Kamulaştırma Bedeli Tespiti Davasında Taşınmazın Arsa Vasfı, Emsal Karşılaştırması ve Kalan Kısmın Değer Azalışı İtirazlarının Yargıtayda Değerlendirilmesi.
Özet: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında, ilk derece mahkemesinin kamulaştırma bedelinin depo edilmemesi nedeniyle davanın reddine karar vermesi sonrasında, bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davanın yeniden görülmesine hükmetmiş; bu kez kabul kararı veren ilk derece mahkemesinin hükmü, tarafların taşınmazın vasfı, değer tespiti ve artakalan kısım için değer azalışı gibi itirazlarla istinafa götürmesi üzerine bölge adliye mahkemesi tarafından esastan reddedilmiş ve uyuşmazlık temyize konu olmuştur.
5. Hukuk Dairesi         2025/16978 E.  ,  2026/2239 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/3168 Esas, 2025/2000 Karar
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sakarya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2022/595 Esas, 2023/104 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince kamulaştırma bedelinin verilen süreler içerisinde depo edilmemesi nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Sakarya ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 58 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.
II. CEVAP
Bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz için kıymet takdir komisyonu raporu ile acele kamulaştırma dosyasında belirlenen bedelin düşük olduğunu, objektif değer artışının daha yüksek uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalılara ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın arsa vasfında değerlendirilmesinin hatalı olduğunu, aynı kamulaştırma kapsamında yakın konumda bulunan taşınmazların arazi vasfında değerlendirildiğini, aksi kabul edilse bile emsal karşılaştırmasının kanunun aradığı şartlara uygun olarak yapılmadığını ileri sürmüştür.
2. Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin düşük olduğunu, kamulaştırmadan arta kalan kısmın kullanımının neredeyse imkansız hale gelmesi nedeniyle kamulaştırılmasını, bunun kabul edilmemesi halinde değer azalışı bedeline hükmedilmesi gerektiğini, taşınmazın arsa vasfında değerlendirilmesi gerektiğini, objektif değer artışına etki edecek pek çok unsurun dikkate alınmadığını ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın imar durumuna ilişkin cevabi yazıda taşınmazın 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planında tarımsal niteliği korunacak alanda ve yolda kaldığı, mücavir alan sınırları içinde, meskun sahada kaldığı belirtilmiş olup, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün parsel sorgulama sistemi üzerinden yapılan incelemedeki konumu itibarıyla meskun mahale oldukça yakın durumda olduğu, hemen yakınında pek çok yapılaşmanın mevcut olduğu, dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgenin yerleşim alanına oldukça yakın olduğu, dolayısıyla taşınmazın arsa vasfında olduğu yönündeki değerlendirmenin yerinde olduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda somut emsal kabul edilen ... Mahallesi 15... parsel sayılı taşınmaza ait kayıtların incelenmesinde kadastral parsel niteliğinde olduğu, düzenleme ortaklık payı dengelemesi yapılmamasının yerinde olduğu, rayiçler arasında ters orantı olmadığı, yapılan mukayese sonucunda dava konusu taşınmazın emsal taşınmazın 0,78 katı değerli olduğu, metrekare birim fiyatının bu kıyasa göre 166,53 TL/m² olarak belirlendiği, söz konusu bedelin daha evvel tespit edilen metrekare birim fiyatlarıyla uyumlu olduğu, arta kalan kısımda değer azalışı olmayacağı yönündeki değerlendirmenin hatalı olduğu yönündeki istinaf itirazı bakımından yapılan incelemede; dava konusu taşınmaz arsa vasfında değerlendirildiğine göre, arta kalan kısımdaki değer düşüklüğü hesaplanırken arta kalan kısımdaki koşulların ne ölçüde değiştiğinin değerlendirilmesi gerektiği, bu kapsamda Dairelerince ... Belediye Başkanlığına ve Karayolları Genel Müdürlüğüne müzekkere yazılmış olup, ... Belediye Başkanlığının 10.10.2025 tarihli cevabi yazısında kamulaştırmadan arta kalan alan olan (A) harfi ile gösterilen kısmın ... planlama alt bölgesi 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planında mutlak tarım alanında kaldığı, yapılaşma şartlarını sağlamadığından imar inşaat durumunun düzenlenemediği ve 1/25000 ölçekli Nazım İmar Plan notlarının geçerli olduğunun bildirildiği, bu haliyle kamulaştırma işlemi öncesinde ve sonrasında taşınmazda yapılaşma koşullarının değişmediği kanaatiyle bilirkişilerce arta kalan kısımda değer azalışı olmayacağı yönündeki değerlendirmede isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle davacı idare ve bir kısım davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
2. Bir kısım davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu malikleri arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arsa niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek hükmün kesinleşmesi beklenmeden davalı tarafa ödenmesine karar verilmesi yerindedir.
3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı idare ile bir kısım davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalılar ... vd. den peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
12.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.