İşsizlik Ödeneği Kesintisi Davasında Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Kararı: Davacının Ortaklık Kaydı Olmadan İşsizlik Maaşının Kesilmesine İlişkin İnceleme ve Sonuç.
Özet: Davacı, işsizlik ödeneği başvurusunun şirket ortaklığı gerekçesiyle kesilmesi üzerine, bu işlemin iptali ve ödenmemiş maaşların tahsili talebiyle dava açmış; davalı kurum, davacının gelir getirici bir işte çalıştığını savunmuştur. Mahkeme, davacının hizmet akdiyle çalışırken tacir olmasının işsizlik ödeneğine engel teşkil etmeyeceği gerekçesiyle davayı kabul etmiştir. Yargıtay, işsizlik sigortasının amacının işsizlere gelir güvencesi sağlamak olduğunu ve uluslararası standartlara göre işsizliğin tanımını değerlendirerek karar vermiştir.
MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ
DAVA TÜRÜ
: TESPİTTaraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:YARGITAY KARARIA) Davacı İsteminin Özeti
:Davacı vekili, uzun yıllar maaşından işsizlik ödeneği kesilen davacının işsiz kalınca 10.06.2013 tarihinde davalı kuruma işsizlik ödeneği için başvurduğunda kendisine işsizlik maaşı bağlandığını, ancak kısa süre sonra 05.06.2013 tarihinde şirket ortaklığının tespit edildiği gerekçesiyle işsizlik maaşının kesildiğini, ancak müvekkilinin söz konusu dönemde şirket ortaklığı kaydının olmadığını, müvekkilinin almakta olduğu işsizlik maaşının haksız ve hukuka aykırı biçimde kesildiğini ileri sürerek, söz konusu işlemin iptalini ve hak kazandığı işsizlik maaşının tahsilini talep etmiştir.B) Davalı Cevabının Özeti
:Davalı vekili, işsizlik ödeneği için kuruma başvuran davacının gelir getirici işte çalışmadığını taahhüt etmesine karşın, ... sistem dökümanından anlaşılacağı üzere şirket ortaklığı sebebi ile ... sigortalı gözüktüğünü, hal böyle olunca 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 52.maddesi uyarınca işsizlik ödeneğinin kesildiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti ve Yargılama Süreci:Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, hizmet akdine bağlı olarak çalışmakta iken hizmet akdi işsizlik ödeneğine hak kazanacak şekilde sona eren davacının aynı zamanda tacir ve anonim şirketi yönetim kurulu üyesi olmasının işsizlik ödeneği verilmesine engel teşkil etmeyeceği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.D) Temyiz
:Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.E) Gerekçe
:1)Dava, davacının almakta olduğu işsizlik ödeneğinin kesilmesi nedeniyle Kurum işleminin iptali ile işsizlik ödeneğinin tahsiline ilişkin olup, Mahkemece; davanın kabulüne karar verilmiştir.Davanın yasal dayanağı 4447 sayılı Kanun'un 46 ve devamı maddeleridir. Davanın yasal dayanağını oluşturan 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun genel gerekçesinde “İşsizlik sigortası bir iş veya işyerinde çalışırken, ... istek, yetenek, ... ve yeterliliğinde olmasına karşın tamamen kendi istek ve kusuru dışında işini kaybeden çalışanlara bir yandan yeni bir iş bulunmasına gayret edilirken, diğer yandan da bunların işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını kısmen de olsa karşılayarak, kendisinin ve ailesinin zor duruma düşmesini önlemek amacıyla belli süre ve ölçüde ödemeyi kapsayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren, Devlet tarafından kurulmuş zorunlu bir sigorta koludur.İşsizlik sigortasının önemli unsurlarından birisi de işsiz kalan sigortalılara mesleklerine uygun, en son çalıştıkları işin ... ve ücret koşullarına yakın bir iş bulunamadığı takdirde meslek değiştirme ve yetiştirme eğitimlerinin verilmesi de önemli öğelerindendir.Sigortalı işsizlere, işsizlik ödeneği vermek suretiyle gelir sürekliliğini sağlamak işsizlik sigortasının bir yönünü oluşturmaktadır. Diğer bir yönü ise sigortalı işsizleri işe yerleştirmek ya da yeniden istihdam şansı elde edebilmeleri için gerekli olan meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi vermektir. Bütün bunlar göz önüne alındığında işsizlik sigortası ile iş ve işçi bulma hizmetlerinin birbirinden farklı düşünülmesinin imkansızlığı ortaya çıkmaktadır.Sistemin amacı işsizlerin gelir kayıplarını bir ölçüde de olsa gidermenin yanı sıra iş gücünü sürekli, etkin ve verimli çalıştırarak insangücü israfını en aza indirmektir.” açıklaması ile Kanunun işsizlik sigortasının amacını kabul şekli açıkça belirtilmiştir. Davanın yasal dayanağını oluşturan 4447 sayılı kanunun gerekçesinde belirtilen ilkelerde de açıklandığı üzere; işsizlik sigortasının ilk amacı, işsizlik ile karşılaşan sigortalı işsize gelir güvencesi sağlamaktır. Günümüzde işsizlik sigortaları işsiz kalanları ekonomik güvenceye kavuşturmanın yanında iş bulma ve mesleki eğitim verme gibi sosyal hizmetleri de kapsamına almış bulunmaktadır. İşsizlik ödeneği; işsizlik sigortasının işsizlik riskiyle karşılaşan sigortalılara ekonomik güvence sağlama aracıdır.İşsizlik ödeneğine hak kazanmanın ilk koşulu; işsiz kalmak olduğundan öncelikle kimlerin işsizlik sigortası kapsamında işsiz sayılacağının çözümlenmesi gereklidir. Uluslararası ... Örgütü (ILO) 13. ... İstatistikçileri Konferansında kabul edilen kararda işsizliğin uluslararası standart tanımı üç unsur üzerine oturtulmuştur. Bu unsurlar; 1)işsiz olma, 2)halen çalışmaya elverişli bulunma, 3)bir iş talep etme şeklinde sıralanmaktadır. Uluslar arası standartlara göre ancak bu üç unsuru birlikte taşıyanlar işsiz kabul edilmektedir.Tanımda yer alan halen çalışmaya elverişli olma ve bir iş talep etme unsuru istihdam dışında bulunan işgücünü ekonomik bakımdan ... olmayan nüfustan ayırmaya hizmet etmektedir. Çalışmaya elverişli olma unsuru ise; bir iş olanağı tanınması halinde, bu işi yapabilmeye muktedir ve hazır olmayı ifade etmektedir. Uluslar arası uygulamalara bakıldığında, sigortalıların işsizlik ödeneği alabilmeleri için sahip olmaları gereken çalışmaya elverişli olma koşulunu taşıdıklarını göstermek bakımından önlerine çıkması olası uygun bir iş karşısında hemen ... iktidar ve isteğinde olduklarını da kanıtlamaları gerekir.Bu yönde; 4447 sayılı Kanunun 52/1-b uyarınca; “İşsizlik ödeneği almakta iken; İşsizlik ödeneği aldığı sürede gelir getirici bir işte çalıştığı veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı aldığı tespit edilen, sigortalı işsizlerin işsizlik ödenekleri kesilir." şeklindeki düzenlemesi ile ... iktidar ve isteğinde olma unsuruna vurgu yapılmıştır.Kanun koyucunun açıkça öngördüğü üzere; herhangi bir gelir getirici işte ... hali; işsizlik ödeneği talebi yönünden engelleyici ve ödemeyi kesici niteliktedir.4447 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanuna paralel olarak düzenlenmiş olup, 5510 sayılı Kanunun 4/b-3.maddesi;"Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;...Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları,...sigortalı sayılır." şeklindedir.Dosya içeriğine göre, davacının işsizlik ödeneği alabilmek için 10.06.2013 tarihinde davalı Kuruma başvurduğu, davacının işsizlik ödeneğinin bağlandığı dönemde, ticaret siciline 23.06.1988 tarihinde kaydı yapılan ... Tur Turizm Seyahat Sanayi Ticaret A.Ş yönetim kurulu üyesi olduğu, 28.06.2013 tarihli dilekçe ile şirket merkezinin ...'dan ...'a nakledildiği, şirketin son tescilini 29.07.2013 tarihinde yaptırdığı, ayrıca 07.10.2000 tarihinde ticaret siciline tescili yapılan ... Hava Taşımacılık A.Ş'nin ortağı ve yönetim kurulu üyesi olduğu, şirket merkezinin 08.07.2013 tarihi itibariyle ...'dan ...'a nakledildiği, bunların dışında davacı adına ... merkezli ...Acentesi isimli bir firmanın da mevcut olduğu ... Ticaret Siciline tacir olarak kayıtlı olan bu firmanın 11.03.2014 tarihi itibariyle iflasına karar verildiği anlaşılmıştır.Açıklanan nedenlerle gelir getirici bir işte çalışmakta iken işsizlik sigortasından yararlanma talebinde bulunmak mümkün olmadığından, davacının işsizlik ödeneği bağlandığı dönemde tacir ve anonim şirketi yönetim kurulu üyesi olması nedeniyle davanın reddi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.2) Kabule göre davalı Kurumun harçdan muaf olduğunun gözetilmemesi de hatalıdır.F) Sonuç
:Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenden dolayı BOZULMASINA, 15.10.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.