Anahtar kelimeler: Kovanı Piroteknik Mühimmat Kovan Fişek Askerî Harp Çekirdek Çekirdeği Gereçleri
T.C.
D A N I Ş T A YONUNCU DAİREEsas No
: █████████Karar No
: █████████DAVACI
: ... San. ve Tic. A.Ş.VEKİLİ
: Av. ...DAVALI
:... Bakanlığı / ...VEKİLİ
: Av. ...DAVANIN_KONUSU
: █████/2022 tarih ve 32032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "5201 Sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasının "Askerî patlayıcılar ve piroteknik malzeme:" başlıklı (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kovan, çekirdek" ibaresinin iptali istenilmektedir.DAVACININ_İDDİALARI
:Davacı tarafından, Milli Savunma Bakanlığı Teknik Hizmetler Dairesi Başkanlığı'nca fişek çekirdeği ve fişek kovanı için █████/2019 tarihinde düzenlenen üretim izin belgesine istinaden üretim yapmaya başladığı, Milli Savunma Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, kapsül çakılmamış ve içerisine barut konulmamış boş kovan ve mermi çekirdeğinin mevcut düzenlemeler kapsamında yarı mamul malzeme olarak değerlendirilemeyeceğinin ve bu ürünler için yeniden kuruluş izni, tesis güvenlik izni, üretim ve ihracat izninin alınması gerektiğinin belirtildiği, bu işleme karşı açılan davada, ...İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen kararın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince kaldırılarak işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği, 2020 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi'nin 1. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinin 1 numaralı alt bendinde, yarı mamul malzemelerin kontrol listesine tabi olmadığının kural altına alındığı, ancak dava konusu 2023 yılı listesiyle 2020 yılında yarı mamulleri muaf tutan düzenlemenin kaldırıldığı, 2020 yılındaki Kontrol Malzeme Listesi'nde, boş kovan ve mermi çekirdeği bulunmamakta iken 2023 yılı listesine bu malzemelerin dahil edildiği, böylece bahsi geçen yargı kararının hiçe sayıldığı, içerisinde patlayıcı, parlayıcı ve yanıcı hiçbir madde bulunmayan boş kovan ve mermi çekirdeğinin kontrol listesine tabi tutulmasının, taraf olduğumuz Wassenaar Düzenlemesi'ne aykırı olduğu, anılan düzenlemenin mühimmat listesinde doğrudan boş kovan ve mermi çekirdeğinin bulunmadığı, mahkeme kararını aşmak amacıyla dava konusu Kontrol Listesinin yayımlandığı, Milli Savunma Bakanlığı Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğü bünyesinde düzenlenen çalıştaya katılan tüm özel sektör temsilcileri tarafından, boş kovan ve mermi çekirdeğinin yarı mamul olduğu, bu kapsamda Kontrole Tabi Liste'de doğrudan bulunmaması nedeniyle davalı idareden izin alınmasına gerek olmadığı konusunda görüş birliğine varıldığı, bu görüşe rağmen mermi çekirdeğinin ve boş kovanın listeye dahil edilerek izne tabi tutulduğu, Tebliğ hükmünün dava konusu kısmının, üst normlara aykırı olduğu, uluslararası düzenleme, kanun ve yönetmelik hükümlerinde bulunmayan yeni bir hüküm tesis edildiği, davalı idarenin Kanun'dan kaynaklı Tebliğ çıkarma yetkisi var ise de, bu Tebliğ kapsamına alınacak malzemenin belirlenmesi hususunda sınırsız takdir yetkisinin bulunmadığı ve kişisel, siyasi saiklerle hareket ettiği ileri sürülmektedir.DAVALININ_SAVUNMASI
:Davalı idare tarafından, 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun uyarınca, kontrole tabi liste ile Türkiye'nin taraf olduğu ihracat rejimleri gereği uluslararası ihracat kontrol rejimi olan Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi Ek Listesi (FTKR) ve Wassenaar Düzenlemesi kapsamındaki Mühimmat Listesi (WDML) malzemelerinin ithalatı, ihracatı ve yurt dışına çıkarılmasına yönelik işlemler için Bakanlıklarından izin alınmasının gerektiği, kontrole tabi listede yer alan malzemeleri üretecek kuruluşlar tarafından, kuruluş izni, üretim izni ve tesis güvenlik belgesinin alınmasının gerektiği, 5201 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile ilgili Yönetmeliğin 5. maddesi uyarınca, kontrole tabi maddelere ilişkin listenin, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ilave olarak gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin de görüşleri alınarak Ocak ayında veya gerektiğinde yıl içerisinde güncellenmesi yetkisinin Bakanlıklarına ait olduğu, dava konusu düzenlemeye ilişkin olarak Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından herhangi bir görüş bildirilmediği, dava konusu düzenlemelerin Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesine uygun olduğu, 2020 Yılı Kontrole Tabi Liste'nin 1. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinin 1 numaralı alt bendinde geçen "yarı mamül" ifadesinin, tek başına fonksiyon göstermeyen, kullanımı için ilave işlem gerektiren ve mevcut haliyle ana ürün üzerinde hiçbir şekilde kullanılması mümkün olmayan ara mamüller için geçerlilik gösterdiği, kovan ve mermi çekirdeğinin, Kontrole Tabi Listenin 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin 1 numaralı alt bendinde mühimmat ana parçası kapsamında yer aldığı ve üretimi, ithalatı ve ihracatına yönelik işlemlerde Bakanlıklarının izninin gerektiği, kovan ve mermi çekirdeğinin diğer ülkelerde de kontrol altında olduğu, kovan ve mermi çekirdeğinin Kontrole Tabi Liste'de yer almasına yönelik 5201 sayılı Kanun uyarınca ilgili kuruluşlardan alınan olumlu görüşlerin bulunduğu, dava konusu düzenlemede hukukun genel ilkelerine ve üst hukuk normlarına aykırı bir yön bulunmadığı savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ
: ...DÜŞÜNCESİ
: █████/2022 tarih ve 32032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan " 5201 Sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri İle Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "Bu listenin birinci maddesinin (a) bendinde yer alan silah ve sistemlerde kullanılan her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde vb.)..." şeklindeki düzenlemenin "kovan, çekirdek" ibareleri yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.DANIŞTAY SAVCISI
: ...DÜŞÜNCESİ
:Dava, █████/2022 tarih ve 32032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "5201 Sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri İle Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "Yukarıda belirtilen namlulu silahlarda kullanılan her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde vb." düzenlemesinin kovan, çekirdek ibareleri yönünden iptali istemiyle açılmıştır.5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri İle Silâh, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun'un 2.maddesinde "Bu Kanun, her türlü harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddeleri üretmek üzere kurulan veya işletilen kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere ait kuruluşları kapsar." hükmü, İzin başlıklı 3. maddesinde "Harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddeleri üretecek kuruluşların kurulması ve işletilmesi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Millî Savunma Bakanlığının iznine bağlıdır.Üretim tesislerinin nerelerde kurulacağı ve depolarıyla satış yerlerinin nerelerde bulunacağına ilişkin yatırımcı kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerin teklifi, İçişleri ve Çevre ve Orman bakanlıklarının uygun görüşü alındıktan sonra Millî Savunma Bakanlığınca onaylanır.(Değişik üçüncü fıkra
: █████/2017 – KHK-██████ md.; Aynen kabul: 1/2/2018-███████ md.) Yıllık listelerde belirlenen silâhlar ile bunlara ait mühimmat ve yedek parçaların iç pazara üretici veya dağıtıcı firmalarca sunulmasına, İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü alınarak Millî Savunma Bakanlığınca izin verilebilir." hükmü, Tespit ve ilân başlıklı 4.maddesinde "Denetime tabi harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddelere ilişkin liste, her yıl ocak ayında veya gerektiğinde yılı içerisinde, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra, Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit ve ilan olunur. Ancak, herhangi bir nedenle tespit ve ilan yapılmamış ise, en son yayımlanan liste esas alınır." hükmü yer almış, 9.maddesinde de "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir." kuralına yer verilmiştir.Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 2.maddesinde "(1) Bu Yönetmelik; her türlü harp araç ve gereçleri ile silah, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddeleri ve bunlara ait teknolojileri üretmek üzere kurulan veya işletilen kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine ait kuruluşları kapsar." hükmüne yer verilmiş, Tanımlar başlıklı 4.maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde Bu Yönetmelikte geçen "Kontrole Tabi Liste: Millî Savunma Bakanlığınca ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra tespit edilen ve her yıl Ocak ayında veya gerektiğinde yıl içerisinde Resmî Gazetede ilân olunan Kontrole Tabi Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Patlayıcı Maddeler ve Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Listeyi" , (i) bendinde "Malzeme: Bilgi, belge, proje, ürün ve kalemleri" , (j) bendinde Mühimmat: Ateşli silahlarda kullanılan fişek kovanı, falya, barut tozu, kurşun veya mermiler dâhil, cephanenin kendisi veya bunu meydana getiren unsurları", (k) bendinde "Parçalar ve aksamlar: Ateşli silahlar için özel olarak tasarlanmış ve kullanımı için gerekli namlu, gövde veya mermi haznesi, mermi sürücüsü veya silindir, pim veya atım yatağı ile silahın ateşlenmesi sonucu çıkan sesi azaltmak için tasarlanmış veya kullanılan cihaz dâhil, herhangi bir unsur veya ikame edilebilir unsurları" ifade ettiği belirtilmiş,Tespit ve ilân başlıklı 5. maddesinde " (1) Kontrole Tabi Liste, Kanunun 4 üncü maddesi gereği her yıl Ocak ayında veya gerektiğinde yıl içerisinde, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra, Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit edilerek, Resmî Gazetede ilân olunur. Ancak, herhangi bir nedenle tespit ve ilân yapılmamış ise, en son yayımlanan liste esas alınır." hükmü yer almıştır.3.12.2022 tarih ve 32032 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5201 Sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri İle Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasında Aşağıda belirtilen "Kontrole Tabi Liste" kapsamında yer alan kalemlerin üretilmesi, ihracat ve ithalâtına ilişkin izin işlemleri ile Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi Ek Listesi ve Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesi ile Kontrole Tabi Listede yer alan kalemlerin ihracat ve ithalâtına ilişkin izin işlemleri, Milli Savunma Bakanlığı sorumluluğunda ve bilgisi dâhilinde yapılacağı belirtilmiş aynı fıkranın dava konusu edilen Askeri patlayıcılar ve piroteknik malzeme: başlıklı (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde "Bu listenin birinci maddesinin (a) bendinde yer alan silah ve sistemlerde kullanılan her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde vb.) ile sevk maddesi (Kara barut hariç olmak üzere Topçu Mühimmat Sevk Barutları, Hafif Silah Mühimmatı Sevk Barutları, Özel Amaçlı Sevk Barutları) ve patlayıcılar." düzenlemesine yer verilmiştir.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almaktadır.Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak tüzük ve yönetmelik dışında, yönerge, tebliğ, genelge, talimat gibi çeşitli adlar altında da düzenleme yapabilmektedirler. Ancak bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına uygun hükümler ihtiva etmeleri gerekmektedir.Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen tüzük, yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden Kanunun her türlü harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddeleri üretmek üzere kurulan veya işletilen kurum ve kuruluşları kapsadığı ve her yıl yayınlanacak listenin, Denetime tabi harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddelere ilişkin olduğunun açıklandığı, Yönetmelikte de aynı şartlara yer verildiği ve 4.maddesinde mühimmatın Ateşli silahlarda kullanılan fişek kovanı, falya, barut tozu, kurşun veya mermiler dâhil, cephanenin kendisi veya bunu meydana getiren unsurlar olarak tanımlandığı ve bu hükümlere dayanılarak dava konusu tebliğ hükmü ile her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde) ve benzerlerinin kontrole tabi malzeme listesine dahil edildiği anlaşılmaktadır.Buna göre kovan ve çekirdek Yönetmelikte mühimmat olarak tanımlandığından kontrole tabi listeye dahil edilmesine ilişkin dava konusu düzenlemede üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen █████/2024 tarihinde, davacı şirket vekili Av....'ın ve davalı idare vekili Av....'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ
:█████/2020 tarih ve 31114 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5201 Sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tâbi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askerî Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2020 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi) isimli Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinin 1 numaralı alt bendinde, ana parçaların yarı mamul malzemelerinin (kullanımı için ilave işlem gerektiren, mevcut haliyle ana ürün üzerinde hiçbir şekilde kullanılması mümkün olmayan/fonksiyon göstermeyen) Kontrole Tabi Liste kapsamında olmadığı belirtilmiş iken; █████/2022 tarih ve 32032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "5201 sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin birinci fıkrasının "Askerî patlayıcılar ve piroteknik malzeme:" başlıklı (c) bendinin (1) numaralı alt bendiyle, "Bu listenin birinci maddesinin (a) bendinde yer alan silah ve sistemlerde kullanılan her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde vb.) ile sevk maddesi (Kara barut hariç olmak üzere Topçu Mühimmat Sevk Barutları, Hafif Silah Mühimmatı Sevk Barutları, Özel Amaçlı Sevk Barutları) ve patlayıcılar" şeklinde düzenleme sevk edilerek davacı şirket tarafından üretilip ihraç edilen kovan ve çekirdeğin davalı Bakanlıktan üretim izin alınmaksızın üretilemeyecek malzemeler kapsamına dahil edilmesi üzerine, anılan düzenlemenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.İNCELEME VE GEREKÇE
:ESAS YÖNÜNDEN
:İlgili Mevzuat
:5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun'un;"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,"Bu Kanunun amacı, harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve patlayıcı madde üreten sanayi kuruluşlarının kurulması, işletilmesi ve yükümlülükleri ile denetimine ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir." hükmüne;"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,"Bu Kanun, her türlü harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddeleri üretmek üzere kurulan veya işletilen kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere ait kuruluşları kapsar." hükmüne;"İzin" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında,"Harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddeleri üretecek kuruluşların kurulmasının ve işletilmesi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Millî Savunma Bakanlığının iznine bağlıdır." hükmüne;"Tespit ve ilan" başlıklı 4. maddesinde,"Denetime tabi harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddelere ilişkin liste, her yıl ocak ayında veya gerektiğinde yılı içerisinde, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra, Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit ve ilan olunur. Ancak, herhangi bir nedenle tespit ve ilan yapılmamış ise, en son yayımlanan liste esas alınır." hükmüne;"İhraç ve yurt dışına çıkarma" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında,"Yıllık listelerde belirlenen her türlü harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddelerin ihracı veya yurt dışına çıkarılmasına, Genelkurmay Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığının görüşleri de alındıktan sonra Millî Savunma Bakanlığınca izin verilebilir." hükmüne;Aynı maddenin 3. fıkrasında,"Yıllık listelerde yer verilmemekle birlikte, canlıların toplu imhasına yönelik tasarlanan nükleer, biyolojik ve kimyasal silâhlardan oluşan kitle imha silâhlarının ve bunları fırlatma vasıtalarının geliştirilmesinde kullanılabileceğinden şüphe duyulabilecek malzeme ve teknolojinin ihracatı da aşağıda belirtilen durumlarda Millî Savunma Bakanlığının iznine tâbi tutulur:a) Söz konusu malzeme ve teknolojinin, kitle imha silâhları ve bunları fırlatma vasıtalarını geliştirdiği ve bunların bir son kullanıcıya ihracının söz konusu olmasına ilişkin şüphenin iletilmesi veya şüphe duyulması halinde.b) İhracatçı firma tarafından, ihracata konu olan malzemenin tamamı veya parçasının kitle imha silâhları ve bunları fırlatma vasıtalarının geliştirilmesinde kullanılabileceğinden kuşku duyulduğu yönünde beyanda bulunulması.c) Ulusal ve uluslararası güvenliğin tehlikeye düşebileceği ve insan haklarının ihlâline yol açabilecek durumlar." hükmüne;"Yönetmelik" başlıklı 9. maddesinde de, "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir" hükümlerine yer verilmiştir.5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun'un 9. maddesine dayanılarak █████/2007 tarihli ve 26514 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Yönetmeliğin;"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında,"ç) Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi Ek Listesi: Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası ihracat kontrol rejimlerinden biri olan, Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi çerçevesinde yayımlanan teçhizat, yazılım ve teknoloji listesini,g) Kontrole Tabi Liste
: Millî Savunma Bakanlığınca ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra tespit edilen ve her yıl Ocak ayında veya gerektiğinde yıl içerisinde Resmî Gazete'de ilân olunan Kontrole Tabi Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Patlayıcı Maddeler ve Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Listeyi,ğ) Kuruluş
: Kanun kapsamında faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları ile 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren gerçek kişileri ve özel hukuk tüzel kişilerini,j) Mühimmat
: Ateşli silahlarda kullanılan fişek kovanı, falya, barut tozu, kurşun veya mermiler dâhil, cephanenin kendisi veya bunu meydana getiren unsurları,ş) Üretim izni
: Kuruluşlara, Kanun kapsamında üretim yapabilmeleri için, denetim heyeti vasıtasıyla yapılacak denetim sonucunda, Millî Savunma Bakanının onayı ile verilen izni,u) Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesi: Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası ihracat kontrol rejimlerinden biri olan Wassenaar Düzenlemesi çerçevesinde yayımlanan Mühimmat Listesini" ifade edeceği;"Tespit ve ilan" başlıklı 5. maddesinde, "Kontrole Tabi Liste, Kanunun 4 üncü maddesi gereği her yıl Ocak ayında veya gerektiğinde yıl içerisinde, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra, Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit edilerek, Resmî Gazetede ilân olunur. Ancak, herhangi bir nedenle tespit ve ilân yapılmamış ise, en son yayımlanan liste esas alınır." hükmüne;"Üretim izni" başlıklı 10. maddesinde, (1) Tesiste, Kontrole Tabi Liste kapsamında üretim yapılabilmesi için Üretim İzin Belgesi alınması zorunludur.(2) Üretim İzin Belgesi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü üzerine Makam tarafından, uygun görülmesi hâlinde verilir.(3) Kontrole Tabi Liste kapsamındaki malzemelerin üretimi ile ilgili olmayıp üretimi destekleyici nitelikteki hizmet üretimi kapsamına giren, malzeme taşıma, sigorta gibi üretime yardımcı faaliyetler için Üretim İzin Belgesi alınmasına gerek yoktur..." hükümlerine yer verilmiştir.█████/2022 tarihli ve 32032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "5201 sayılı Kanun Gereğince Kontrole Tabi Tutulacak Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilere İlişkin Liste (2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi)" başlıklı Tebliğ'in 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Aşağıda belirtilen "Kontrole Tabi Liste" kapsamında yer alan kalemlerin üretilmesi, ihracat ve ithalâtına ilişkin izin işlemleri ile Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi Ek Listesi (www.mtcr.info/english/annex.html) ve Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesi (www.wassenaar.org/controllist/index.html) ile Kontrole Tabi Listede yer alan kalemlerin ihracat ve ithalâtına ilişkin izin işlemleri, Millî Savunma Bakanlığı sorumluluğunda ve bilgisi dâhilinde yapılacaktır....c) Askerî patlayıcılar ve piroteknik malzeme:1) Bu listenin birinci maddesinin (a) bendinde yer alan silah ve sistemlerde kullanılan her türlü mühimmat ve bunlara ait ana parçalar (kovan, çekirdek, kapsül, gövde, sevk çemberli gövde vb.) ile sevk maddesi (Kara barut hariç olmak üzere Topçu Mühimmat Sevk Barutları, Hafif Silah Mühimmatı Sevk Barutları, Özel Amaçlı Sevk Barutları) ve patlayıcılar....." hükmü düzenlenmiştir.Dava Konusu Tebliğin 1. Maddesinin 1. Fıkrasının (c) Bendinin (1) Numaralı Alt Bendinin İncelenmesi:Dava konusu Tebliğin dayanağı olan 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun, █████/1940 tarihli ve 3763 sayılı mülga Türkiye'de Harp Silâh ve Mühimmatı Yapan Hususi Sanayi Müesseselerinin Kontrolü Hakkında Kanun ile aynı amaç doğrultusunda ve fakat kapsamının genişletilmesi suretiyle hazırlanmış ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilerek yürürlüğe konulmuştur.Buna göre 5201 sayılı Kanun; mülga 3763 sayılı Kanun'un yürürlüğe konulduğu tarihlerde Milletler Cemiyeti Genel Kurulunca, cemiyet üyesi bulunan devletlerin, kendi hudutları dahilinde harp silah ve mühimmatı imali ve bu maddeler üzerindeki ticaretin kontrolünün kararlaştırıldığı da dikkate alınarak, ülkemizin savunma ve dış güvenliği ile doğrudan ilgili bulunan harp sanayinin kontrolü için silah ve mühimmat imal eden fabrikaların imalât ve kabiliyetleri hakkında daha esaslı ve gerçekçi bilgiler toplanması, kontrolün aynı zamanda iç güvenlik için de gerekli olduğu düşüncesiyle imalâtın herhangi bir suretle ülke menfaati aleyhine kişi veya gizli teşekküller eline geçmesine mani olunması amaçlarıyla; genel olarak, Türkiye dahilinde her türlü harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalarla patlayıcı maddeleri üretmek üzere kurulan veya işletilen kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere ait kuruluşları, bunların kuruluş izinleri ile üretim izinlerini, iç ve dış pazara satış iznini, Kanun kapsamında izne tabi tutulacak malzemeleri ve bu hususların -dahili bir tedbir olmak üzere- denetim ile kontrolünü düzenlemektedir.Anılan amaçları temin etmek üzere, 5201 sayılı Kanunla emredici hükme bağlanan hususlardan biri de harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddelerin öncelikle tespiti, ardından üretim ve iç/dış pazara satış aşamalarında izne bağlanması, böylelikle gerek üretimin gerekse üreticilerin kontrol ve denetime tabi tutulmasıdır.Bu kapsamda, harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddeler ve bunlara ait teknolojilerin tespiti amacıyla yayımlanan dava konusu 2023 Yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesi ile etki düzeyi yüksek olan, sivil amaçlı kullanım için uygun olmayan malzeme sayılmış; böylelikle listede yer alan malzemeleri üretecek kuruluşlar (kuruluş izni), malzemelerin üretimi (üretim izni), iç/dış pazara sunumu (satış/ihraç izni) Milli Savunma Bakanlığınca verilecek izinlere tabi tutulmuştur.5201 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca, kontrole tabi malzeme listesinin, her yıl ocak ayında veya gerektiğinde yılı içerisinde, Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ihtiyaç duyulan kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alındıktan sonra, Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit ve ilan olunması zorunludur.Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu 2023 yılı Kontrole Tabi Malzeme Listesinin hazırlık aşamasında Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ile konuyla ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarından görüş sorulduğu, dava konusu alt bende yönelik herhangi bir farklı görüşün iletilmediği, gelen görüşlerin değerlendirilmesi sonucu hazırlanan nihai listenin Milli Savunma Bakanlığı tarafından ... tarih ve ... sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulduğu, dolayısıyla dava konusu düzenlemede yetki ve şekil unsuru yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.Dava konusu düzenlemenin diğer unsurlar yönünden incelenmesine gelince;5201 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile davalı Bakanlığı, denetime tabi harp araç ve gereçleri ile silâh, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddeleri liste halinde tespit etme yetkisi verilmiş; Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde, mühimmat, "ateşli silahlarda kullanılan fişek kovanı, falya, barut tozu, kurşun veya mermiler dâhil, cephanenin kendisi veya bunu meydana getiren unsurlar" olarak tanımlanmış; 10. maddesinin 3. fıkrasında da, Kontrole Tabi Liste kapsamındaki malzemelerin üretimi ile ilgili olmayıp üretimi destekleyici nitelikteki hizmet üretimi kapsamına giren, malzeme taşıma, sigorta gibi üretime yardımcı faaliyetler için Üretim İzin Belgesi alınmasına gerek olmadığı kurala bağlanmıştır.Dolayısıyla, düzenlemenin dayanaklarından olan ve yasal yetkiye istinaden yürürlüğe konulan Yönetmelik uyarınca mühimmat kapsamında kabul edilen fişek kovanı (kovan) ve merminin (çekirdek) davalı Bakanlığın Kontrole Tabi Malzeme Listesi tespit yetkisi sınırları dahilinde bulunduğu, ayrıca üretim izninden yalnızcahizmet üretimi kapsamına giren yardımcı faaliyetler istisna tutulduğundan fişek kovanı (kovan) ve merminin (çekirdek) istisna kapsamına girmediği sonucuna varılmıştır.Öte yandan, silah ve bunlarla ilgili teknolojilerin kontrolsüz bir şekilde yayılmasını önlemek maksadıyla; ülkelerin, sattıkları (ihraç ettikleri) silah ve teknolojilerinin nelerden ibaret olduğu konusunda birbirlerini haberdar etmek üzere “Silah İhracat Kontrol Rejimleri” kurulmuştur. Söz konusu Rejimlerde amaç, silah ve bunlarla ilgili teknolojileri tarif etmek, teknolojik limitleri belirlemek, silah ticareti yapanları mevzuat çerçevesinde kontrol ve denetim altında tutmak ve pazar ortamına sunulan ürünlerin güvenirliği olmayan ülkelere satışını engellemek ve hangi ülkenin nereye ne sattığına ve hangi ülkeye satılmasına izin vermediğine ilişkin bilgileri Rejime üye ülkelerle paylaşmaktır.Bu kapsamda, Türkiye’nin üye olduğu 3 adet “Silâh İhracat Kontrol Rejimi” bulunmakta olup, bunlar Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesi (WD), Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi (FTKR) ve Silah Ticaret Antlaşması (ATT)'dır. Uluslararası yükümlülüklerimizin yer aldığı anılan Rejimlere, 5201 sayılı Kanun'un Uygulama Yönetmeliğinde de açıkça yer verilmiş olup, Rejimlere ait listelerde bulunan malzemenin ithalatı ve ihracatına yönelik işlemlerde, Yönetmeliğin 19. maddesinin 5. fıkrası ve 21. maddesinin 7. fıkrası uyarınca Milli Savunma Bakanlığından (Savunma Sanayi Milli Güvenlik Makamından) izin alınması zorunlu bulunmaktadır.Bölgesel ve uluslararası güvenliğin, istikrarın korunması amacıyla konvansiyonel silahların ve çift kullanımlı malzeme ve teknolojinin ihracat kontrol rejimine ait kuralları, yükümlülükleri belirlemek üzere kurulan ve 1996 yılında Türkiye'nin kurucu üyesi olduğu Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesi’nin ML 3. maddesinde, “Kapsül hazneleri, mermi ceketleri, fişek mayonları, döner şeritler ve mühimmat metal parçaları gibi metal ve plastik üretimler”in da yer aldığı, dolayısıyla anılan mühimmat parçalarının da izne tabi tutulduğu anlaşılmaktadır.Bu durumda, davalı Bakanlık tarafından, 5201 sayılı Kanunla verilen yasal yetkiye istinaden, Türkiye'nin taraf olduğu ve uluslararası yükümlülüklerinin yer aldığı Wassenaar Düzenlemesi Mühimmat Listesindeki kurallar gözetilerek ve Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak düzenlenen, ilgili tüm kuruluşların görüşü alınmak ve değerlendirilmek suretiyle yürürlüğe konulan dava konusu 2020 Yılı Kontrole Tabi Listenin 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin 1 numaralı alt bendinin dava konusu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, uluslararası mevzuat ile ulusal mevzuatın uyumlaştırıldığı, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde kullanıldığı sonucuna varılmaktadır.Sonuç itibarıyla, hukuka uygun bulunan 2023 Yılı Kontrole Tabi Listenin 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin 1 numaralı alt bendinde yer alan "kovan, çekirdek," ibarelerine karşı açılan davanın reddi gerekmektedir.KARAR SONUCU
:Açıklanan nedenlerle;1. DAVANIN REDDİNE,2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, █████/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.