denizyolu yük sigorta poliçesi kapsamında, geminin ana makine arızası sonucu teslim edilemeyen yükün zayi olup olmadığı ile sigortalının tazminat sorumluluğuna ilişkin hukuki ihtilaf.

Denizyolu yük sigorta poliçesi kapsamında, geminin ana makine arızası sonucu teslim edilemeyen yükün zayi olup olmadığı ile sigortalının tazminat sorumluluğuna ilişkin hukuki ihtilaf.

Özet: Bu hukuki evrak, gemi motor arızası nedeniyle varış yerine ulaşmayan ve zayi olduğu ileri sürülen yükleri için enstitü (A türü) klozları ile sigortalı olduğunu iddia eden davacının, 235.000 USD sigorta bedelinin davalı sigortacıdan tahsilini talep etmesine ilişkindir. Davalı sigortacı ise, davacının geçerli bir "Club" sigorta poliçesi sunmaması nedeniyle mevcut poliçenin feshedildiğini, davacının zararı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğini ve Türk Ticaret Kanununun ilgili maddelerinin yanlış yorumlandığını savunarak davanın reddini istemiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

11. Hukuk Dairesi 2025/4597 E. , 2026/2395 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2025/933 Esas, 2025/979 Karar

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi

(Denizcilik ve İhtisas Mahkemesi sıfatıyla)

SAYISI : 2022/195 E., 2025/85 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 11.06.2021 tarihinde ... numaralı ... (Yük) Sigorta Poliçesi tanzim edildiğini ve müvekkiline ait yüklerin Enstitü (A türü) klozları ile denizyolu taşımasında meydana gelebilecek risklere karşı sigorta himayesi altına alındığını, yüklerin... ’ya taşınmak üzere 15.06.2021 tarihinde ..., ... Limanı’nda ... adlı gemiye yüklendiğini, müvekkilinin yükleme tarihinden yaklaşık iki ay sonra, 10.08.2021 tarihinde ... gemisi acentesi ... Nakliyat Denizcilik Gemi Acentalığı Ticaret Sanayi Ltd. Şti.'ne ... Noterliği ... yevmiye numaralı ihtarnameyi keşide ederek boşaltma limanına ulaşmayan yükünün akıbetini sorduğunu, muhatap ... Nakliyat Denizcilik Gemi Acentalığının 13.08.2021 tarihli ihtarnamesinde, geminin liman çıkış işlemleri ve gümrük kontrolleri tamamlandıktan sonra acentenin sorumluluğunun bittiğini belirttiğini, ancak gayri resmî olarak geminin armatörü ile telefonda konuştuklarını, geminin yedek parça temini için beklediğini, arıza giderildikten sonra yola devam edeceğini müvekkili şirkete bildirdiğini, aradan geçen zamana rağmen, yükün teslim edilmediğini, donatana/taşıyana ulaşmanın mümkün olmadığını, dava tarihi itibariyle halen teslim yerine ulaşmamış olan yüklerin zayi olduğunun kabul edildiğini, müvekkili şirket tarafından, 29.11.2021 tarihli ihtarname ile davalı ... Sigorta'ya bildirildiğini ve taraflar arasında imzalanan ... poliçesi uyarınca, sigorta bedeli olan 235.000,00 USD'nin ödenmesinin ihtar edildiğini, teslim tarihinden itibaren 60 gün içinde teslim edilmeyen eşyanın zayi olmuş sayılacağını, ... sigorta poliçesinin kapsadığı Enstitü (A türü) klozları uyarınca müvekkili şirket zararın tazminine hak kazandığını ileri sürerek ... (Yük) Sigorta Poliçesi tanzim edilmiş Enstitü (A türü) klozları ile denizyolu taşımasında meydana gelebilecek risklere karşı sigorta himayesi altına alınmış yükün zayi olması sonucu müvekkili şirketin uğradığı zararın tazmini amacıyla, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, 235.000,00 USD'nin (Amerikan Doları) ihtarname tarihi olan 29.11.2021 tarihinden itibaren Devlet bankalarının USD para cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı ile birlikte, davalı ... Sigorta A.Ş.'den tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin, davacıya keşide ettiği 20 Aralık 2021 tarihli cevabi ihtarın 3. maddesi ile davacıdan sefer süresini kapsayan geçerli ... poliçesinin temini ile bir nüshasının keşideci ... A.Ş'ye iletilmesinin talep ve ihtar olunduğunu, ancak davacının sefer süresini kapsayan geçerli ... poliçesi sunmadığını, uyuşmazlık konusu poliçe tanzim edilmeden önce davacı tarafından davalıya sunulan club sigorta poliçesi iptal olduğundan ve davacı sefer süresini kapsayan geçerli, başka bir ... sigorta poliçesi sunmadığından, poliçede belirlenen bozucu şartın gerçekleştiğini ve poliçenin fesih olduğunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 1178. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarına dayanılarak "teslim süresinin dolmasından itibaren 60 gün geçmiş olması nedeni ile eşyanın zayi olduğunun" iddia edildiğini, ancak, "..." gemisinin Türkiye acentesi olan ... Nakliyat Denizcilik Gemi Acenteliği Tic. San. Ltd. Şti.’nin davacıya keşide ettiği 13.08.2021 tarihli ihtarında, geminin ana makine arızası olduğu, yurt dışından gemiye yedek parça beklendiği, arızanın giderilmesini müteakip en kısa sürede geminin tahliye limanına gideceğin bildirildiğini, bu halde davacının iddia ettiği gibi TTK'nın 1178. maddesinin değil, 1221. maddesinin devreye gireceğini, davacının TTK'nın 1221. maddesinin kendisine yüklediği seçimlik hakları kullanma ödevini ifa edip etmediğine dair bir cevap vermediğini, davalı sigortalının TTK'nın 1221. maddesinin kendisine yüklediği seçimlik hakkı kullanmayarak, zararın önlenmesi yönünde görevini ifa etmediğini, bu nedenle tazminat talep edemeyeceğini, emtianın, ... gemisindeki ana makina hasarına bağlı olarak, tamir süresi ile akabinde devam edeceği seyir süresinde maruz kalacağı rutubete bağlı olarak değerini kaybedeceğini, bu halde poliçe ve (A) klozunda istisna kapsamında alınmış bir hal olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı tarafça, sigorta poliçesine göre rizikonun gerçekleştiğini yani taşıma konusu eşyanın yurt dışındaki alıcılarına teslim edilmediğini ortaya koyacak bir belgenin dosyaya sunulmadığı, davacının, davaya konu ettiği tüm eşyanın fatura bedellerini (iki fatura muhteviyatı ile ilgili iki ayrı alıcıdan) tahsil ettiğinin incelenen defter kayıtları ve ödeme dekontlarından belirlendiği, dava konusu yükler ile ilgili 22.06.2021 tarihli, 225.037,50 USD bedelli faturada teslim şeklinin "..." olduğu, 01.06.2021 tarihli 1.042.364,00 USD bedelli faturada teslim şekli olarak 2010 ... kaydının yer aldığı, ... ve ... teslim şeklinde, yükün gemiye tesliminden itibaren yarar ve hasarın alıcıya geçtiği, hasarın alıcıya geçmiş olması ile ifade edilmek istenenin, taşıma sırasında meydana gelen hasardan satıcının hukuken etkilenmemesi ve eğer satış bedelini tahsil etmişse, iade etmekle yükümlü olmaması; tahsil etmemişse, bu alacağını kaybetmemesi olduğu, bununla birlikte satış bedeli henüz ödenmemiş ise satıcının da zarar görebileceğinin ve sigortalanabilir menfaate sahip olduğunun kabul edilmesi gerektiği, dava konusu olayda, gemiye yüklendikten sonra alıcısına teslim edilmediği iddia edilen eşyanın fatura bedellerinin tahsil edildiğinin davacı şirketin ticari defterlerindeki kayıtlar ve ödeme dekontlarından anlaşıldığı, davacı satıcının başka şekilde zarara uğradığı hususunun ispatlanamadığı, bu doğrultuda davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın aktif husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmiş hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında, davacı ihracatçı şirketin deniz taşıması yolu ile Nijerya'da mukim şirkete ihraç etmiş olduğu emtialara ilişkin faturanın ... teslim şartı ile düzenlendiği, TTK’nın 1408. maddesi gereğince sigorta sözleşmesinin yapılması anında, sigortalanan menfaat mevcut değilse, sigorta sözleşmesinin geçersiz sayılacağı, somut olayda, ... faturasında ... satış kaydı bulunduğu, ... (cost, insurance and freight) satış türünün mal bedeli, taşıma ve sigorta bedeli ödenmiş olarak yapılan satış ve teslim şeklini ifade ettiği, münhasıran deniz aşan taşımalara konu edilen emtianın satış türünü gösterdiği, ... satışlarda ... üzerindeki hasar ve menfaatin alıcıya yükleme limanında geçeceği, taşıma esnasındaki rizikolara karşı satıcının, alıcı taraf yararına bir sigorta sözleşmesi yapmakla mükellef olduğu, eş anlatımla ... teslimli satışlarda, teslimin yükleme limanında gerçekleştiği ve kural olarak bedelin alıcıya peşinen ödendiğinin kabul edildiği, taşınan emtianın yükleme limanında alıcıya teslim edildiği ve ... satış bedelinin de tahsil edilmiş olduğu kabul edildiğinde, satıcı gönderenin lehdarı da kendisi olan bir sigorta sözleşmesi yaptırmakta hukuki yararının bulunmadığı, davacı şirkete ait ticari defter ve kayıtlardan, davacı tarafın ihracat konusu fatura bedelini tahsil etmiş olduğunun tespit edildiği, davacı şirket tarafından her ne kadar emtianın teslim edilmemesi nedeniyle bedelsiz olarak yeniden dava dışı alıcıya fatura düzenlenerek emtianın gönderildiği iddia edilmiş ise de ikinci kez gönderilen emtianın bedelsiz gönderildiğinin ve karşılıksız olduğunun ispatlanamadığı, uyuşmazlık konusu fatura ... teslim şekli ile düzenlendiği, satış şekline göre, sigorta bedelini talep hakkının dava dışı alıcıya ait olduğu, davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığından, davacı vekili tarafından ileri sürülen istinaf nedenlerinin yerinde görülmediği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Dava ve Hukuki Nitelendirme

Dava, ... sigorta poliçesi kapsamında ... zararın tazmini istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 28.04.2026 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.