istanbul bölge adliye mahkemesi, covıd-19 pandemisi nedeniyle ertelenen fuar katılım sözleşmesinden doğan bedel iadesi talepli itirazın iptali davasına ilişkin istinaf kararını inceledi.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, COVID-19 pandemisi nedeniyle ertelenen fuar katılım sözleşmesinden doğan bedel iadesi talepli itirazın iptali davasına ilişkin istinaf kararını inceledi.

Özet: Davacı, COVID-19 pandemisi sebebiyle defalarca ertelenen ve gerçekleştirilemeyen fuar organizasyonu için ödediği katılım ücretinin iadesi amacıyla başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini talep ederken, davalı fuarın mücbir sebeple ertelendiğini ve sözleşmedeki tarih değiştirme hakkını ileri sürmüş; ilk derece mahkemesi ise davacının edimini yerine getirdiği ancak davalının ifa edemediği, sözleşmedeki erteleme hakkının mücbir sebep ve aşırı ifa güçlüğü ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

45. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO: 2022/918

KARAR NO: 2026/1118

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: (KAPATILAN) BAKIRKÖY 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 08/04/2022

NUMARASI : 2021/1077 Esas - 2022/399 Karar

DAVA : İtirazın İptali

KARAR TARİHİ: 16/09/2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 2019 yılında İstanbul Uluslararası ...Fuarı 2020'ye katılım hususunda sözleşme yapıldığını, davacının 15.092,36 USD tutarındaki fuar katılım ücretini ödemesine rağmen davalı tarafın işbu tarih itibariyle üzerine düşen edimi yerine getirmeyerek sözleşmeye konu fuar organizasyonunu gerçekleştirmediğini, 21-25 Nisan 2020'de gerçekleştirileceği bilinen bu fuarın davalı tarafından kötüniyetli olarak 20-24 Eylül 2021 tarihine ertelendiğini, bu erteleme tarihinden 10 gün önce yine tek taraflı alınan bir karar ile fuarın Mayıs 2022’ye ertelendiğinin açıklandığını, bu açıklamadan sonra yeni yapılan duyuruya göre fuarın 1-5 Kasım 2022 tarihine ertelendiğini, davalı tarafın ertelemeleri yapmasında haklı hiçbir neden bulunamadığını, davalı tarafın belirlediği tarih dönemlerinde pek çok fuarın gerçekleştirdiğini, davalı tarafın TMK'nın 2. ve 3. maddelerindeki dürüstlük ve iyiniyet ilkelerini ihlal ettiğini, müvekkili tarafından Bursa 10. Noterliği'nin 05.10.2021 tarih 36929 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmeyi feshedilerek ödediği bedelin iadesini talep ettiği, davalının ödeme yapmaması üzerine başlatılan İstanbul 11. İcra Dairesi'nin ... E. sayılı icra takip dosyasına davalı tarafından haksız itiraz ediliğini beyanla, itirazın iptali ile icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; sözleşme konusu ... 26. İstanbul Uluslararası ...Fuarı için müvekkilinin gerekli tüm hazırlıkları tamamlamasına rağmen Covid-19 pandemisi nedeniyle Ticaret Bakanlığı tarafından alınan karar ile tüm fuarların 16.03.2020 tarihinden 01.09.2020 tarihine kadar durdurulması nedeniyle fuarın ertelendiğini, bu durumun davalı açısından mücbir sebep teşkil ettiğini, pandemi süreci ve bu kapsamda alınan önlemler nedeniyle en başta müvekkili şirketin mağdur olduğunu, uyuşmazlığa konu olan fuarın 23-27 Mart 2022 tarihinde yapılmasında mutabakat sağlandığından dolayı fuarın bu tarihe ertelendiğinin resmi internet sayfasından duyurulduğunu, davacı vekilinin dilekçesinde belirttiğinin aksine fuarın düzenleneceği tarihte sürekli değişiklik yapılmasının söz konusu olmadığını, taraflar arasındaki sözleşmesinin ikinci maddesi incelendiğinde zaten davalı şirketin gerekli görmesi halinde fuar tarihini değiştirme hakkının olduğunu, bu durumun katılımcıya fesih hakkı vermeyeceğinin görüleceğini, fuar katılım sözleşmesinin ikinci maddesi bu kadar açıkken bedel iadesinin mümkün olmayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, istirdat talebine yönelik itirazın iptali davasında, taraflar arasında 21-25 Nisan 2020 tarihlerinde düzenlenecek olan ... ... fuarına ilişkin fuar katılım sözleşmesi akdedildiği, davacının iş bu sözleşme kapsamında fuar katılım ücreti olarak 15.092,36 USD ödediği ve de yapılan ödemelere ilişkin taraflar arasında uyuşmazlık bulunmadığı, davalı taraf cevap dilekçesi ibraz etmekle fuarın iptal edilmediğini 23-27 Mart 2022 tarihine ertelendiğini ve de sözleşmenin 2. maddesi uyarınca fuar tarihini değiştirme hakkı olduğunu savunduğu, davacı tarafça dosyaya ibraz edilen deliller incelendiğinde erteleme tarih aralığında başkaca fuarların yapıldığı/yapılabildiğinin anlaşıldığı, 21-25 Nisan 2020 tarihinde gerçekleştirilmesi planlanan fuarın Covid-19 Pandemi sebebi ile ertelendiği, ilkin 20-24 Eylül 2021 tarihinde ertelenen fuarın 2. kez Mayıs 2022 ye ertelendiği 23-27 Mart 2022 tarihine ertelendiği, ilk ertelenen tarihin davacı tarafından makul karşılandığı ancak fuarın yapılmadığı ikinci ertelenen tarihi de davacının kabul etmediği, taraflar arasında sözleşme serbestisi ilkesi gereğince akdedilen sözleşmeden kaynaklı edimini davacının yerine getirdiği ancak davalının covid-19 pandemi sebebi ile edimini yerine getirmediği /getiremediği, her ne kadar davalı yan sözleşmenin 2. maddesi uyarınca fuar katılım tarihinde değişiklik yapma hakkına sahip ise de bu maddenin sözleşmenin ifası -ifa imkansızlığı- mücbir sebep konuları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği, dava konusu somut uyuşmazlığın temeli Covid-19 salgını nedeniyle iptal edilen fuar ve bu kapsamda ödenen bedelin iadesi olduğu, söz konusu küresel salgın sürecinde en çok değerlendirme bulacak ihtimallerden birisi aşırı ifa güçlüğü olduğu, taraflar arasındaki sözleşmeyi etkiler şekilde dünya genelinde ortaya çıkan covid-19 pandemisi ve bu bağlamda yasa koyucu tarafından alınan önlemler ve bu minvalde yapılan düzenlemelerin sosyal hayat ve doğal sonucu olarak iş hayatına etkileri hukuken meşhur ve maruf vakıalardan olduğu, bu vakıaların taraflar arasındaki davaya konu olan hizmet ilişkisine etkilerinin yukarıda özetlenen hukukun genel ilkeleri ve yasal düzenlemeler ışığında açılmış bulunan davada mahkemece değerlendirileceği, Ancak, söz konusu uyuşmazlığın değerlendirileceği yargılama sürecinde yine yukarıda izahı yapılan sözleşmeye bağlılık (...) ve sözleşme serbestliği ilkeleri ile beklenmeyen hâl (emprevizyon) veya clausula rebus sic stantibus kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği izahtan vareste olduğu, taraflar arasında fuar katılım sözleşmesi akdedildiği ve belirlenen zamanda küresel salgın sebebi ile yapılamadığı, bu itibarla işlem temelinin çökmesi kavramının uygulanabilmesi için, sonradan meydana gelen değişikliklerin önceden teşhis ve tahmin edilememiş olması şartının, bir başka deyişle öngörülemeyen dış bir olayın meydana gelmesi olgusunun gerçekleştiği ve borçludan kaynaklanmamış olduğu, bu durumun sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olduğu, dolayısıyla işlem temelinin çöktüğü, ayrıca sözleşmenin aynı koşullarla ifası mümkün bulunmadığına göre, birinci kez erteleme tarihi davacı tarafça kabul edilmiş ve davalı tarafından herhangi bir engel olmamasına rağmen yapılmadığı, ikinci kez erteleme tarihinin de davacı tarafça kabul edilmediği, kaldı ki kabul etmesinin de davacıyı sözleşmeyle bağlı tutmanın mümkün ve hakkaniyete uygun olmadığı kanaatine varıldığı, her ne kadar taraflar arasındaki sözleşmede davalı yana fuar tarihini değiştirme/yeniden düzenlenme imkanı sağlanmış ise de, mevcut durum şartları değerlendirildiğinde küresel salgın sebebi ile beklenmeyen hal kavramının gerçekleştiği ve de davalının ediminin aşırı ifa güçlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği bu hali ile davacının sözleşmeden dönme ve ödediği bedeli geri isteme talebinin yerinde olduğu, her ne kadar imkansızlık geçici nitelikte olup, kural olarak borcu sona ermesine neden olmaz ise de, ifanın muayyen bir zamanda yapılacak olması veya ifa zamanının alacaklı için önem taşıdığı hallerde borcun sona ermesi sonucunu doğurduğu kabul edilmeli alacaklı taraf aksi hale mahkum edilmemesi gerektiği, davacı taraf Bursa 10. Noterliği'nin 05.10.2021 tarih ... yevmiye numaralı ihtarname ile davacı taraf sözleşmeden dönme ödediği bedeli geri istemli talebini 0710.2021 tarihinde davalı tarafa tebliğ edilmekle 3 günlük mehil süresi sonunda 11.10.2021 temerrüd tarihi itibari davacının asıl alacak ve işlemiş faiz talebi yönünden davasının kabulü gerektiği gerekçesiyle '' Davanın KABULÜNE,

Davalı borçlunun İstanbul 11. İcra Dairesinin ... E. Sayılı takip dosyasına yaptığı itirazın iptali ile takibin aynen devamına,

Hüküm altına alınan asıl alacak yönünden 136.284,011 TL (15.092,36 USD x T.T.K 9.03 TL = 136.284,011 TL) üzerinden davalının %20 oranında icra inkar tazminatına mahkum edilmesine'' dair karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili tarafından süresinde sunulan istinaf dilekçesinde özetle; davacı şirketin fuar katılım bedelini TL cinsinden ödemesine rağmen USD cinsinden iadesini talep ettiğini, mahkemenin de fuar katılım sözleşmesini incelemeden hukuka aykırı olarak USD cinsinden davanın kabulüne karar verdiğini, mahkemenin fuar katılım sözleşmesi ve emsal fuar davalarını incelemeden karar verdiğini, pandemi nedeniyle devlet tarafından alınan kararlar ve yayınlanan genelgeler nedeni ile fuarın ertelemek zorunda kaldığını, belirlenen tarihte yurt dışından misafirlerin pandemi nedeniyle katılamayacak olmaları nedeniyle fuar katılımcıları tarafından ertlenmesinin talep edildiğini, hizmetin ertelenmesinde davalıya atfedilecek bir kusur olmadığını, fuar tarihinin değiştirilmesinin katılımcılara sözleşmeyi fesih ve ödenen bedelin iadesi hakkı vermediğini, davalının iradesi dışında doğan bir mücbir sebep olan pandemi süreci nedeniyle fuarın ertelendiğini, taraflar arasından menfaatler dengesi ile ahde vefa ilkesi uyarınca karar verilmesi gerektiğini belirterek, kararın kaldırılmasını ve davanın reddini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE

Dava, fuar katılım sözleşmesinden kaynaklı edimin yerine getirilmediği iddiası ile ödenen bedelin iadesi amacıyla başlatılan takibe yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir.

Davacı vekilinin 05.01.2022 tarihli delillerin ibrazı hakkında dilekçesi ekinde tek sayfadan ibaret şekilde sunulan fuar katılımcı sözleşmesi başlıklı altında davacı ve davalı şirketlere ait kaşelerin ve imzaların bulunduğu belgenin yer aldığı, belge üzerindeki yazılarda arka sayfadaki koşullardan bahsedilmesine rağmen, arka sayfasına ait başkaca sayfa veya belgenin dosyada bulunmadığı, bu belgeden başka dosya içerisinde hali hazırda tarafların ileri sürdükleri maddelerin bulunup bulunmadığının tespit edilebilecek nitelikte denetime elverişli dava konusu fuar katılım sözleşmesinin taraflarca sunulmadığı ve İlk Derece Mahkemesince de fuar katılım sözleşmesinin okunaklı suretlerini sunmaları için taraf vekillerine süre verilmediği anlaşılmıştır. Hali hazırda davalı vekili dosyada mevcut yukarıda yer verilen tek sayfadan ibaret sözleşme sureti üzerinde bulunmayan ancak bu aşamada bulunup bulunmadığı tespit edilemeyen 2. maddesine dayanarak davanın reddine yönelik cevap dilekçesinde savunmalarda bulunduğu, davacı vekilinin ise sözleşmede 2. maddenin yer almadığına yönelik itirazın olmadığı anlaşılmıştır.

İlk Derece Mahkemesince HMK'nın 31. maddesi uyarınca taraflar arasındaki dava konusu edilen fuar katılım sözleşmesinin tüm sayfaları ve varsa ekleri ile birlikte okunaklı suretlerini sunması için kesin süre verilmesinin ardından sözleşme maddeleri de dikkate alınarak davacı talebinin davalının savunması da dikkate alınarak inceleyip değerlendirmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma ile hüküm tesis edilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Açıklanan sebeplerle; mahkemece uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşıldığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile 6100 sayılı Kanunun 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (6) numaralı alt bendi uyarınca esası incelemeden kararın kaldırılmasına, sair istinaf sebeplerinin bu aşamada değerlendirilmesine yer olmadığına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.

H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere;

1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun sair hususlar bu aşamada incelenmeksizin KABULÜ ile (Kapatılan) Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/1077 E. - 2022/399 K. sayılı 08/04/2022 tarihli kararının 6100 sayılı HMK'nun 353/1.a.6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,

2-Dosyanın, Dairemiz kararına uygun şekilde yargılama yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere mahal mahkemesine İADESİNE,

3-Davalı tarafça yatırılan istinaf başvurma harcının Hazine'ye gelir kaydına,

4-Davalı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde ilk derece mahkemesince iadesine,

5-Davalının yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına,

6-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

7-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,

Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362/1.g bendi gereğince kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.16/09/2026