2942 sayılı kamulaştırma kanunu uyarınca fındık bahçesi üzerindeki daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ve tescili davasında değerleme uyuşmazlığı.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca fındık bahçesi üzerindeki daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ve tescili davasında değerleme uyuşmazlığı.

Özet: Bu hukuki evrak, Sakaryadaki taşınmazlar üzerinde daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ile idare adına tescili istemli bir kamulaştırma davasını özetlemektedir; süreç, ilk derece mahkemesinin davanın kabulü kararıyla başlamış, ardından tarafların istinaf başvuruları üzerine bölge adliye mahkemesince bir kez bozularak yeniden görülmek üzere geri gönderilmiş, ikinci kez aynı yönde verilen kararın istinafı ise bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmiş ve taraflarca temyiz yoluna başvurulmuştur; uyuşmazlığın özü, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde kullanılan bilirkişi raporlarının geçerliliği, fındık bahçelerinin değerlemesi ve irtifak bedeli hesaplama yöntemlerindeki farklılıklara dayanmaktadır.

5. Hukuk Dairesi 2025/10851 E. , 2026/1934 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/3535 Esas, 2025/1121 Karar

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2024/30 Esas, 2024/352 Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma konusu daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Sakarya ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1 16... ve 107 parsel sayılı taşınmazlarda kamulaştırma konusu daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma konusu daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti ile bu hakkın davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; hükme esas alınan raporda bilirkişilerin önceki rapor ile bu rapor arasında oluşan fahiş farklara hiç değinmediklerini, neden farklı sonuçların çıktığı konusunda bir açıklamada bulunmadıklarını, hesaplanan bedellerin olması gerekenden oldukça yüksek olduğunu, davaya konu taşınmazların raporda tarla olarak nitelendirildiğini, raporda sulu tarım arazisi mi kuru tarım arazisi mi olduğuna ilişkin bir tespite yer verilmediğini, hükme esas alınan raporda objektif değer artışı uygulanmasının kabul edilemez olduğunu, daimi irtifak tesis edilen alan üzerindeki fındık ağaçları için ayrıca bir bedel hesabı yapılamayacağını, inşaat süreci 6 ay boyunca devam ettiği hâlde bilirkişinin geçici irtifak bedeli hesaplamasını 2 yıllık net gelir üzerinden yaptığını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

2.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemenin gerekçeli kararı ve dosyada bulunan ek bilirkişi raporu incelendiğinde denetime elverişli bir rapor olmadığını ve tümüyle eksik hususlar arz ettiğini bölgelerinde fındık tarlasından bir dekardan 2.673,00 TL'den kat be kat fazla olacak şekilde net gelir elde edileceğinin açıkça ortada olduğunu, bilirkişi raporunda kapitalizasyon faiz oranı %4,5 olarak tespit ve takdir edilmiş ise de bu oranın düşük olduğu, zirai ürünlerin ağaç başına bedellerinin eksik hesaplandığını, bilirkişilerce her ne kadar geçici irtifak alanı için iki yıllık kullanım bedeli hesaplanırken yıllık net gelir ile geçici irtifak süresinin çarpımı metodu kullanılmış ise de geçici kamulaştırılan alandaki zirai ürünlerin cinsi gereği üretiminin ve verimli şekilde hasat edilmesi için 10 yıllık bir zamanın gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kapama fındık bahçesi niteliğindeki taşınmazların olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilmesinin 2942 sayılı Kanun'un değerlendirmeye ilişkin hükümlerine aykırılık teşkil etmediği, hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda dava konusu taşınmazlar yönünden kapitalizasyon faizi ve taşınmazın konumu dikkate alınarak belirlenen objektif değer artış oranının da yerinde olduğu, belirlenen kamulaştırma bedelinin makul olduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, ... olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma konusu daimi ve geçici irtifak hakkı bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Kapama fındıklık niteliğindeki taşınmazlara 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesi ve aynı Kanun'un 11 inci maddesinin son fıkrası uyarınca taşınmazların niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve boru hattı güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle daimi ve geçici irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesi yerindedir.

3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Taraf vekillerinin yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

10.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.