Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2024/14920 E. ve 2025/6158 K. sayılı kararı, usta öğreticinin eksik bildirilen sigorta günlerinin tespiti davasında, eksik inceleme nedeniyle bozma sonrası yapılan yargılamayı ve delil toplama gerekliliğini ele almaktadır.
Özet: Davacı, davalı kurumda usta öğretici olarak çalıştığı dönemlerde sigorta günlerinin eksik bildirildiğini iddia ederek, bu dönemlerdeki aralıksız çalışmasının tespitini talep etmiştir. Davalı kurumlar, davacının part-time çalıştığını, usta öğreticilerin işçi statüsünde olmadığını ve görevlendirilmelerinin valilik onayıyla yapıldığını savunarak davanın reddini istemişlerdir. İlk mahkeme kararı davayı reddetmiş, ancak Yargıtay, eksik inceleme nedeniyle kararı bozmuş ve davacının çalışma saatleri konusunda somut bilgisi olabilecek kişilerin dinlenmesi, işyeri özlük dosyası ve ders programları gibi belgelerin getirtilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI
: ████████ E., ████████ K.Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı ...'na bağlı Yatağan Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde 01.10.1991-22.05.1992, 05.10.1992-14.05.1993, 04.10.1993-01.04.1994, 10.11.1997-30.05.1998 dönemlerinde aralıksız olarak usta eğitici göreviyle çalıştığını, müvekkilinin bu dönemlerde aralıksız olarak çalışmasına rağmen sigorta günlerinin davalı Kuruma eksik bildirildiğini ve primlerinin de eksik yatırıldığını beyanla davacının belirtilen dönemler arasında davalıya ait işyerinde aralıksız çalıştığının tespitini talep etmiştir.II. CEVAP1-Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Halk Eğitim Merkezlerinde usta öğretici olarak part-time çalışan sigortalıların tam gün esası ve aylık karşılığı olmayan çalışmalarının, günlük çalışma saatine göre ve kısmi zamanlı çalışma olması nedeniyle bu çalışmaların tam gün karşılığı olarak değerlendirilmesine imkan bulunmadığını, bu tür davaların kamu düzeni ile ilgili olmasından salt tanık anlatımlarına dayanılarak karar verilemeyeceğini, yazılı delillerin esas alınması gerektiğini, Kurum nezdindeki sigortalı dosyası, işyeri dosyası ve dönem bordroları yanında, işveren nezdinde bulunan ücret tediye bordroları, puantaj cetvelleri, şahsi dosyaları celp edilerek incelenmesi gerektiğini, ücret tediye bordrolarında imza karşılığında ücret alınmışsa artık bu yazılı delilde belirtilen süre ve ücretlerin dışına bir iddiada bulunulamayacağını, tanık dinletme isteklerine muvafakat etmediklerini beyanla davanın reddini istemiştir.2-Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; İdarece davacının açmış olduğu kurslarda sigorta giriş çıkışlarının zamanında yapıldığını, ilgili mevzuatta belirtilen esaslara göre uzman ve usta öğretici olarak nitelendirilen resmi görevi bulunanlara haftada 10 saate, resmi görevi bulunmayanlara haftada 40 saate kadar okul öncesi, mesleki ve teknik, orta öğretim, özel öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders görevi verilebilir denildiğini, bunların herhangi bir kadroya bağlı olmaksızın işçilerde olduğu gibi İş Kanunu'na göre hizmet akdine bağlı olarak değil, Valilik onayına istinaden saat üzerinden ve saat başı kabul edilen ücrete göre çalıştığını, aynı konuda Maliye Bakanlığı'nın görüşünde de usta öğreticilerin işçi statüsünde olmadıklarının belirtildiğini, usta öğreticilerin öğretmen yetersizliği nedeniyle sadece ek ders ücreti karşılığı ve belirli sürelerde görevlendirilmekte ve kurs sona erince yeni kurs dönemine kadar görevlerine son verildiğini, usta öğreticilerin görevlendirme yetkisinin Valiliklere bırakıldığını, hangi kursta kaç saat görevli olduğunun resmi kayıtlarının Valiliklerce tutulduğunu, usta öğreticilerin valilik onayı ile görevlendirildiğine göre statü hukukunun kabulü gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.III. MAHKEME KARARIMahkemenin 12.10.2011 tarihli kararı ile davacının eksik herhangi bir bildirimin bulunmadığı değerlendirilerek davanın reddine karar verilmiştir.IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİA. İlk Bozma KararıMahkemenin 12.10.2011 tarihli kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesince (kapatılan); "...Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının davalıya ait işyerinden 01.10.1991-22.05.1992, 05.10.1992-14.05.1993, 04.10.1993-01.04.1994, 10.11.1997-30.05.1998 dönemleri arasında işe giriş bildirgeleri ve çıkışlarla çalışmalarının kısmi olarak bildirildiği, bazı günlerde 7 saat çalıştığı belirtilen puantaj kayıtları ile ücret bordroları celbedilmiş ise de, ders programlarıyla kursa geliş-ayrılış saatlerini gösterir belgelerin dosyada bulunmadığı, ihtilaflı dönemde Halk Eğitim Müdürlüğü yapan ve davacının hafta içi her gün 6 saat çalıştığını beyan eden ... dışında, davacı ile birlikte çalışan diğer müdür yardımcısı ve öğretmenlerin, usta öğreticilerin dinlenmediği, davacının kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenle bildirim dışı kaldığının yeterince araştırılmadığı anlaşılmaktadır.Somut olayda davacının davalı işyerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık davacının davalı işyerinde eğitim yılı boyunca haftada 5 gün 08:30-16:00 saatleri arasında kesintisiz çalışıp çalışmadığı noktasında toplanmaktadır.Yapılacak iş, işyerinden davacının işyeri özlük dosyası ile ders programlarını, devam-devamsızlık belgelerini getirtmek, davacı ile birlikte çalışan ve davacının çalışma saatleri konusunda somut bilgisi olabilecek müdür yardımcısı, öğretmen ve usta öğreticileri dinlemek, davacının kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenle bildirim dışı kaldığını araştırmak, yeterli ve gerekli bir araştırmayla ve deliller hep birlikte değerlendirilerek davacının eğitim yılı boyunca haftada 5 gün 08:30-16:00 saatleri arasında çalışıp çalışmadığını aydınlığa kavuşturmaktan ibarettir..."gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci KararMahkemenin 26.12.2016 tarihli kararı ile davanın kabulüne, davacının haftanın beş günü saat 08:30-16:00 saatleri arasında usta öğretici olarak ...'na bağlı Yatağan Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü'nde çalıştığı ve 1991 yılı için 25 gün, 1992 yılı için 105 gün, 1993 yılı için 77 gün, 1994 yılı için 39 gün, 1997 yılı için 12 gün, 1998 yılı için 74 gün olmak üzere toplamda 332 günün SGK'ya bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.C.2'nci Bozma KararıMahkemenin 26.12.2016 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesince (kapatılan); "... Davalı işveren tarafından uyuşmazlık dönemlerine ilişkin imzalı ücret bordroları ibraz edilmiştir. Bu bordroların hepsinin imzalı olduğu görülmüştür. Davalı tarafından imzalı ücret bordrosu ibraz edilen, ancak davacı tarafından aksi yazılı delil sunulamayan bu aylardaki bildirilmeyen süreler yönünden ret kararı vermek gerekmektedir.Yapılacak iş; davacının güncel hizmet cetveli getirtilerek, dava konusu yapılan çalışma döneminin tamamında, imzalı ücret bordrosu olan dönemlerde imzalı ücret bordrosu kadar, imzalı ücret bordrosu olmayan veya olup da itiraz edilen imzaların davacıya ait olmadığı anlaşılan dönemlerde ise; bilirkişi tarafından puantaj kayıtlarına göre davacının aylık çalışma saati toplamının ayrıntılı olarak belirlenip bu sürenin 7,5 saate bölünerek davacının gerçek çalışma gün sayısının tespitinden sonra Kuruma bildirilen süre ile karşılaştırmasının yapılarak eksik bildirim olup olmadığına göre karar vermekten ibarettir..."gerekçesiyle karar bozulmuştur.D. Mahkemece Bozmaya Uyulmayarak Verilen Direnme KararıMahkemenin 10.09.2018 tarihli kararı ile bozma ilamına uygun şekilde tanıklar dinlenilerek, bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle eksiklikler tamamlanmış olmakla, ilk bozma ilamının aksine verilen bozma ilamına karşı direnmek gerektiği değerlendirilerek davanın kabulüne, davacının haftanın beş günü saat 08:30-16:00 saatleri arasında usta öğretici olarak ...'na bağlı Yatağan Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü'nde çalıştığı ve 1991 yılı için 25 gün, 1992 yılı için 105 gün, 1993 yılı için 77 gün, 1994 yılı için 39 gün, 1997 yılı için 12 gün, 1998 yılı için 74 gün olmak üzere toplamda 332 günün SGK'ya bildirilmediğinin tespitine dair aynı yönde karar verilmiştir.E. Yargıtay Hukuk Genel Kurul KararıMahkemenin 10.09.2018 tarihli direnme kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin (kapatılan) 07.05.2019 tarihli kararı ile direnme kararı yerinde görülmediğinden ve bu durumda kararın inceleme yeri Yargıtay Hukuk Genel Kurulu olduğundan dava dosyasının Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna sunulmak üzere Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.Hukuk Genel Kurulu'nun 26.05.2022 tarihli kararında;"... davalı işyerindeki çalışmaları aylık bordrolara dayanılarak Kuruma kısmî olarak bildirilen ve buna göre de sigorta primleri ödenen davacının imzasını taşıyan bordroların işyerindeki çalışmalarının ayda 30 günün altında geçtiğine karine oluşturduğu gözetildiğinde Hukuk Genel Kurulunun 17.09.2008 tarihli ve ███████-555 E., ████████ K. ile 23.11.2011 tarihli ve ███████-542 E., ████████ K. sayılı kararlarında da belirtildiği üzere yazılı belgelerin aksinin sırf tanık beyanları ile ispat edilmesi mümkün olmadığından imzalı bordro sunulan ve davacının aksini yazılı delil ile ispat edemediği dönemler yönünden istemin reddi gerekmektedir. Böyle olunca davacının hizmet cetveli getirtilerek davaya konu dönemin tamamında imzalı ücret bordrosu bulunan dönemlerde imzalı ücret bordrosunda gösterildiği kadar; imzalı ücret bordrosu olmayan ya da bordro mevcut olmakla birlikte imzasına itiraz edilen ve imzanın davacıya ait olmadığı tespit edilen dönemler yönünden ise bilirkişi tarafından puantaj kayıtlarına göre davacının aylık çalışma saati ayrıntılı olarak belirlenip bu süre 7,5 saate bölünerek bulunacak çalışma günü sayısının Kuruma bildirilen ile karşılaştırılması suretiyle eksik hizmetinin bulunup bulunmadığı saptanmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir..." gerekçesiyle önceki hükümde direnilmesinin doğru olmadığı belirtilerek direnme kararının bozulmasına karar verilmiştir.F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Dördüncü KararMahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalılar aleyhine açılan davanın kısmen kabulü ile; davacının davalı ... nezdinde ki çalışma dönemine ilişin;███████ (Ocak) ayında 8 gün,███████ (Şubat) ayında 4 gün,███████ (Mayıs) ayında 4 gün, olmak üzere toplamda 16 gün kuruma bildirilmeyen hizmeti bulunduğunun tespitine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz Sebepleri1-Davacı vekili temyiz dilekçesinde; dinlenen tüm bordro tanıklarının davacının ve diğer usta öğreticilerin çalışma gün ve saatlerinin haftanın 5 günü sabah 08:30 - 16:00 saatleri olduğunu açıkça belirttiklerini, YHGK bozma kararından önceki Yargıtay bozma ilamında, uyuşmazlık konusunun bu husus olduğu açıkça belirtildiğini, tanık ifadeleri, davacının çalışma şartlarını da belirtir şekilde verildiği halde, Mahkemece bu husus dikkate almadan hüküm kurulduğunu, hükme esas alınan bilirkişi ek raporunun dosyadaki deliller gözetildiğinde eksik olduğunu, re'sen dinlenen tüm bordro tanıklarının ifadeleri karşısında davacının çalıştığı dönemlerdeki tüm çalışmalarının tam zamanlı olduğunun ortaya çıktığını beyan etmektedir.2-Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davacının çalışmalarının geçtiği ileri sürülen işyerinin kamu kuruluşu olması, bu nedenle çalışanların kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması gerektiğini, davacıya ait kısmi çalışmaların da Kuruma bildirildiğini, dava konusu edilen tüm dönemler yönünden davalı işveren tarafından imzalı ücret bordrosu ibraz edildiğini, aksi yazılı belge sunulmayan aylardaki bildirilmeyen süreler için ret kararı verilmesi gerektiğini, yerel mahkemece eksik ve hatalı incelemeye dayalı bilirkişi raporuna dayalı olarak kısmen kabul kararı verildiğini beyan etmektedir.3-Davalı Bakanlık vekili temyiz dilekçesinde; davacının eksik bildirilen hizmetinin bulunmadığını, Mahkemece kabulüne karar verilen 16 günlük sürenin de ispatlanamadığını beyan etmektedir.B. Değerlendirme ve GerekçeDosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının davalılardan Milli Eğitim Bakanlığına ait işyerinde usta öğretici sıfatıyla sürekli olarak geçen çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.Dava konusu uyuşmazlığın dayandığı mevzuat hükümleri 506 sayılı Kanunu’nun 79. maddesi ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nun 47. maddesidir. Milli Eğitim Temel Kanunu’nun 47. maddesinde ek ders görevi verilmek yoluyla usta öğreticilerin görevlendirilebileceği, 21.05.1977 tarihli ... Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ile Görevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler Hakkında Yönetmelik ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca yürürlüğe konulan ... Öğretmen ve Yöneticilerinin Ücretli Ders Saatlerine ilişkin 04.11.1983 tarihli Bakanlar Kurulu kararında da kadrolu bulunmayan usta öğreticilerin ders ücreti karşılığı görevlendirileceği açıkça belirtilmiştir. Ayrıca, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi (1475 sayılı Kanun'un 61. maddesi) gereğince 7,5 saatlik çalışma süreleri bir gün kabul edilmekte, aynı Kanun'un 13. maddesinde ise kısmi süreli ve tam süreli iş sözleşmeleri ile ilgili düzenleme yer almaktadır.4857 sayılı Kanun'un 13. maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63. maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. 13. madde hükmü, anılan mevzuattaki düzenlemelere egemen olan ilkelerle birlikte ele alındığında, ücretli öğretmenlerin çalışma ilişkilerinde, “tam süreli iş sözleşmesi” olarak nitelendirilmeye olanak verecek iş ilişkisinin bulunmadığı, bunların yukarıda belirtilen 1739 ve 657 sayılı Kanun kapsamında öngörülen ve önceden belirlenen süre içerisinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıkları belirgindir. Böyle olunca davacının aylık girdiği ders saatleri toplanmalı ve bir gün 7,5 saat kabul edilerek aylık prim gün sayısı belirlenmelidir.İnceleme konusu eldeki davada, Hukuk Genel Kurulu'nun bozma kararında açıkça davaya konu dönemin tamamında imzalı ücret bordrosu bulunan dönemlerde imzalı ücret bordrosunda gösterildiği kadar; imzalı ücret bordrosu olmayan ya da bordro mevcut olmakla birlikte imzasına itiraz edilen ve imzanın davacıya ait olmadığı tespit edilen dönemler yönünden ise bilirkişi tarafından puantaj kayıtlarına göre davacının aylık çalışma saati ayrıntılı olarak belirlenip bu süre 7,5 saate bölünerek karar verilmesi gerektiğinin belirtilmesine karşın, davacının haftalık çalışma süresinin 35 saat olduğu, ayda 35X4=140 saatin 7,5 saate bölünmesi suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmediğinden hüküm eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır.Mahkemece kabulüne karar verilen aylarda düzenlenen imzalı puantaj kayıtlarının bulunduğu dikkate alınarak davanın reddine karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.VI. KARARTemyiz olunan mahkeme kararının BOZULMASINA,Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,Temyiz karar harcının istek halinde ilgilisine iadesine,16.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.