

: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı şirketin, endüstriyel kimyasallarla ilgili malzemelerin üretimi, satımı, ithalat ve ihracatı işi ile iştigal ettiğini, davacı şirketin de davalı şirketten bir kısım ürün sipariş ettiğini ve 06.02.2023 tarihinde avans ödemesi olarak, siparişe konu malın toplam bedelinin %30'unu ön ödeme olarak gönderdiğini, siparişe konu mal bedelinin %30'unun sipariş anında ön ödeme olarak, bakiye %70 bedelin gemi limana geldiğinde ödeneceği hususunun davacı tarafça da kabul edilen proforma faturada açıkça belirtildiğini, geminin limana geleceği günün davacı şirkete bir hafta önce bildirildiğini, ayrıca geminin limana geldiği gün de malın teslim alınması ve bakiye ödemenin gerçekleştirilmesi hususunun davacıya bildirildiğini, davacının malın bakiye bedelinin ödeneceği kur hesabına ilişkin iddialarının, ödemenin yapılmamasına bir gerekçe olarak ileri sürülemeyeceğini, davacının ne USD ne de TL olarak ödeme yaptığını, siparişin belgesi olan proforma faturada ödeme şekli "%30 döviz ön ödeme %70 gemi limana geldiğinde ödeme" şeklinde belirtildiğini, ödemenin döviz cinsinden yapılacağının açıkça anlaşıldığını, davacının kur hususundaki iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının malı teslim almayıp ödeme yapmaması nedeniyle muhafaza yükümlülüğü olmayan mallara ilişkin zararlarını bir nebze telafi edebilmek adına siparişin iptal edildiğini ve malların satıldığını, davacının bahsettiği ihtarnamenin usul ve yasaya uygun bir ihtarname olmadığından temerrüde esas olamayacağını, tüm bu nedenlerle; haksız ve mesnetsiz davanın reddini, davacı aleyhinde %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama masrafları ve vekalet ücretinin davacıya yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN İNCELENMESİ VE GEREKÇE;

Dava;-----. İcra Müdürlüğünün---- esas sayılı dosyası ile başlatılan takibe yapılan itirazın iptali davasıdır.

Davacı vekili özetle; davacının █████/2023 tarihinde davalıya ----- siparişi verdiğini, anlaşmaya istinaden mal bedelinin %30'unu yani 12.000,00-USD'yi peşin olarak davalıya gönderdiklerini, kalan malın gümrüğe gelmesine rağmen kendilerine teslim edilmediğini, davalının siparişi iptal ettiğini ve 12.000,00-USD'lik avans bedelini iade etmediğini beyan ederek itirazın iptalini dava ve talep etmiş; davalı vekili ise; mal bedelinin %30'unun sipariş anında ön ödeme olarak, bakiye %70 bedelin gemi limana geldiğinde ödeneceği hususunun taraflarca kararlaştırıldığını, geminin limana geleceği günün davacı şirkete bir hafta önce bildirilmesine rağmen, geminin limana geldiği gün davacının malları teslim almayıp, bakiye ödemeyi yapmadığını, malın kimyasal olup gümrükte bekletilemeyeceğini ve bu nedenle başka birine satıldığını beyan ederek davanın reddini istemiştir.Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan usul hükümleri doğrultusunda basit yargılama usulüne tabi olarak oluşturulan tensibe istinaden yargılamaya başlanmış, yöntemine uygun ön inceleme duruşması açılarak öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, hukuki ihtilaf noktaları belirlenmek suretiyle tahkikat aşamasına geçilmiş, tarafların BA-BS kayıtları getirtilmiş, icra dosyası celp edilmiş, ---- Noterliği'nin █████/2023 tarih ve ----- yevmiye nolu ihtarname fotokopisi celp edilmiş, bilirkişi raporu alınarak dava sonuçlandırılmıştır.

Taraflar arasında; kimyasal madde tedariğine dair ticari ilişki bulunduğu, bu ilişkide davacının alıcı, davalının tedarikçi konumunda bulundukları, tedarik edilen malların deniz yolu ile gümrüğe getirildiği ancak davacıya tesliminin yapılmadığı hususlarının ihtilafsız olduğu; ihtilafın; teslimden önce davacının avans mahiyetinde ödeme yapması hususunun kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı, kararlaştırılmış ise davacının avans mahiyetinde bir ödeme yapıp yapmadığı, yapmış ise miktarı, ilişkiye konu malların gümrüğe getiriliği konusunda ihtilaf bulunmadığı anlaşılmakla; malların teslimi ile ilgili alıcaklı temerrüdünün mü, borçlu temerrüdünün mü oluştuğu, her iki tarafın da siparişin iptal edildiği iddiasında bulunmasına göre; siparişin kim tarafından iptal edildiği, sipariş iptalinin sözleşmeden dönme sonuçlarını mı, sözleşmenin feshi sonuçlarını mı doğuracağı, davacının iadesini talep edebileceği avans alacağının bulunup bulunmadığı, bu kapsamda itirazın iptali ve icra inkar tazminatı şartlarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplandığı anlaşılmıştır.----İcra Müdürlüğünün ----- esas sayılı dosyasının yapılan incelemesinde; takibin alacaklısının davacı, borçlusunun davalı olduğu, davacının █████/2023 tarihli ve ------ nolu proforma için borçluya ödenmiş bulunan %30 döviz avans bedelinin iadesi talebiyle 12.000,00-USD asıl alacak, 526,00-USD işlemiş faiz olmak üzere 12.526,00-USD ve 1.084,00-TL ihtarname masrafının tahsili talebiyle ilamsız icra takibi başlattığı; davanın takip tarihindeki kur üzerinden TL'ye çevrilerek 236.524,00-TL üzerinden açıldığı anlaşılmıştır.

Dosya bir mali müşavir, bir kimya mühendisi ve bir deniz ticaret hukuku konusunda öğretim görevlisinden oluşan bilirkişi heyetine tevdii edilerek uyuşmazlık konuları hakkında rapor düzenlenmesi istenmiştir.

Bilirkişi heyetinin █████/2024 tarihli raporlarında özetle; "...A- Ticari Defterlerin Usulüne Uygun Tutulup, Tutulmadığı Yönünden: Sayın Mahkemenin vermiş

olduğu görev ve yetki ile, davacının yasal ticari

defterleri usul yönünden incelendiğinde; 2023 yılı fiziki ortamda tutulan Envanter defterlerinin noter onayları ile aynı yıla ilişkin elektronik ortamda tutulan GİB onaylı Yevmiye ve Defter-i Kebir e-defter beratlarının süresinde yapıldığı, ticari defterlerin T.T.K’ nu ve V.U.K’ nu hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu, davacı şirketin kendi defter kayıtlarının birbirini doğruladığı, sahibi lehine

delil niteliği taşıdığı görülmüştür. Davalının yasal ticari defterleri usul yönünden incelendiğinde; 2023 yılı fiziki ortamda tutulan Envanter defterlerinin noter onayları ile aynı yıla ilişkin elektronik ortamda tutulan GİB onaylı Yevmiye ve Defter-i Kebir e-defter beratlarının süresinde yapıldığı, ticari defterlerin T.T.K’ nu ve V.U.K’ nu hükümlerine göre usulüne uygun tutulduğu, davalı şirketin kendi defter kayıtlarının birbirini doğruladığı, sahibi lehine delil

niteliği taşıdığı görülmüştür. B- Davacının Alacak Talebi Yönünden: Davacı alacaklının ---- İcra Müdürlüğünün

----- sayılı takip dosyasındaki “Avans Bedelinin İadesi” açıklamalı 12.000,00 USD tutarlı asıl alacak talebi yönünden raporun 4.b.1. ve 4.b.2 bölümlerinde yapılan mali inceleme neticesinde;

tarafların ticari defterleri karşılaştırmalı olarak incelendiğinde 19.05.2023 takip tarihi itibariyle

davacı şirketin kendi defter kayıtlarında davalı açık hesabından 12.316,12 USD karşılığı 226.960,88-TL tutarında alacaklı, davalı şirketinde ticari defterlerinde davacı şirkete takip tarihi itibariyle 12.000,00 USD karşılığı 226.920,09 TL tutarında borçlu gözüktüğü tespit edilmiştir. C- Faiz ve İhtarname Masrafları Talebi Yönünden: Raporun 5.bölümünde detaylı olarak irdelendiği üzere; davacı/alacaklının işbu miktar (526,00 USD) icra takibinin başlangıç tarihi olan █████/2023’ten itibaren gecikme/temerrüt faizi alacağının doğduğu; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin dönme/cayma sureti ile sona erdiği; buna bağlı olarak davalı tarafın işbu sözleşme kapsamında almış olduğu %30 peşinata karşılık gelen 12.000,00 USD’yi iade borcu altında olacağı;davacı ile arasındaki sözleşmenin geçersiz hale gelmesi sebebiyle davalının uğramış olduğu muhtemel zararların ise huzurdaki dava kapsamı dışında kalmakla, tarafımızca tespitinin mümkün

olamayacağı..." şeklinde kanaat belirttikleri görülmüştür.Davalı vekilinin itirazları doğrultusunda aynı bilirkişi heyetinden ek rapor alınmasına, kimya mühendisinden; malın niteliği dikkate alınarak gümrükte 2 gün bekletilmesinin mümkün olup olmadığı hususunun değerlendirilmesinin istenmesine; ----- Ticareti Hukuku alanında öğretim görevlisi bilirkişiden; sözleşmenin ifa edilememesinde kusurun davacıda olduğu tespiti çerçevesinde, siparişe konu mal bedelinin %30'unun peşin olarak ödeneceği ve fesih veya dönme halinde iadesinin istenmeyeceğine ilişkin bir anlaşma bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin istenmesine karar verilmiştir.Bilirkişi heyetinin █████/2025 tarihli raporlarında özetle; "...Davaya konu diklormetanın uygun koşullarda, uygun kap veya konteynerlerde çevre sıcaklık ve basınçlarında-atmosferik koşullarda, özellikle kimyasal kararlılık özelliği bağlamında gümrükte 2 gün bekletilmesinin mümkün ve uygun ortamlarda da uzun süre saklanabilir olduğu;

taraflar arasında, yapılan %30 peşin ödemenin, fesih veya dönme halinde iadesinin istenmeyeceğine dair bir anlaşmanın tarafımızca tespit edilemediği; dolayısıyla kök raporumuzdaki tespitimize paralel olarak taraflar arasındaki ilişkinin dönme ile sona erdiği ve dolayısıyla alınan ödemenin iadesinin gerektiği..." şeklinde kanaat belirttikleri görülmüştür.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 207 ve devamı maddelerinde düzenlenen taşınır satış sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Davacı alıcı, davalı satıcıdır.

Satış sözleşmesi; satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşmede borcun ifa edilmemesinin sonuçları genel olarak TBK'nın 112.vd.maddelerinde düzenlenmiştir.

TBK'nın 112. maddesine göre, borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.

TBK'nın 117/1.maddesinde muaccel bir borcun borçlusunun, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşeceği, ancak borcun ifa edileceği günün, birlikte belirlenmesi halinde bu sürenin geçmesi ile temerrüdün gerçekleşeceği düzenlenmiştir. Şayet ifanın belirli süre içinde yapılması kararlaştırılmış ise, sürenin sonuncu günü dahi borç ifa edilmiş değilse, ihtara gerek bulunmaksızın borçlu temerrüde düşer -----TBK'nın 106.maddesi gereği; yapma veya verme edimi gereği gibi kendisine önerilen alacaklı, haklı bir sebep olmaksızın onu kabulden veya borçlunun borcunu ifa edebilmesi için kendisi tarafından yapılması gereken hazırlık fiillerini yapmaktan kaçınırsa, temerrüde düşmüş olur. TBK 107. Maddesi uyarınca da; alacaklının temerrüde düşmesi durumunda borçlu, hasar ve giderleri alacaklıya ait olmak üzere, teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabilir.

TBK'nın 125/3. maddesinde; sözleşmeden dönme hâlinde taraflar, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulurlar ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler. Bu durumda borçlu, temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemezse alacaklı, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir.

TBK'nın 234/1. maddesinde ise; "Aksine sözleşme yoksa, satılan alıcının zilyetliğine girince satış bedeli muaccel olur." hükmü yer almaktadır. Menkul satışlarında alıcı ile borçlu aynı anda ifa ile yükümlü olup, bir başka deyişle satılan alıcıya teslim edildiği takdirde satıcı bedele hak kazanır. Ancak, TBK'nın 234. maddesinde belirtildiği üzere, aksine sözleşme yapılması mümkündür.

Somut uyuşmazlıkta; █████/2023 tarihli proformadan anlaşıldığı üzere, tarafların 270 kg ---- satışı konusunda anlaştıkları, mal bedelinin 40.271,04-USD olduğu, mal bedelinin %30'unun peşin, kalan %70'lik kısmının gemi limana geldiğinde ödeneceğinin kararlaştırıldığı görülmüştür.

Davacı tarafından davalının ----- hesabına, 12.000,00-USD karşılığı sipariş ödemesi açıklaması ile █████/2023 tarihinde 226.800,00-TL gönderildiği, malın gemi ile gümrüğe getirildiği ancak davacıya teslim yapılmadığı konularında uyuşmazlık yoktur. Taraflar arasındaki uyuşmazlık; sipariş iptalinin sözleşmeden dönme sonuçlarını mı, sözleşmenin feshi sonuçlarını mı doğuracağı ve davacının 12.000,00-USD'nin iadesini talep edip edemeyeceği noktasındadır.Tüm dosya kapsamına göre; bilirkişi raporuna göre; davacı şirketin kendi ticari defterlerinde davalı açık hesabından 19.05.2023 takip tarihi itibariyle 12.316,12 USD karşılığı 226.960,88 TL tutarında alacaklı, davalı şirketin de incelenen ticari defterlerinde davacı şirkete takip tarihi itibariyle 12.000,00 USD karşılığı 226.920,09 TL tutarında borçlu gözüktüğü, tarafların defter kayıtları arasındaki 316,12-USD uyumsuzluğun dövizli işlemlerin defter kayıt tarihi itibariyle TL’ye çevrilen “Kur” değerlerinin farklı alınmış olmasından kaynaklandığının, BA/BS bildirim formlarına göre de, davacının davalıya 2023 yılında 2 adet fatura karşılığı KDV HARİÇ 330.308,34 TL

tutarında “satış”, davalının da davacıdan 2023 yılında 2 adet fatura karşılığı KDV HARİÇ

330.308,34 TL tutarında “alım” yaptığına ilişkin bildirimde bulunduğunun tespit edildiği, her iki tarafın BA/BS bildirimlerinin birbirleriyle uyumlu olduğu; taraflar arasındaki sözleşme hükümleri

gereğince, yükün limana gelmesini müteakip, alıcı davacının satım bedelinin bakiye %70’lik kısmını ifa etmesi gerektiği, ancak davacının söz konusu bu miktarı ödememiş olması sebebiyle sözleşme davalının

cayma niteliğindeki beyanı ile ve sona ermiş olduğu, bu nedenle teslim alma ve bakiye borcunu yerine getirmeyen davacı alıcının temerrüde düştüğü; ancak davalının, alıcının temerrüdü nedeniyle uğradığı bir zarar söz konusu ise, bunun ayrı bir uyuşmazlık konusu olup, işbu davanın konusu dışında kaldığı, taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi dönme/cayma sureti ile sona erdiğinden, davalı tarafın işbu sözleşme kapsamında almış olduğu %30 peşinata karşılık gelen 12.000,00-USD’yi iade etmesi gerektiği anlaşılmakla, davanın kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur:

HÜKÜM

: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davacının davasının KABULÜ İLE,

-Davalının ----İcra Müdürlüğü'nün ----- esas sayılı dosyasına yaptığı itirazın iptali ile, takibin aynen devamına, asıl alacağa takip tarihinden tahsil tarihine kadar 3095 sayılı yasanın 4-a maddesi gereğince faiz işletilmesine,

2-Asıl alacak miktarı olan 12.000,00-USD'nin takip tarihindeki kur üzerinden TL karşılığının %20'si oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

3-Harçlar Kanununa göre alınması gerekli 16.156,95-TL karar harcının, davacı tarafından yatırılan 2.799,79-TL peşin harç ve icra dosyasına yatırılan 1.239,45-TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 12.117,71-TL'nin davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

4-Davacı tarafından yatırılan toplam 4.039,24-TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Davacı tarafından başvurma harcı, vekalet harcı, bilirkişi ücreti, tebligat, posta ve müzekkere gideri olarak sarf edilen 11.696,57-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

6-Davalı tarafından vekalet harcı olarak sarf edilen 38,40-TL yargılama giderinin davalı üzerinde bırakılmasına,

7-Kabul edilen dava yönünden Avukatlık Asgari Ücret tarifesine göre davacı lehine takdir olunan 37.843,84-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

8-Gerekçeli karar yazım tarihi itibariyle UYAP sistemi üzerinden yapılan kontrollerde arabuluculuk faaliyeti yönünden düzenlenmiş sarf kararı bulunmadığı anlaşılmakla arabuluculuk sarf kararının düzenlenmesi halinde TTK 5/A maddesi ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A fıkrası ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca arabuluculuk ücretinin (sarf kararı ile belirlenecek tutarın) davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,

9-Dosyada mevcut gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde ----- Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı.