anahtar teslimi kazan sözleşmesinin haksız feshedildiği iddiasıyla açılan alacak davasında, ilk derece mahkemesince davanın reddedilmesi üzerine davacının istinaf başvurusu.

Anahtar teslimi kazan sözleşmesinin haksız feshedildiği iddiasıyla açılan alacak davasında, ilk derece mahkemesince davanın reddedilmesi üzerine davacının istinaf başvurusu.

Özet: Bir anahtar teslimi kazan sözleşmesinde, davacı yüklenicinin, iş sahibinin gerekli proje belgelerini sağlamayarak sözleşmeyi haksız yere feshettiğini ve bu nedenle kar kaybı ile menfi zarara uğradığını, teminat mektubunun iadesini talep ettiği davada; davalı iş sahibi, tüm edimlerini yerine getirdiğini, yüklenicinin işe başlamadığını savunmuş ve ilk derece mahkemesi, iş sahibine atfedilecek bir kusur bulunmadığına, haksız fesih bildirimi olmadığına, yüklenicinin taleplerinin kendi fesih iradesini gösterdiğine hükmederek davanın reddine karar vermiştir.

6. Hukuk Dairesi 2024/2945 E. , 2025/2734 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/686 E., 2024/768 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2020/45 E., 2023/20 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 22.05.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde davacı vekili Avukat ..., davalı vekili Avukat...’un gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 15.02.2019 tarihli "Anahtar Teslimi Kazan Sözleşmesi" başlıklı sözleşme düzenlendiğini, sözleşme uyarınca, davalı iş sahibinin basic dizaynlarla birlikte işin yapımına esas olan projeyi, teknik şartnameyi ve diğer belgeleri ihtara rağmen müvekkiline göndermediğini, bu nedenle işi başlanamadığını, bu aşamada müvekkilince işin ifasına yönelik harcamalar yapıldığını, müvekkilince uzunca bir süre davalının edimlerini yerine getirmesinin beklendiğini, edimlerini yerine getirmeyen davalının eylemli olarak sözleşmeyi feshetmiş sayılması gerektiğini, ayrıca davalının, taraflar arasındaki bir dizi ihtardan sonra, haksız bir biçimde sözleşmeyi feshettiğine ve ödediği avansın iadesine ilişkin ihtarname gönderdiğini, müvekkilince davalının gönderdiği avansın çok üzerinde harcamalar yapıldığını, ayrıca sözleşmeye dayalı olarak davalıya 655.000,00 USD tutarlı teminat mektubu verildiğini, sözleşmenin haksız feshi nedeniyle müvekkilinin kâr kaybı zararına uğradığını ve yaptığı bir takım harcamalar nedeniyle menfi zarara uğradığını ileri sürerek, teminat mektubunun müvekkili şirkete iadesine, taraflar arasındaki sözleşmenin haksız yere eylemli olarak feshedildiğinin tespitine, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, haksız fesih nedeniyle uğranılan 100.000,00 TL müspet zararının davalıdan tahsiline, müspet zarar talebinin kabul edilmemesi halinde 100.000,00 TL menfi zararın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; işin ifasına ilişkin tüm teknik verilerin davacıya verildiğini, sözleşmeye göre müvekkilince dava dışı...firmasına hazırlatılacak olan basic dizaynın yalnızca kazanın basınç kısmına ilişkin olduğunu, basic dizaynlar hazırlatılarak davacıya peyder pey teslim edildiğini, diğer tüm projelerin hazırlanmasının davacı yüklenicinin sorumluluğunda olduğunu, müvekkilinin sözleşme kapsamındaki tüm edimlerini yerine getirdiğini, verilmediği iddia edilen projeler olmadan, davacının projeye özel olarak üretilen bir kısım malzeme ve ekipmanı almasının mümkün olmadığını, nitekim bu kapsamda alınmış ya da üretilmiş bir malzeme de bulunmadığını, davacının, basic dizayndan tamamen bağımsız olan kendi sorumluluğundaki işlere de sürekli bahaneler üreterek başlamadığını, sözleşmede belirlenen sürenin dava tarihi itibariyle sona ermediğini, sözleşmenin feshedilmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığını, davacının taleplerinin haksız olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında düzenlenen sözleşmede gizlilik anlaşması bulunduğu, davacı yüklenicinin bu sonuçlarını bilmesi gerektiği, bu anlaşma kapsamında, davalı iş sahibinin, davacının işe başlaması için gerekli olan dökümanları kazanın basınçlı kısmının basic dizaynından sorumlu olan...firması aracılığı ile davalı şirkete ulaştırdığı, diğer teknik projelerin davalıya teslim edildiği, davalının edimin tam ve eksiksiz olarak yerine getirilmesi için ... içinde ve ... dışında davacı şirket yetkililerinin katıldığı toplantılar düzenlediği, davacının sadece kazanın imalatını değil sözleşme gereği şantiyede yapması gereken çalışmaları da yapmadığı, sözleşmenin ifa edilmemesinde davalıya atfedilecek bir kusur bulunmadığı, davacı davalının sözleşmeyi haksız olarak feshettiğini ileri sürmüş ise de böyle bir fesih bildirimi bulunmadığı, davalı iş sahibinin sadece nama ifa istediği, dava tarihi itibariyle sözleşmedeki süre sona ermemiş ise de davacı yüklenicinin teminat mektuplarının nakde çevrilmemesi, müspet ve menfi zarar talepleriyle sözleşmeyi sona erdirme iradesini ortaya koyduğu, sonuç olarak alacaklının temerrüdü koşullarının oluşmadığı, davacı yüklenicinin kusursuz olduğunu ispat edemediği, yine sözleşme kapsamında teminat mektuplarının iadesi koşullarının da oluşmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde:

a. Davalının davadan önce fesih iradesini içerir ihtarname gönderdiğini, ihtarnamede açıkça sözleşmenin iptal edildiğinin yazıldığını, bunda sonra eldeki davanın açıldığını, davalının sözleşmenin 2. ve 8.12. maddeleri uyarınca kazana ilişkin teknik şartname ile basic dizaynları teslim etmediğini, bunlar teslim edilmeden imalata başlanmasının mümkün olmadığını, bunların hazırlanması ve tesliminin tamamen davalının sorumluluğunda olduğunu, nitekim gönderdiği 31.08.2019 tarihli ihtarnamede bunları teslim etmediğini kabul ettiğini, teslim edildiği savunulan projelerin flash bellek ile bilirkişiye verildiğini, ancak talep etmelerine rağmen kendilerine bunların verilmediğini, bu belgelerin ne olduğunun, içeriklerinde neler bulunduğunun kendilerine bildirilmediğini, mahkemece, sadece davalı tarafın ve bilirkişilerin gördüğü delillere dayalı olarak karar verildiğini, böylelikle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini,

b. Basic dizaynların ne kadarlık kısmının müvekkiline verildiğinin bilirkişilerce belirlenmediğini, somut bir şekilde bunların ortaya konulmadığını, kaldı ki davalının dahi basic dizaynın tüm unsurlarını teslim etmediğini kabul ettiğini,

c. Davalının tek ediminin basic dizaynların verilmesi olmadığını, ayrıca teknik şartnameyi de vermekle yükümlü olduğunu, mahkeme gerekçesinde bu hususta bir açıklama yapılmadığını,

d. Davalının alması gereken EPDK lisansını ve ... Raporunu almadığını, bunların alınmamasının sözleşmenin ifasını imkânsız hale getirdiğini, bilirkişilerce bu hususlarda açıklama yapılmadığını,

e. Müvekkilinin detay projeleri hazırlayarak onaylamak üzere email ile davalıya gönderdiğini, bilirkişi raporlarında bunlardan bahsedilmediğini, davalının detay projeleri onaylamayarak müvekkili şirketin imalat aşamasına geçmesini engellediğini,

f. Mahkemenin sözleşmedeki gizlilik şartını yanlış yorumladığını, bu şart ile basic dizaynların sektördeki diğer firmalardan gizlenmesinin öngörüldüğünü, sanki yüklenici şirkete de gizliymiş gibi yorumlandığını, söz konusu dökümanların müvekkilinin bilgisine sunulmadığını,

g. Mahkeme gerekçesinde şantiyede herhangi bir çalışma yapılmadığı belirtilmiş ise de müvekkilinin böyle bir yükümlülüğü olmadığını, sadece kazan imalatı ile sorumlu olduğunu,

h. Dosyada iki farklı uzman görüşü sunulduğunu, mahkemece uzman görüşüne neden itibar edilmediğinin gerekçede açıklanmadığını,

i. Mahkeme gerekçesinde, davacının tanıklarının beyanlarına yer verildiği halde kendileri tarafından dinletilen tanıkların beyanlarına yer verilmediğini, öyle ki davalı tanığı ...'nin yemin altında yalan yere tanıklık ettiği dahi sabitken (davalının EPDK lisansı olmamasına rağmen EPDK lisansının mevcut olduğunu beyan etmesine göre) bu şahsın beyanlarının hükme esas alındığını,

j. Teminat mektubunun iadesine ilişkin taleplerde maktu harç ve vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken, davalı lehine nispi vekalet ücretine hükmedildiğini beyan etmektedir."

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, taraflar arasında düzenlenen, 15.02.2019 tarihli eser sözleşmesi niteliğindeki "Anahtar Teslimi Kazan Sözleşmesi" başlıklı sözleşmeden kaynaklanmaktadır.

Sözleşmenin 2. maddesinde; Teknik Şartname; .... tarafından...Ingenieurbueros ...’ye hazırlatılacak basic (temel) dizaynlarla birlikte hazırlanacak teknik detayları anlatır şartnameyi...tanımlar.

4.2. maddesinde; “Yüklenici, kazanları tüm bileşenleri ile birlikte sözleşme ve ekleri, proje, teknik şartnamede ve ilgili yasal normlara uygun olarak yapmakla yükümlüdür. Kazanın projesine uygun şekilde tüm donanımları ile birlikte yapılıp çalıştırılması yükleniciye aittir. Genel yerleşim, çelik konstrüksyon projesi, mimari, statik projeler yüklenici tarafından çizilecek ve çizdirilecektir. ... sözleşmenin sözleşmenin imzalanmasını müteakip 60 gün içinde türbin ve soğutma kulesinin yerleşim ve ağırlık planlarını yükleniciye verecektir...”

5.1. maddesinde; “Yüklenici, ... ile imzaladığı sözleşmeyi temel esaslarını, özellikle plan ve teknik şartnamesini, projesini incelemiş okumuş, anlamış, bu koşullar dahilinde işi yapacağını taahhüt etmiştir.”

5.3. maddesinde; “ Yüklenici, işin niteliğine ve mahiyetine uygun olarak, yeterli sayıda kalifiye elaman istihdam edecektir. Yüklenici, .../Müşavirlik’in personelin niteliği ve sayısı konusundaki taleplerini derhal yerine getirecektir.

7.1. maddesinde; “Teminat mektubunun Yüklenici tarafından ...’ye teslim edilmesi ile Yüklenici işe başlayacaktır. İşbu sözleşme kapsamındaki kazanın montajı ve devreye alınarak EPDK kabulünün yapılmasına hazır hale getirilmesi 15.10.2019 tarihine kadar yapılacaktır.

7.2. maddesinde; “Sözleşme ile birlikte sözleşmenin eki niteliğinde bir iş programı taraflarca yapılacaktır. Detaylı iş programı Yüklenici’ye basic dizayn ve teknik şartnamenin verilmesinden sonra 15 gün içerisinde her bir detay işi kapsayan kapsamlı bir iş programını ve iş zaman cetvelini ...’ye verecektir. İş programı ve iş zaman cetveli ... tarafından işlerin devamı sürecinde onaylanacaktır.

8.12. maddesinde; “..., basic (temel) projelerini temin edecektir. Bunun dışındaki f&s Ingenieurbueros GmbH tarafından hazırlanacak teknik şartname ve basic (temel) projelere uygun olarak yapılacak detay projeler, yüklenilen işlerin imali, montajı, devreye alınması ve sözleşmede yüklendiği işler Yüklenicinin sorumluğundadır.”

10.2. maddesinde; “Yüklenici, şantiyede çalıştıracağı taşeronları, taşeron işe başlamadan bir hafta önce ...’ye bildirecektir. ...’nin alt taşeronu kabul etmemesi halinde Yüklenici bu alt taşeronu değiştirecektir. Yüklenicinin çalıştıracağı alt taşeronlar yapmış olduğu iş ile ilgili teknik yeterliliğe haiz olacaktır...”

21.3. maddesinde; “Tarafların ticari sırları haricinde birbirlerinden bilgi saklamaması, ticari teammüllere objektif ve subjektif iyi niyet kurallarına Ahde vefa ilkesine uygun davranması güven duygusu içinde hareket etmesi esastır.”

21.4. maddesinde; Biberici’nin proje firması ile yapmış olduğu gizlilik sözleşmesinde yer alan kurallara Yüklenici uymayı kabul ve taahhüt eder. Yüklenici, bu gizlilik sözleşmesine kendisi uymayı taahhüt ettiği gibi çalışanı, taşeronu, elamanları, yönetici vb. uyacaktır...” düzenlemelerine yer verilmiştir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlığı doğrudan ilgilendiren sözleşmenin anılan bu hükümleri ile birlikte diğer bütün hükümleri dikkate alındığında, sözleşmeye konu imalatın basic (temel) tasarımları ile teknik şartnameyi ... dışı firmasına hazırlatma ve yükleniciye teslim etme yükümlülüğü iş sahibi şirkete, bunların yükleniciye tesliminden sonra 15 gün içinde detay projeyi hazırlayıp iş sahibi şirkete teslim etme yükümlüğü yüklenici şirkete aittir. Detay projenin iş sahibi tarafından onaylanmasından sonra diğer proje ve imalat kalemlerini yerine getirme yükümlülüğü yine yüklenici şirkete aittir.

Davacı yüklenici, davalı iş sahibinin basic (temel) tasarımların tamamını, teknik şartnameyi ise hiç teslim etmediğini, bu nedenle edimin ifasının geciktiğini, davalı iş sahibi ise yüklenicinin, gönderilen tüm ihtarlara rağmen çalıştırılan personel ve taşeronların teknik yeterliliği ile ilgili kaygılarının giderilmediğini ve özellikle sözleşmenin gizlilik maddesine aykırı olarak, ... dışı firmasına hazırlatılan basic tasarımların üçüncü kişilerin eline geçmesine sebep olunduğunu savunmaktadır.

Sözleşmenin ilgili hükümleri (2, 7.2. ve 8.12. maddeleri) uyarınca, makul süre içinde basic (temel) tasarımlar ile teknik şartnameyi yükleniciye teslim etmekle yükümlü olan davalı iş sahibinin, az yukarıda belirtilen teknik nedenleri ve gizlilik anlaşmasının ihlal edildiğini öne sürerek, basic (temel) tasarımların bir kısmını teslim ettiği, teknik şartnamenin ise hiç teslim edilmediği anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamında, sözleşmenin ifa edilmemesinde, tarafların kusur durumlarının tespiti amacıyla konusunda uzman bilirkişi heyetinden 12.10.2022 tarihli kök rapor alınmış ise de bilirkişi kurulunca, davacı yükleniciye, davalı iş sahibi tarafından hangi projelerin teslim edildiği, kısmen teslim edildiği anlaşılan basic tasarımlar ile edimin ifasına başlanmasının mümkün olup olmadığı, teknik şartname olmadan detay projenin hazırlanıp hazırlanamayacağı, yüklenici şirketin şantiye sahasında yapması gereken bir takım işleri yapmadığı belirtilmiş ise de sözleşme kapsamında bunların neler olduğu, söz konusu projeler olmadan bunların yapımına başlanmasının mümkün olup olmadığı, yüklenicinin gizlilik anlaşmasını ne tür somut davranışlarla ihlal ettiği, davalı iş sahibinin basic (temel) tasarımların tamamını ve teknik şartnameyi, yüklenici şirkete devretmemesinin, sözleşmenin özellikle 5.3., 10... . maddeleri dikkate alındığında, haklı sebeplere dayanıp dayanmadığı, EPDK lisanları ile ÇED raporlarını alma yükümlülüğünün hangi tarafa ait olduğu, bunların alınmamasının edimin ifasına etkisi konularında yeterli inceleme ve araştırma yapılmamıştır.

Bu durumda, mahkemece, açıklanan bu hususlarla ilgili tarafların iddia, savunma ve delilleri üzerinde inceleme ve araştırma yapılarak, kök rapora karşı yapılan itirazlar da dikkate alınarak, tarafların sözleşmenin ifa edilememesindeki kusur durumları hakkında bilirkişi kurulundan ek rapor alınarak, sonucuna göre dava konusu talepler hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dairemizdeki duruşmada vekille temsil olunan davacı yararına takdir olunan 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalıdan alınarak, davacıya verilmesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.07.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.