Mazbut Vakfın Galle Fazlasına Müstahak Vakıf Evladı Tespitine Yönelik Davaların Birleştirildiği ve Vakfiyelerin Bilirkişi Tarafından İncelenmesini Gerektiren Temyiz Süreci
Özet: Bu hukuki evrak, davacıların bir vakfın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespiti talebiyle başlayan uzun soluklu bir yargı sürecini özetlemektedir. İlk derece ve istinaf mahkemelerinin davacıları haklı bulan kararları, Yargıtay tarafından iki kez bozulmuştur; ilk bozma kararında, vakfın birden fazla vakfiyesinin bulunduğu, galle fazlasının evlada bırakılmasına dair farklı şartlar öngörülmesi nedeniyle eksik inceleme yapıldığı ve yargılama giderlerine ilişkin hatalar bulunduğu belirtilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtayın bozma kararına uyduğunu belirterek ve bilirkişi raporu alarak yargılama yapsa da, bozma öncesindeki kararıyla benzer bir hüküm kurmuş ve bu karar davalı tarafından tekrar temyiz edilerek Yargıtayın incelemesine sunulmuştur.
8. Hukuk Dairesi         2024/1418 E.  ,  2026/4138 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/1374 E., 2023/2464 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2010/400 E., 2017/4 K.
Bölge Adliye Mahkemesince bozma ilamına uyularak verilen karar, davacılar vekili ile davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
1. Davacılar ..., ... ve ... vekilleri dava dilekçesinde; davacıların mazbut ... Vakfı'nın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitini istemiştir.
2. Birleşen Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2012/543 Esas sayılı dosyasında davacılar ... , ... ve ... vekillleri dava dilekçesinde; davacıların mazbut ... Vakfı'nın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitini istemiştir.
3. Yargılama sırasında aralarında fiili ve hukuki bağlantı bulunduğu gerekçesiyle davaların birleştirilmesine karar verilmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; asıl ve birleşen dosyalar yönünden davacıların iddialarını kanıtlamasına, iddianın genişletilmesi yasağı çerçevesinde sunabilecekleri delillere göre kanıtlayamamaları durumunda davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 24.01.2017 tarihli ve 2010/400 Esas, 2017/4 Karar sayılı kararı ile; asıl dava yönünden davacı ... yönünden davanın açılmamış sayılmasına, diğer davacılar ... ve ...'nun galleye müstehak vakıf evladı olduklarının tespitine, birleşen dava yönünden davacı ...'ün galleye müstehak vakıf evladı olduğunun, davacılar ... ve ...'ün vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 24.01.2017 tarihli kararına karşı davalı ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 28.09.2017 tarihli ve 2017/366 Esas, 2017/909 Karar sayılı kararı ile, davalı aleyhine yasal hasım olmasına rağmen vekalet ücretine hükmedilmiş olması nedeni ile istinaf istemi kabul edilerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, esas hakkında yeniden hüküm kurularak asıl dava yönünden davacı ... yönünden davanın açılmamış sayılmasına, diğer davacılar ... ve ...'nun galleye müstehak vakıf evladı olduklarının tespitine, birleşen dava yönünden davacı ...'ün galleye müstehak vakıf evladı olduğunun, davacılar ... ve ...'ün vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Bölge Adliye Mahkemesinin 28.09.2017 tarihli kararının davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 22.03.2018 tarihli ve 2018/89 Esas, 2018/9829 Karar sayılı ilamıyla; davalı vekilinin sair temyiz itirazları reddedilmiş, ancak dava konusu vakfın birden fazla vakfiyesinin bulunduğu, bu vakfiyelerde galle fazlasının evlada verilmesi ile ilgili olarak ayrı ve özel düzenlemelerin bulunduğu, (20 Ramazan 1019 H. / 06 Aralık 1610 M.tarihli vakfiyede galle fazlası evlada bırakılmayarak tamamının hayra tahsis edildiği gibi) galle fazlasının evlada bırakıldığı vakfiyelerde ise evlatlara yönelik farklı şartların öngörüldüğü, bu durumda Mahkemece; dava konusu vakıflardan galle alan evlat listesi ve dayanakları evrakın ...'nden, davacılara ait gidebildiği kadar üst soylarını gösterir nüfus kayıtlarının ilgili nüfus müdürlüğünden getirtilip, yukarıda açıklandığı şekilde galle konusunda her vakfiyede öngörülen şartlar uzman bilirkişiye incelettirilerek oluşacak sonuç doğrultusunda bir karar verilmesi gerekirken, infazda çelişki oluşturabilecek şekilde ve eksik araştırmaya dayalı olarak davanın kabulüne karar verilmesi; kabule göre de galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine ilişkin davalarda ... kanuni hasım olduğundan davanın kabulü halinde yargılama giderlerinden olan yargı harçları davacılar üzerinde bırakılması gerekirken başlangıçta alınan harçların davacılara iadesine karar verilmesinin doğru olmadığı gerekçesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin 06.02.2019 tarihli ve 2018/1466 Esas, 2019/140 Karar sayılı kararı ile, Dairemizin 22.03.2018 tarihli bozma ilamına uyularak yapılan yargılama ve alınan bilirkişi raporuna sonucu bozma öncesinde olduğu gibi asıl dava yönünden davacı ... yönünden davanın açılmamış sayılmasına, diğer davacılar ... ve ...'nun galleye müstehak vakıf evladı olduklarının tespitine, birleşen dava yönünden davacı ...'ün galleye müstehak vakıf evladı olduğunun, davacılar ... ve ...'ün vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin 06.02.2019 tarihli kararının davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 29.06.2021 tarihli ve 2019/2750 Esas, 2021/5605 Karar sayılı ilamıyla; Bölge Adliye Mahkemesince bozma ilamına uyulmasına rağmen bozma ilamının gereğinin tam olarak yerine getirilmeden karar verildiği, asıl ve birleşen dosya yönünden davacıların dava konusu vakfın galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduklarının tespitini istedikleri, bozma sonrası alınan bilirkişi raporunda, dava konusu vakfın birden fazla vakfiyesinin mevcut olduğu, bunlardan sadece evâhir-i Zi'l-hicce 1028 H. / 28... M. Tarihli ve 30 Zi'l-hicce 1028 H. / 28... M. Tarihli vakfiyelerde galle fazlasının evlada şart kılındığı, söz konusu vakfiyelerde benzer hükümler bulunduğu, vakfedenin evlatlarını iki gruba ayırdığı, birinci grup evlada vakfın gelirinden maaş tahsis etmişken, ikinci gruba ise vakfın gelir fazlasından faydalanmalarına yönelik düzenleme yaptığı, "davacılardan mazbut eski sadrazam ... Vakfı'nın evladı olduğuna ilişkin mahkeme kararı alanların gerek mahkeme kararından, gerekse nüfus kayıtlarından 1.grup mu yoksa 2.grup evladı mı olduğu anlaşılamadığından, vakfın gelir fazlasına hak sahibi olduğuna karar verilen davacıların evladı kiram yani 2.grup evlat kabul edilmelidir." şeklinde yorum yapıldığı ve Mahkemece işbu bilirkişi raporu hükme esas alınmış ise de raporun denetime elverişli ve hüküm kurmaya elverişli olmadığı gerekçesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilamına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucu aldığı bilirkişi raporuna göre şahsiyet kayıt örneğine göre vakıfta azatlı kölelerin mütevellilik yaptığı, bunun da vakfedenin kendi alt soyunun tükenmiş olduğuna delelat ettiği, dolayısı ile galle fazlasının da azatlı kölelere geçtiği, batın şartı olduğu, buna göre asıl ve birleşen davanın kısmen kabulüne, asıl dosya yönünden davacı ... vefat ettiğinden karar verilmesine yer olmadığına, diğer davacılar diğer davacılar ... ve ...'nun vakıf evladı olduklarının tespitine, galleye müstehak oldukları talebinin reddine; birleşen dosya davacılarından ...'ün vakfiye koşullarını sağlamakla ... Vakfının galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine, diğer davacılarının ise vakıf evladı olduklarının tespitine, galle fazlasına müstahak oldukları taleplerinin reddine karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1. Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; müvekkillerinden ...'ün galleye müstehak vakıf evladı olmasına bir diyeceklerinin bulunmadığı, öte yandan ilgili vakfiyede batın şartı bulunmadığından ..., ...'nun ve diğer müvekkillerinin de galleye müstehak vakıf evladı olduğunu, nitekim mahkemeye intikal eden daha önceki raporlarda da bu hususun incelendiği ve belirtilen davacıların galleye müstahak vakıf evladı olduklarının beliriltildiğini, gelinen noktada raporlar arasındaki çelişkinin dosyanın esasına etki ettiğini, hal böyle iken mevcut kararın bozulmasını talep etmiştir.
2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; hükme esas alınan bilirkişi raporunun Yargıtay bozma ilamında belirtilen hususlara aykırı olarak düzenlendiğini, bu yönü ile eksik ve karar vermeye elverişli olmadığını, açıklanan ve temyiz incelemesinde resen nazara alınacak nedenlerle, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, vakfın gelir fazlasından faydalanma amacına yönelik galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.
1. Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyulan bozma ilamı doğrultusunda inceleme ve araştırma yapılarak, mevcut deliller takdir edilerek karar verildiğine, uygulanması gereken hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığına, bozmaya uyulmakla taraflar lehine ve aleyhine kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin yeniden incelenmesine hukukça imkan olmadığı gibi 6100 sayılı Kanunun 369/1. maddesi de gözetilerek yapılan incelemede aynı Kanun’un 371. maddesinde yer alan sebeplerden biri de var olmadığına göre, Bölge Adliye Mahkemesi kararında yazılı gerekçeler dikkate alındığında temyizen incelenen karar usul ve kanuna uygun olup davacılardan ... ve ... ile davalı ... vekillerinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Davacılar ... ve ... vekilinin temyizi yönünden;
Dairemizin 29.06.2021 tarihli bozma ilamında da açıklandığı üzere Vakfiyedeki "Galle Fazlası" başlıklı kısım "...ve zikrolunan bu yüzbin paradan sonra rey'i vakıftan baki kalan mademki vâkıf-ı refî'ü'l-kadîr ...kendülere vasıl olup hasbemayürid ve yahtar tasarruf eyleyeler" (ve söz edilen yüzbin paradan başka, vakıftan arta kalanlar da vakıf hayatta iken kendilerine verilip diledikleri gibi tasarruf eyleyeler), "...zikri sebkiden iki veled sulbilerinden maada mevcut olan evladı kiramlarına ve evladı evlada ve evlad-ı evlad-ı evlada ve nesil ve akab ve zürriyetlerine tabakatan bade tabakatin alesseviye sarf oluna" (önce söz edilen iki evladın çocuklarından başka mevcut olan evlatlarına dereceden dereceye eşit olarak sarf oluna ), "kemâ zükire alâ esfel-i hacbeyliye zükûr ve ünsa ale's-seviye olalar" (söylendiği gibi, önde olan aşağıda olanı meneyleye. erkek ve kızlar eşit olalar) "ve bir kimesne ki mühtakil olup veled ya veled veled terkede ilâ-âhiri't-tabakât hissesine halefi mutasarrıf ola" (Ön batında olan evlattan biri öldüğünde, onun hissesi sonraki batında olan evlatlarına intikal ede), "an gayri veledin intikal idenin hissesi zeviy derecesine intikal ede" (çocuksuz olarak ölenin hissesi kendi derecesinde olanlara paylaştırıla), "cümlesinden sonra hisse-i saniye dahi yine ... ve ... evladı hissesine munzam olup tafsi-i mezbur üzere taksim oluna"(cümlesinden sonra, ikinci hisse de ... ve ... evladının hissesine eklenerek yukarıda açıklandığı üzere taksim oluna) şeklinde şartlar bulunduğu, buna göre vakıftan intifa hakkı sahibi evlatlar iki kısma ayrılmış olup; ilk kısımda vakfedenin ... ve ... isimli çocuklarından gelenler bulunmaktadır ki, bunlar da iki kısım olarak her bir gruba her sene 50 bin para tahsis edilmiştir. İkinci kısımda ise ... ve ... dışındaki diğer bütün evlatlar bulunmaktadır ki, bunlara da vakıf şartlarının (hayır şartları, tamir, ... ve ... adlı evladlar ile onlardan sonra nesilleri tükeninceye kadar evlatlarına yapılacak ödeme vs.) karşılanmasından sonraki galle fazlası dağıtılacaktır. Her iki grupta da batın şartı var, şu kadar ki, ölenin payı varsa kendi çocuklarına yahut torunlarına dağıtılacak, kız-erkek eşit olacaktır. Nesli devam etmeyenin payı kendisine en yakın derecedeki evlatlar arasında pay edilecektir. Her iki gruptan hangi grubun soyu tamamen kesilirse o grup için öngörülen maaş veya galle fazlası diğer gruba ilave edilecektir.
Somut olayda, davacılar ... ve ...'nun anneleri...'in annesi vakıf evladı olan ...'nin 30.04.2001 tarihinde, davacıların annesi...'in ise 16.06.1996 tarihinde vefat ettiği, vakfiyede her ne kadar batın şartı var ise de, devamında ölenin payının varsa kendi çocuklarına yahut torunlarına dağıtılacağı şart kılındığından adı geçen davacıların galle fazlasına müstahak olduklarına karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme sonucu adı geçenlerin sadece vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmesi doğru olmadığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda (VI.B.1) numaralı bentte açıklanan sebeplerle, davacılardan ... ve ... ile davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının REDDİNE,
Davacılar ... ve ... vekilinin temyiz itirazının (VI.B.2) numaralı bentte açıklanan sebeplerle kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
5737 sayılı ... Kanunu'nun 77/2. maddesi (7531 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile değişik) uyarınca ...'nden harç alınmasına yer olmadığına,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacı yana iadesine,
Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,09.06.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
...