Diyarbakırdaki tarihi vakıftan nafaka ve giysi yardımı hakkı talebinde batın şartı yorumuna ilişkin temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, bir vakıftan nafaka ve giysi yardımı almaya hak kazanma iddiasıyla açılan bir davayı ele almaktadır; uyuşmazlığın temelinde, vakfiyenin "batın şartı" hükümleri uyarınca, bu yardımların yalnızca vakıf kurucusunun erkek evlatlarının doğrudan kız çocuklarına yönelik olup olmadığı ve bu hakkın kızların çocuklarına geçip geçmediği sorunu yatmaktadır. İlk derece mahkemesi, bilirkişi raporu ışığında, vakfın yıllık harcamaları sonrası kalan gelirden öncelikle erkek evladın kız evlatlarına nafaka ve giyim yardımının yapılacağını, ancak bu hakkın onların evlatlarına geçmediğini, yani yalnızca birinci batın erkek evladın sulbi kızlarına has olduğunu belirterek, bazı davacıların talebini reddederken diğerlerini kabul etmiştir; istinaf mahkemesi de vakfiyenin "kız çocuğunun çocuklarına ise herhangi bir şey verilmeyecektir" hükmünü teyit etmiştir.
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/361 E., 2024/1390 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Diyarbakır 5. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI : 2022/889 E., 2023/474 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ... vekili ve Mülhak ... Vakfı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacılar vekili dava dilekçesinde; davacılar ... ve arkadaşlarının Diyarbakır'da kurulu ... Vakfından nafaka ve giysi yardımı almaya müstahak vakıf evladı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.II. CEVAP1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; Cumhuriyet öncesi vakıfların vakfiyelerinde çok çeşitli evlat ve galle fazlasına ilişkin hükümler bulunabildiğini, vakıf gelirlerinin şart ve tahsis edildiği hizmetlerin yerine getirilmesinden sonra arta kalan gelir fazlasına çocuklarım ve çocuklarımın çocukları, kuşaktan kuşağa erkek ve kız çocukları alabilir denilerek batın şartı getirildiğini, kuşaktan kuşağa denilen üst batın da bir evlat mevcutken alt batındakinin galleden yararlanamayacağı anlamına gelen kuşaktan kuşağa (nesilden nesile) kelimesinin kullanıldığını, Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesi'nin 13.05.2002 tarih ve 1996/8575 sayılı kararında "Vakıf evlatlarının galle fazlasından yararlanması vakfın türüne ve batın şartına bağlıdır" şeklindeki içtihatları ve vakıf senedindeki batın şartının bu tür davalarda belirleyici etken olduğunu, davacının, davasını kanıtlayabilmek için vakfiyede belirtilen şartların mevcut olup olmadığını kanıtlaması ve vakfiyedeki şartların tespiti gerektiğini beyanla, davacılar ile kanuni hasım olmaları sıfatı ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2. Davalı Mülhak ... Vakfı vekili cevap dilekçesinde; açılan davanın somut delile dayanmadığını, haksız ve mesnetsiz olması nedeniyle reddine karar verilmesini, müvekkili bulunduğu vakıf aleyhine yargılama gideri ile ücreti vekaletin kanun gereği hüküm altına alınmaması gerektiğini, davalı müvekkili bulunduğu vakfın vakıf senedinde öngörülen ana unsurun gerek galleye müstehak vakfın erkek evlatları arasında gerekse de erkek çocuklarının kız çocukları arasında batın tertibi olması gerektiklerini, erkek evlatlarının kız çocuklarına sadece nafaka ve giysi yardımı öngörüldüğünü, davada, davacının erkek evlatlarının kız çocuğu olduğunu ispatlaması gerektiğini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bilirkişi raporunda vakfın yıllık bakım onarım hayır şartı gibi harcamaları yapıldıktan sonra öncelikle -batın tertibi üzere- erkek evlâdın kız evlâtlarına nafaka ve giyim kuşam yardımının yapılmasının, sonra artan fazlayı galle fazlası olarak birinci batın erkek evlat arasında pay edilmesinin şart koşulduğu ancak bu nafaka ve giyim kuşam yardımı alanların evlatlarına bu hakkın geçmemesidir. Yani bu nafaka ve giyim kuşam yardımı sadece galle fazlasına müstehak birinci batın erkek evladın sulbî kızlarına hastır, kızların kız ya da erkek evlatları ile galle alan açısından torunlar dahil değildir tespitlerine yer verildiği, davacıların kök murisi ... olduğu, ... 'in 3 evladının olduğu, bunların ..., ... ve ... olduğu, davacılardan ..., ..., ..., ... ve ...'ın, ...'in kızları olup; ... ve ...'in ise ...'in oğlu ...'in kızları olduğu, bilirkişi raporunda vakıf senedinde yer alan bilgilerden birinci batın erkek evladın kız çocuklarına nafaka ve giyim yardımı verileceğinin kararlaştırıldığının anlaşılması üzerine açılan davanın ... ve ... yönünden reddine, kalan davacılar yönünden kabulüne karar verilmiştir.IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davacılar vekili ve her iki davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine, davacılar vekilinin istinaf başvurusu yönünden ise; dava konusu Mülhak ... Vakfı'nın 11 Şevval 942 H. (3 Nisan 1536 M.) tarihli vakfiyesinde nafaka ve giysi yardımı için birden fazla tekrar eden şekilde hükümlerin olduğu, vakfiyenin ikinci sayfasında; "...fakat vakfın gelirleri erkek çocukları arasında eşit şekilde bölüştürülür. Erkek çocuklarının kız çocuklarına ise nafaka ve giysi olarak pay verilmesi gerekir çünkü onlar benim evlatlarım ve vakfımın fakirleridirler ve kız çocukları için sıla-i rahimdir. Kız çocuğunun çocuklarına ise herhangi bir şey verilmeyecektir...." üçüncü sayfada; "... köyü ise Padişah tarafından verilen sahih bir temlik ile mülkiyetimize geçmiştir. Ve ben bu köyü bütün asırlarda erkek evlatlarıma ve onların çocuklarının çocuklarının çocuklarına batın tertibi üzere vakfettim. Köyün geliri onlara eşit şekilde köyde taksim edilecektir. Her hak sahibinin hakkının kendisine verilmesi düşüncesiyle erkek çocukların kız çocuklarına nafaka ve giysileri verilecektir..." yedinci sayfada ise; "...Bu vakfiyenin içeriğinden de anlaşılacağı üzere mülkümden olup vakfiyede bulunanları ve bahsedilen yerleri sahih/geçerli yasal ve ebedi olarak asırlar boyunca batın tertibi üzere en olgun evlatlarıma vakfettim..." şeklinde birbirinin tekrarı mahiyetinde ibareler mevcut olduğu, vakfiyedeki ifadeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde batın şartının erkek evlat için öngörüldüğü, erkek evladın kız çocukları için şart koşulan giyim ve nafaka yardımı için batın şartının bulunmadığı, davacıların erkek evlat soyundan gelen kız evlatlar olduğu, Diyarbakır Asliye Hukuk Mahkemesinin 1944/391 Esas, 1944/202 Karar sayılı kararı ile davacıların dedesinin kardeşi olan ... 'in adı geçen Vakfın galleye müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine karar verildiği, nüfus kayıtlarından davacılardan ..., ..., ..., ... ve ...'ın aynı anne babadan kardeş ve davalı vakfın evladı ...'in oğlu...'in kızları olduğu, ... ve ...'in ise aynı anne babadan kardeş ve davalı vakfın evladı ...'in oğlu ... oğlu ...'in kızları oldukları, mahkeme kararı, nüfus kayıtları ve vakfiyedeki hükümler, bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde vakfeden ile davacılar arasında soybağı ilişkisinin kanıtlandığı gözetilerek, batın tertibi aranmaksızın davanın tüm davacılar yönünden kabulüne karar verilmesi gerekirken davacılardan ..., ..., ..., ... ve ... yönünden davanın kabulüne, diğer davacılar ... kızları ... ile ... yönünden davanın reddine karar verilmesi doğru görülmeyerek davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle "davanın kabulü ile; davacılar ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ...'in davalı.... Vakfı) nafaka ve giysi yardımı almaya müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine," karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz Sebepleri1. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek davalı mülhak vakfa karşı açılmış diğer davalarda Mahkemelerce aldırılan bilirkişi raporları ile işbu davada aldırılan bilirkişi raporu arasında çelişkiler mevcut olduğunu, en son Diyarbakır 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2023/143 Esas sayılı dosyasında bilirkişi heyeti tarafından Vakfiyenin aslına bakıldığında sadece birinci nesil evlada galle fazlası, nafaka ve giysi yardımı olduğu birinci nesilden sonra bunların bütünüyle son bulduğunun değerlendirildiğini, çelişkinin giderilmesi için vakfiyeler getirtilip alanda uzman bilirkişiler tarafından incelenerek hazırlanacak bir bilirkişi raporuna göre karar verilmesi gerektiğini, arz olunan ve resen gözetilecek nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.2. Davalı Mülhak ... Vakfı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu, davacıların vakıf kurucusunun soyundan gelip gelmediği ve nafaka yardımı almaya hak kazanıp kazanmadığı tam olarak belirlenmesi gerektiğini, galle fazlası gibi nafaka ve giysi yardımında da batın şartı aranması gerektiğini, vakfiyede kız evlatlara yardımın niteliğinin yoksul durumdaki batından gelme kız evlatlarının mağduriyetini gidermek iken bu durumun araştırılmadığını, Mahkemece müvekkili vakıf lehine vekalet ücreti takdir edilmesi gerektiğini, arz edilen ve resen nazara alınacak sair nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeDava, mülhak vakfın vakfiyelerinde kız evlada şart koşulan nafaka ile giysi yardımını almaya yönelik tespit kararı verilmesi istemine ilişkindir.Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile Bölge Adliye Mahkemesi kararındaki gerekçeye, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369/1. maddesi de gözetilerek yapılan incelemede aynı Kanun’un 371. maddesinde yer alan sebeplerden biri de bulunmadığına göre, temyizen incelenen karar usul ve kanuna uygun olup davalılar ... vekili ve Mülhak ... Vakfı vekilinin temyiz dilekçelerinde ileri sürdükleri nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, 5737 sayılı ... Kanunu'nun 77. maddesinin ikinci fıkrası (7531 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile değişik) uyarınca ... Genel Müdürlüğünden harç alınmasına yer olmadığına,615,40 TL peşin harcın onama harcına mahsubu ile kalan 116,60 TL'nin temyiz edenden alınmasına.Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,24.06.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.