ankara bölge adliye mahkemesi 10. hukuk dairesinin, müze ve ören yeri işletmeciliği yapan şirketin prim teşviklerinden faydalanma hakkına yönelik prim borcu iptali ve borçlu olunmadığı tespit talepli temyiz incelemesi.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin, müze ve ören yeri işletmeciliği yapan şirketin prim teşviklerinden faydalanma hakkına yönelik prim borcu iptali ve borçlu olunmadığı tespit talepli temyiz incelemesi.

Özet: Davacı şirket, müze ve ören yerlerinin işletmesini ihale yoluyla alan bir adi ortaklıktan devraldığı işte çalıştırdığı personeli için yararlandığı prim teşviklerinin, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından haksız yere iptal edildiğini, zira ihale konusu işin kiralama niteliğinde olup yapım veya alım işi olmadığını ve işyeri devri koşullarının da oluşmadığını ileri sürerek prim borçlarının iptalini ve borçlu olmadığının tespitini talep ederken, davalı Kurum, işin niteliği ve devralan şirketin önceki yükümlülükleri gereği teşviklerden yararlanamayacağını savunmaktadır.

10. Hukuk Dairesi 2025/12514 E. , 2026/5811 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/2632 E., 2025/400 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 50. İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/236 E., 2023/243 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüyle duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin 01.01.2017 - 31.04.2018 tarihleri arasında dava dışı ... Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd. Şti. ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San. ve Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı ile yaptığı sözleşmeye istinaden müze ve ören yerlerini işletmiş olup bu süre boyunca prim teşviklerinden yararlandığı, şirkete bildirim yapılmadan .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından .. işyeri sicil dosyasında teşviklerin iptali ile prim borcu tahakkuk ettirildiği, davacı adına tahakkuk ettirilen borcun haksız olduğu iddiasıyla ... .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tahakkuk ettirilen prim borçlarının iptaline ve şirketin borcu olmadığının tespitine, geçmişe dönük işletilen gecikme zammının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı şirketin idare ile organik bağının olmadığı müze ve ören yerlerinde münhasır yetkili olduğu dolayısıyla da prim teşvikinden yararlanma koşullarının bulunduğu şeklindeki savunmasının kabul edilemeyeceği, dava konusu işin, davacının işi devraldığı şirkete 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında ihale edildiği, ihale makamının 5335 sayılı Kanun'da belirtilen Kurumlardan (Döner Sermayeli) olduğu, işyerinin 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrası kapsamına giren kurum ve kuruluşlara ait işyerlerinden olduğu, Kiracı (İş Ortaklığı) sözleşmeden doğan tüm hak ve vecibelerini aynı şartlarla İdare tarafından belirlenecek usul ve esaslara uygun davranarak ve idarenin izni ile başka bir gerçek veya tüzel kişiye devredebileceği, devir alacakların da ilk ihaledeki şartları taşımasının zorunlu olduğu devir sözleşmesinde devralan kiracı olarak davacının, devreden kiracının yaptığı sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini, devredenin tabi olduğu veya olacağı kapsam ve içeriği ile yüklendiği dikkate alındığından prim teşvikinden yararlanma hakkı bulunmayan ... Tanıtım A.Ş.'nin devir işleminin aynı koşullarda gerçekleştiğinin kabul edilmesi gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; bilirkişi raporuna atıfla davanın reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A.Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; şirketin kamu idaresi (DÖSİMM) ile doğrudan bir sözleşme ilişkisinin bulunmadığı, uyuşmazlığın temelindeki ihalenin bir alım veya yapım işi değil, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca yapılmış bir kiralama işi olduğu, müze ve örenyeri gişelerinin kira sözleşmesiyle dava dışı adi ortaklığa bırakıldığı, şirketin ise bu ortaklıkla imzaladığı özel hukuk sözleşmesine istinaden personel temini işini üstlendiği, dolayısıyla 5510 sayılı Kanun 81. maddesinde tahdidi olarak sayılan teşvik yasakları (alım ve yapım işleri) kapsamında kalmadığı, işyeri devri nitelemesinin hatalı olduğu iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.

1.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta yer alan istihdam ve prim teşviki; temelde anayasal birer ödev ve ilke olan sosyal devlet vasfının tahkimi, işsizliğin azaltılması, kayıt dışı istihdamla mücadele edilmesi ve üretken bir ekonomik yapının sürdürülebilmesi amaçlarıyla getirilmiş düzenlemelerdir. Anılan mevzuat hükümlerinin gerekçelerinden Kanun koyucunun, işverenlerin üzerindeki özellikle işçilik maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturan sosyal güvenlik primleri olmak üzere, mali ve idari yükleri belirli şartların varlığı halinde Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu kanalıyla hafifleterek, yeni istihdam alanlarının açılmasını ve mevcut istihdamın korunmasını hedeflemektedir.

2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde düzenlenen bölgesel istihdam teşviklerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işlerin istihdam teşviklerinin dışında bırakan hükümler yer almaktadır. Anılan düzenlemelerle kamu ihalelerine teklif veren isteklilerin; maliyet hesaplamalarını, özellikle de işçilik ve sigorta primi giderlerini, ihale dokümanlarında yer alan nesnel kriterlere göre önceden belirledikleri açıktır. Maliyeti ve hakediş bedeli zaten doğrudan kamusal bütçeden karşılanan bir ihale işinde, yükleniciye Hazine finansmanlı ikinci bir prim desteğinin sağlanması, kamu kaynağının aynı hukuki sebebe dayalı olarak mükerrer kullanımına yol açacağı gibi; serbest piyasa koşullarında kendi öz sermayesi ve ticari riskiyle istihdam yaratan özel sektör işverenleri aleyhine de haksız bir avantaj doğuracaktır. Dolayısıyla Kanun Koyucunun, teşviklerin uygulama alanını daraltarak ihale konusu işleri kapsam dışı bırakması, anayasal mali politika yapma yetkisinin ve ölçülülük ilkesinin tabi bir sonucudur.

3.Söz konusu 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işler kapsam dışında bırakılmış ise de Kanun Koyucunun, anılan sınırlandırmayı münhasıran kamunun bütçesinden bir bedel ödediği "alım ve yapım" işleriyle (bir kısım mevzuatta "hizmet ve yapım") sınırladığı anlaşılmaktadır. Zira bu işlerde istihdam edilen personelin maliyeti, idare tarafından yükleniciye ödenen hakedişin içinde zaten yer almaktadır. Buna mukabil, kamunun harcama yapmadığı, aksine mülkiyetindeki bir varlığı kiraya verdiği, işlettiği veya sattığı "gelir getiren ihaleler" (kiralama, hasılat paylaşımı, işletme hakkı devri vb.) bu yasağın hem mantığı hem de lafzi kapsamı dışındadır. Gelir ihalelerinde yüklenici kamu bütçesinden bir hakediş almadığı gibi, tüm ticari riski üstlenerek kamunun gelirini artırmaya yönelik bir faaliyet yürütmektedir. Bu nedenle, gelir getiren ihaleleri üstlenen yüklenicilerin, kamu kaynaklarından mükerrer bir finansman sağlamadıkları açık olduğundan, bu işlerde çalışan sigortalılar yönünden istihdam teşviklerinden yararlandırılmalarını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır.

4.Somut olayda; Kültür ve Turizm Bakanlığı (DÖSİMM) ile dava dışı ...-... Yemek Adi Ortaklığı arasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi"ne ilişkin olarak ihale sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin de anılan Adi Ortaklık ile imzaladığı "Hizmet Satınalma Sözleşmesi" uyarınca müze gişelerinin işletilmesi ve personel organizasyonu işini üstlendiği anlaşılmaktadır. Davacı şirketin bu faaliyet kapsamında 01.01.2017 - 31.12.2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 81/(ı) maddesinde düzenlenen 5 puanlık işveren hissesi indirimi ve Ek 2. maddesinde yer alan 6 puanlık ilave bölgesel indirim ile 4447 sayılı Kanun’un Geçici 10. maddesi kapsamındaki istihdam teşviklerinden yararlandığı; ancak Kurum tarafından gerçekleştirilen denetim neticesinde, işin 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen bir iş olduğu gerekçesiyle teşviklerden yersiz yararlanıldığının tespit edildiği ve müfettiş raporuna istinaden borç tahakkuk ettirilerek gecikme zammıyla birlikte tahsiline karar verildiği görülmektedir. Davacı şirket eldeki dava ile prim tahakkuk işleminin iptali ile borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

5.Davaya konu ihalenin niteliği itibarıyla kamu bütçesinden bir harcama yapılmasını gerektiren tipik bir "alım veya yapım ihalesi" olmayıp, kamunun mülkiyetindeki veya tasarrufundaki bir alanın kiraya verilmesi suretiyle kamuya gelir sağlamayı hedefleyen bir "gelir ihalesi" olduğu açıktır. Kamusal teşvik yasaklarının temel amacı, maliyeti zaten hakediş ödemeleriyle kamu bütçesinden karşılanan işlerde mükerrer fonlamanın önlenmesi olup, yüklenicinin tüm ticari riski üstlenerek idareye bedel ödediği kiralama ve gelir ihaleleri bu yasağın kapsamı dışındadır. Dolayısıyla uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davaya konu "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi" ihale sözleşmesi ve eklerinin celbedilerek, söz konusu gelir ihalesinin muhtevasında yükleniciye yüklenmiş "yapım, onarım veya restorasyon" gibi kamu harcaması boyutuna ulaşan karma nitelikli ek yükümlülüklerin (yap-işlet-devret vb. benzeri unsurların) bulunup bulunmadığının gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak titizlikle araştırılması gerekmektedir. Şayet sözleşmede teşvik yasağı doğuracak nitelikte bir yapım veya harcama unsuru bulunduğu anlaşılırsa bu işlerin teşvik kapsamı dışına alınarak davacının yersiz yararlandığı teşvik miktarının hesaplanması gerekir. Ancak bu tür bir yükümlülük bulunmadığı, işin salt bir kiralama ve gelir ihalesi mahiyetinde olduğu tespit edilirse, davacı şirketin mevzuatta öngörülen prim teşviklerinden yararlanabileceği kabul edilmelidir.

6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.