Hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleşen davalarda kanun yolu belirlenmesi: Dosyaların bağımsızlığı ve istinaf/temyiz ayrımı kriterleri.
Özet: Bu içtihat, daha önce Yargıtay incelemesinden geçmiş asıl dava ile 20 Temmuz 2016 sonrası verilen ve üst mahkeme denetimi geçirmemiş birleşen davaların bulunduğu karmaşık bir dosyada uygulanacak kanun yolu prosedürünü açıklığa kavuşturmaktadır; yargılama aşamasında birleşen davaların kendi bağımsız kanun yollarını koruduğunu vurgulayarak, asıl dava için farklı bir yol mümkün olsa da, birleşen ve ilk kez üst mahkeme denetimine tabi olacak davalar için öncelikle istinaf yoluna başvurulması gerektiğini ve istinaf incelemesi sonrası temyiz yolunun açık olması halinde ilgili üst mahkemeye gönderilmesi gerektiğini belirtmektedir.
6. Hukuk Dairesi         2025/1756 E.  ,  2025/2724 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2023/295 E., 2025/74 K.
1. Davacı kooperatifin üyelikten ihraç edilen davalı eski ortak aleyhine açtığı asıl dava müdahalenin men'i ve ecrimisil, birleşen davalar ecrimisil istemine ilişkindir.
2. Asıl davada mahkemece 08.09.2015 tarihli ve 2014/282 E., 2015/426 K. sayılı davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın, davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay (Kapatılan) 23. Hukuk Dairesi'nin 09.04.2018 tarihli, 2016/1892 Esas, 2018/2685 Karar sayılı kararıyla, temyiz başvurusunun kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmiştir.
3. Bozma kararından sonra, yargılama sırasında aralarında hukuki ve fiili irtibat olduğu gerekçesiyle Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2017/426 Esas sayılı dosyası işbu dosya ile birleştirilmiştir. Mahkemece 12.03.2020 tarihli ve 2018/550 E., 2020/107 K. sayılı asıl davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın, taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine, Dairemizin 21.02.2022 tarihli, 2021/2285 Esas, 2022/921 Karar sayılı kararıyla, davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi ile birleşen Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2017/426 E. sayılı davaya ilişkin olumlu veya olumsuz bir karar verilmediğinden kararın bozulmasına karar verilmiştir.
4. Bozma kararından sonra, yargılama sırasında aralarında hukuki ve fiili irtibat olduğu gerekçesiyle Konya 8. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/304 Esas sayılı dosyası işbu dosya ile birleştirilmiştir.
5. Mahkemece, asıl ve birleşen davalarda yapılan yargılama sonucunda, asıl ve birleşen davaların kabulüne dair verilen karar, asıl ve birleşen davalarda davalı vekilince istinaf edilmiş, Konya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi'nin 2025/992 Esas, 2025/946 Karar sayılı kararıyla HMK'nın 373/4. maddesi gereğince kararın tabi olduğu yasa yolu temyiz kanun yolu olduğundan temyiz incelemesinin Yargıtay tarafından yapılması için dosya mahkemesine geri çevrilmiştir.
6. 6100 sayılı HMK’nın 166. maddesinin birinci fıkrasında; "Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davaların aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir. Birleştirme kararı ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar diğer mahkemeyi bağlar" hükmüne yer verilmiştir.
7. Dosyalardan biri Yargıtay incelemesinden geçtikten sonra henüz kanun yolları aşamasına gelmemiş yeni bir dosyanın bu dosya ile birleşmesi halinde, daha önce herhangi bir kanun yolundan geçmemiş dosyanın istinaf yoluna tabi olacağı açıktır. Zira davalar birleşmekle bağımsızlıklarını korur. Ayrı dosya olma özelliğini devam ettirirler.
8. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3. maddesinin 1. fıkrasında bölge adliye mahkemelerinin Resmi Gazete'de ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, 1086 sayılı Kanun'un temyize ilişkin yürürlükteki hükümlerinin, yine aynı maddenin 2. fıkrasında ise bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce aleyhine istinaf yoluna başvurulmuş olan kararlar hakkında kesinleşinceye kadar 1086 sayılı Kanun'un 427 ilâ 444. madde hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı, yani bu kararlara ilişkin dosyaların bölge adliye mahkemelerine gönderilemeyeceği belirtilmiştir. Bu durumda 20 Temmuz 2016 tarihinden önce verilen kararlar, kanun yoluna başvurma tarihi ne olursa olsun, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427 ilâ 444. maddelerindeki temyize ilişkin hükümlere tabi olup, dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtay Başkanlığı'na gönderilmesi gerekmektedir.
Buna karşılık, 20 Temmuz 2016 tarihinde ve sonrasında verilen temyiz incelemesinden geçmeyen kararlara karşı yasa yoluna gidilmesi halinde ise, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341-360. maddelerindeki istinafa ilişkin hükümlerin uygulanması için bölge adliye mahkemesine gönderilmesi zorunludur.
9. Somut olayda, daha önce Yargıtay denetiminden geçen asıl dava dosyasının “İstinaf” kanun yoluna tabi olmadığı açıktır.
10. Ne var ki, birleşen Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2017/426 Esas ve birleşen Konya 8. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/304 Esas sayılı dava dosyalarının karar tarihi 20 Temmuz 2016 tarihinden sonra olup, bu dosyalarda verilen kararla ilgili daha önce Yargıtay denetimi de söz konusu olmadığından, bu dosyada verilen kararın ''İstinaf'' kanun yoluna tabi olduğu anlaşılmaktadır.
11. Bu durumda, anılan davaların birleştirilmeleriyle bağımsız dava olma özelliklerini kaybetmedikleri gözetilerek, ''İstinaf'' kanun yoluna tabi olduğu gerekçesiyle, istinaf incelemesi yapılmak üzere ilgili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesinin sağlanması, Bölge Adliye Mahkemesince yapılacak istinaf incelemesi neticesinde verilecek kararın temyiz yolunun açık olması halinde, karara karşı yasal temyiz ve temyize cevap süresi beklenerek, temyiz edilmesi halinde buna ilişkin evrakın da eklenmesi suretiyle asıl dava ve mevcut olur ise birleşen davalar hakkındaki temyiz itirazlarının değerlendirilmesi için dosyanın kül halinde Dairemize gönderilmek üzere mahalline iadesine karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ:
Yukarıda açıklanan sebeplerle;
Birleşen Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2017/426 Esas ve birleşen Konya 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/304 Esas sayılı dava dosyalarında verilen kararın; kanun yolu incelemesinde istinafa tabi olduğu anlaşıldığından, dava dosyasının istinaf incelemesi yapılmak üzere ilgili Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesine gönderilmesi ve birleşen dosyaların istinaf incelemesi yapıldıktan sonra asıl ve (temyiz edilmesi halinde) birleşen dosyaların temyiz incelemesi yapılmak üzere Dairemize gönderilmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine İADESİNE, 02.07.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.