antalya bölge adliye mahkemesi, iplik siparişi avans çeki bedelsizliği iddialı menfi tespit davasında iyi niyetli hamil bankanın savunmasını inceleyen karar.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi, iplik siparişi avans çeki bedelsizliği iddialı menfi tespit davasında iyi niyetli hamil bankanın savunmasını inceleyen karar.

Özet: Bu menfi tespit davasında davacı şirket, iplik siparişi için avans niteliğinde verdiği ancak mallar teslim edilmediği ve iade edilmediği gerekçesiyle bedelsiz kaldığını iddia ettiği 152.000 TLlik bir çekten dolayı davalılara borçlu olmadığının tespiti ile icra takibi ve ödemenin engellenmesi için tedbir talep etmiştir; davalı banka ise, çeki borç mahsubu amacıyla temlik cirosu ile iyi niyetli hamil sıfatıyla devraldığını, temel ilişkiden doğan şahsi defilerin kendisine karşı ileri sürülemeyeceğini belirterek davanın ve tedbir kararının reddini savunmuştur.

T.C.

ANTALYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

KARAR TARİHİ : 22/04/2026

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

KARAR TARİHİ: 05/12/2022

DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit

GEREKÇELİ KARAR

YAZIM TARİHİ: 22/04/2026

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.

Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:

Davacı vekili, Müvekkil davacı ... A.Ş, davalı ... tic Itd şti'ye sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, dava konusu, ... Bankası A.Ş Kahramanmaraş ... Şubesi ... hesap no ya ait, keşideci müvekkil şirket ,lehtarı davalı ... Itd şti olan ... NOLU 28.04.2016 TARİHLİ 152.000 TL BEDELLİ çeki de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirket hesabına borç kaydedilmiştir. Çek, Ödeme amaçlı verilen çek olmadığını, davalı şirket, müvekkil şirkete, bu çeke istinaden iplik göndermesi gerekir iken göndermediğini, çekleri de iade etmediğini, bu hali ile dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını, davalı şirketler, sipariş konusu ipliği teslim edemeyeceğini, ancak çeki iade edeceğini yazılı olarak da yaklaşmasına rağmen iade de gerçekleşmediği için iş bu davayı açmak beyan etmiş ise de çekin vade tarihinin yaklaşması sebebi ile bu davayı açmanın zorunlu olduğunu, dava konusu çek, lehtar şirket tarafından aynı adreste faaliyet gösteren üçgül çorapçılık a.ş ye bu şirket tarafından da tahsil amaçlı davalı bankaya verilmiştir. Davalı banka meşru hamil olmadığı gibi ve diğer davalı şirket müvekkilin bu çekten dolayı borçlu olmadığını bilen durumda olduğunu, bu nedenlerle öncelikle dava konusu çekin bankaya ibrazı halinde davalılara ödenmemesi ve icra takibine konulmaması için ihtiyati tedbir kararı verilerek, muhatap banka ... Bankası Kahramanmaraş ... şubesine ve Kahramanmaraş İcra Müdürlüklerine müzekkere yazılmasına karar verilmesini, haklı davanın kabulü ile öncelikle dava konusu çekten dolayı müvekkil şirketin davalılara borçlu olmadığının tespitini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalılar üzerine bırakılmasına karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Davalı ... Bankası; müvekkil bankanın taraf olduğu işbu huzurdaki dava konusu ile aynı konuda olan yine Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi ... E. Sayılı dosyasında müvekkil banka çek tevdi bordroları 3'lü heyet bilirkişi incelemesinden geçirilerek ilgili çeklerin temlik cirosu olduğu kabul edildiğini, nitekim ilgili çek tevdi bordrosu incelendiğinde " .... Tahsil edildiklerinde bedellerinin bankaca belirtilen kredi lehtarına açılmış veya açılacak krediler ile her ne sebeple olursa olsun doğmuş, doğacak borçlarına mahsup edilmek üzere bankanıza temlik ve teslim ettiğini, söz konusu çeklerin bedelleri her ne sebeple olursa olsun tahsil edilememesi halinde bankanızın çek sorumlularının aleyhine kanuni takip yapıp yapmamakta tamamen serbest olduğunu çeklerin zamanaşımıma uğraması nedeniyle de bankayı sorumlu tutmayacağımı/tutmayacağımızı kabul ve Bankanızı peşinen ibra ederim/ederiz." denilmektedir." görüldüğü üzere çeklerin Müvekkil Bankaya TEMLİK CİROSU verildiğinin açık olduğunu, daha önceden de belirttiğimiz üzere - TTK 681 uyarınca her poliçe açıkça emre yazılı olmasa da ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilebilir olduğunu, davaya konu çeki ciro ve teslim yoluyla devralan müvekkil banka “iyi niyetli” hamil konumundadır. TTK 684 uyarınca ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile poliçeden doğan bütün hakların devredilmiş olduğunu, Kambiyo ilişkisinde temel (kambiyo senedinin düzenlenmesine neden olan) ilişkiden kaynaklanan def iler, kişisel defi oluşturup sadece taraflar arasında hüküm ifade ettiğini, bu husus Yine TTK 687 “poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def ileri başvuran hamile karşı ileri süremez “ hükmünü içerdiğini, bu nedenle davacı ...'ın diğer davalılardan satın almış olduğu ipliğin teslim alınıp alınmaması şahsi defi olup bu şahsi definin müvekkil bankaya karşı ileri sürülmesi mümkün olmadığını, bu nedenlerle davaya konu çek hakkındaki İİK 72/2 ve TTK nun 687 maddelerine aykırı olarak verilen ihtiyati tedbir kararının iyi niyetli 3. Kişi konumunda olan müvekkil banka yönünden kaldırılmasını, haksız ve hukuka aykırı olarak açılan huzurdaki davanın iyi niyetli 3. Kişi konumundaki müvekkil banka yönünden reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı şirketten tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili; Dosya davalılarından Müflis ... San. Tıc. A.Ş hakkında 26/10/Z016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, davacı tarafından davalı ... SAN ve TİC LTD. ŞTİ.'ne iplik satışı için avans niteliğinde çek gönderildiği ancak davalının bu çeklere istinaden iplik göndermediği gibi çekleri de iade etmedi; gerekçesiyle menfi tespit davası açıldığını, davacı tarafından, çekin ilk lehtarı olan ... TEKS. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. ile aralarındaki alım-satımın gerçekleşmediği belirtilmekteyse de bu durum Müflis ... SAN. TİC. LTD. ŞTİ.'nin inde bulunduğu bir hukuki veya ticari durum değildir. Müflis şirket diğer davalı ... SAN. TİC. LTD. ŞTİ.'nden büyük miktarda (26.183.771,07-TL) alacaklıdır ve işbu alacaklarının tahsiline binaen söz konusu çekler müflis şirkete ciro edildiğini, burada müflis şirket iyiniyetli 3. Kişi durumunda olup davacı ile ... LTD. ŞTİ. ile aralarındaki durumu, çekin avans amacıyla verilip verilmediğini ve/veya iplik satışının gerçekleşip gerçekleşmediğini bilebilecek durumda olmadığını, Müflis şirket ... SAN. TİC. A.Ş., 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme ide şirkete kayyım olarak Avukat ... , Tekstil Mühendisi ... ' ve SMMM ... atandığını, mahkemece verilen bu atama kararı da 17/05/2016 tarihli Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlandığını, İflas kararı verilen mahkeme dosyası henüz tarafımızca incelenemediğini, eğer davacı, bu dosyada müdahil durumunda ise ve kayyım atandığından haberdar olmuşsa, artık müflis şirket yetkililerince verilen "ipliklerin teslim edilmeyeceği ancak çeklerin iade edileceği” yönündeki beyanlarının da bir geçerliliği olmadığını biliyor olması gerektiğini, artık yetkisi bulunmayan kişilerce verildiği iddia edilen sözlere dayanılarak işlem yapılmasının mümkün olmadığını, Müflis ... SAN. TİC. AŞ'nin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmasının ardından şirket yetkililerinin FETÖ/PYD 'ye yönelik soruşturma kapsamında tutuklanması talep edilmiş olup yargılamaları devam etmektedir. Şirketlerin ise bir yandan iflasına karar verilmiş öte yandan yönetim ve denetimi TMSF'ye devredildiğini, Müflis şirket yetkililerinin “iflas erteleme sürecinde ipliklerin teslim edilmeyeceği ancak çeklerin iade edileceği” yönünde bulundukları iddia olunan beyanlarının, örgüt faaliyeti kapsamında bulunulmuş beyanla olup olmadığı taraflarınca bilinemediğini, bu hususta net bir açıklama yapılabilmesi için ise FETÖ soruşturmasının ve açılmış davaların tamamlanması gerektiği kanaatinde olduklarını, huzurdaki dava iflastan önce açılmış olmakla gerek iflas idaresi gerekse de müflis şirket işbu davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, bu nedenlerle davanın davalı Müflis Şirketler yönünden İ.İ.K m 194 uyarınca ikinci alacaklılar toplanmasından 10 gün sonrasına dek durdurulmasını, müflis şirket yetkilileri hakkında yürütülen FETÖ/PYD soruşturmasının davanın sonucunu etkileyecek olması nedeniyle sonucunun bekletici mesele yapılmasını, haksız ve hukuka aykırı davanın reddini, müvekkil iflas idaresi davanın açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Diğer davalılar ... San.ve Tic.Ltd.Şti.ve ... Tekstil San.Tic.A.Ş.'ne usulüne uygun davetiye yapılmasına rağmen davaya cevap vermemiş, HMK'nun 128. madde uyarınca dava dilekçesi içeriğini inkar etmiş sayılmışlardır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda; "...Davalı Müflis ... ve Müflis ... şirketleri yönünden yapılan değerlendirmede, Yargıtay 19. HD'nin 25.11.1999 tarih ve 7032 E, 7129 K; 11. HD'nin 22.08.2007 tarih ve 2005/13761 E, 2007/624 K; 02.11.2007 tarih ve 8826 E, 11712 K. 23. Hukuk Dairesinin 02.12.2013 tarih ve 6042 E., 7639 K. sayılı ilamlarında açıklandığı üzere; bir hukuk davasının kayıt-kabul davasına dönüşmesi için davalının iflas etmesi, iflas idaresinin de dava konusu alacağı iflas masasına kabul etmemesi gerekir. Davalı tarafı dava sırasında iflas eden aleyhine iflastan önce açılan ve İİK'nın 194. madde hükmünde sayılan istisnalardan olmayan bir davaya bakan Mahkemece asıl dava konusu alacağın, ikinci alacaklılar toplanmasında, iflas masasına kaydedilip, alacağın masaca kesin olarak kabul edilip edilmediğinin araştırılması ve şayet kesin suretle kayıt ve kabul edilmiş ise, konusu kalmayan davada hüküm tesisine yer olmadığına kararı verilmesi; masaya kayıt edilmesi istenip de alacak kısmen veya tamamen reddedilmiş ise ve kayıt-kabul davası ayrıca açılmamışsa, davaya, alacağın iflas masasına kayıt ve kabulü davası olarak devam edilerek, varılacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekir. Mahkememizce davalı müflislerin iflas masalarına yazılan müzekkereye verilen cevabi yazıda davacının iflas masasına alacak kaydı talebinde bulunduğu fakat talebin reddedildiği yönünde cevap verildiği anlaşılmış; bu nedenle çekin ödenmesi sonucu istirdat davasına dönüşen iş bu davaya davalı müflis ... ve müflis ... açısından kayıt kabul davası olarak devam edilmiştir. Buna göre dosya arasına alınan 17/06/2022 ve 19/04/2022 tarihli denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporlarına göre; davalı şirketlerden ... Tekstil'in ticari defterleri incelenememiş ise de, Davalı ... San. ve Tic. AŞ. 'ye ait ticari defterlerde dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin işli olduğu, ... Tekstil'e ait antetli kağıtta tarafların kaşe ve imzasının bulunduğu, iplik alım satımı için anlaşıldığı ve " Yukarıdaki çekler sipariş avansı olarak alınmıştır" ibaresinin üzerinde sayılan çekler arasında dava konusu çekin de olduğu, davalı müflis ... şirketi tarafından düzenlendiği anlaşılan 04/04/2016 tarihli antetli kağıda düzenlenmiş belgede ise diğer davalı ... Tekstil Ltd. Şti.ne "... Tekstil'den avans çeki olarak aldığınızı bildirdiğiniz aşağıdaki bilgileri verilen çekler teslimatı gerçekleştiremediğimiz için iade edilecektir"bilgisinin verildiği, sayılan çekler arasında dava konusu çekin de bulunduğu, çekin avans çeki olarak alındığına davalı şirketlerin kaşe ve imzasını taşıyan belgelerin bulunduğu, bu kayıt nedeniyle dava konusu çekin avans çeki olarak verildiğinin kabulünün gerektiği, çek karşılığı mal veya hizmetin teslim edilmediği kanaatine varıldığından davalı banka haricindeki şirketler bakımından davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir. Davalı ... San. ve Tic. AŞ. Ve Evanilteks Tekstil San. Ve Tic. A.Ş yönünden dava kayıt kabul davası olup emsal ve yerleşmiş içtihatlar gereğince maktu harç ve vekalet ücretine tabi olduğundan bu davalılar aleyhine maktu vekalet ücretine hükmedilmiştir.(Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 2016/1414 E., 2019/1188 K., İstanbul BAM 17. HD 2021/552 Esas, 2021/674 Karar ) Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 3/2. maddesi "müteselsil sorumluluk da dahil olmak üzere, birden fazla davalı aleyhine açılan davanın reddinde, red sebebi ortak olan davalılar vekili lehine tek, ret sebebi ayrı olan davalılar lehine ise her ret sebebi için ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilir." şeklinde düzenlenmiş olup, iş bu davada davalı banka ile diğer davalı şirketler arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan, davalı banka yönünden davanın kayıt kabul davası niteliğinde olmadığı da göz önüne alınarak davalı banka yönünden nispi vekalet ücretine hükmedilmiştir.Her ne kadar davacı tarafça dava dilekçesinin talep sonucu kısmında menfi tespit istemi mevcut ise de dava konusu çekin davalı bankaya ciro edilmekle bedelinin davalı şirketler yönünden tahsil edildiği anlaşılmakla davalı müflis ... şirketi yönünden alacağın iflas masasına kayıt ve kabulüne, diğer davalı ... şirketi yönünden alacağın tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla bu davalıdan tahsiline karar vermek gerekmiştir. İİK'nun 72/4 maddesi hükmü "Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir talebi kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde % 20'den aşağı tayin edilemez." düzenlemesini içerir. Somut olayda, ihtiyati tedbir nedeniyle davalı bankanın alacağına geç kavuştuğu gözönüne alınarak yasal şartları oluştuğu kanaatiyle tazminata da hükmedilmiştir. ..." şeklinde karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:

Karara karşı, davacı, müflis ... A.Ş. vekili ve davalı Müflis ... Teks Tekstil San. ve Tic. A.Ş. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesince davalı banka yönünden davanın reddine karar verildiğini, bu kararın kaldırılmasını talep ettiklerini, davalı bankanın cevap dilekçesinde teminat-rehin cirosu ile çeki aldığını beyan ettiğini, bu nedenle meşru hamil olmadığını, bedelsizlik şahsi def’inin rehin cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürüldüğünü, ilk derece mahkemesinin banka yönünden davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, çek teslim bordosunun delil mahiyetinde olduğunu ve Yargıtay Kararında da işaret edildiği gibi, cironun gerçek mahiyetini gösteren belge niteliğinde olduğunu, çek üzerindeki cironun değil, bankanın teslim aldığı dekontunda yazılı açıklamanın delil olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, davalı bankaya çek teslim edilirken tahsil cirosu ile teslim edildiği yazılı olmasına rağmen bankanın bu çeki rehin cirosu ile teminat amaçlı aldığını beyan ettiğini, her iki halde de davalı bankanın meşru hamil olmadığını, davalı banka yönünden de davalarının kabulüne karar verilmesi yerine uygun olmayan gerekçe ile reddine karar verilmesinin yerinde olmadığını, istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.

Davalı Müflis ... Teks Tekstil San. ve Tic. A.Ş. Vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi tarafından hatalı ve eksik inceleme neticesinde yanlış karar verildiğini, davanın menfi tespit davası olmasına rağmen yerel mahkeme tarafından kayıt kabul davasıymış gibi alacağın kayıt kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, menfi tespit davalarında davacının davalıya borçlu olup olmadığına karar verildiğini, mahkemenin borçlu olmadığını tespit ettiğini, ancak bu çekin bankaya olan borçtan mahsup edilmesi için bankaya verilip bankanın tahsilat yapıp yapmadığının belli olmadığını, çekin karşılığının ödenmemesi yönünde tedbir kararı verildiğini, kayıt kabul davası olması için bir alacaklı olması ve alacağını iflas masasına kayıt talep ettikten sonra iflas idaresi tarafından alacağın sıra cetvelinde reddedilmesi gerektiğini, dava konusu olayda davacı ...'ın çeki ... firmasına verdiğini, siparişi ... firmasına verdiğini, çekin sırasıyla ... A.Ş., ... Tekstil A.Ş. ve bankaya geçtiğini, davacı ... firmasının çek karşılığında ... Tekstil firmasından sipariş ettiği iplikleri talep ettiğini, ancak ... Tekstil firmasının sipariş edilen iplikleri davacıya vermediğini, çeki alan ... Tekstil firmasının elinde bulunan çeki kendi borçlarından dolayı ...'a verdiğini ve ardından ciro ile ... şirketine verildiğini, müvekkil şirketin çekte ciranta olup iyiniyetli üçüncü kişi olduğunu, bu durumda ... Çorapçılık firmasının davacı ...'ın ... Tekstil firmasına sipariş verdiğini ve karşılığında iplik alamadığını bilemeyeceğini, çekin ilk işlem görülen firmalar arasındaki hukuki ilişkiyi bilmek zorunda olmadığını, ... Çorapçılık ve ... Tekstil firmasının iyiniyetli 3. Kişi olmakla ... Tekstil firmasının kendilerine olan borcuna karşılık çeki aldıklarını, 6762 sayılı TTK Madde 599 hükmü gereğince davacının davalı ... şirketi ile arasındaki hukuki ilişkiye dayalı defilerini müflis şirkete karşı ileri sürmesinin mümkün olmadığını, Yargıtay 19 HD. 2008/1677E. 2008/3416K. sayılı kararında da kambiyo senetleri ile ilgili bedelsizlik iddialarının ancak senet lehdarına karşı ileri sürülebilecek bir defi olduğunu, senedi ciro yoluyla devralanlara karşı ileri sürülebilmesi için hamilin senedi devralırken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olması gerektiğini belirttiğini, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde çekin herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlü olduğunu, davacı tarafın dava konusu çekin davalı banka tarafından tahsil edildiğini istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.

Müflis ... Çorapçılık A.Ş. vekili istinaf dilekçesinde özetle; işbu davanın menfi tespit davası olduğunu, menfi tespit davalarında borçlu olup olmadığının tespiti yönünde hüküm kurulması gerekirken, alacak davası gibi alacağa hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu, menfi tespit davalarının kayıt-kabul davasına dönüşemeyeceğini, bu durumun dava konusu ile çeliştiğini, dava konusu çekin müvekkili ... firmasına davacı tarafından verilmediğini, ... firması tarafından müvekkile ciro edildiğini, müvekkilin iyiniyetli 3. kişi durumunda olduğunu, TTK 599. ve 792. maddeleri uyarınca davacının davalı ... şirketi ile arasındaki hukuki ilişkiye dayalı def'ilerini müflis şirkete karşı ileri süremeyeceğini, mahkemenin eksik incelemeye dayalı raporlar ile hüküm kurduğunu, ... firmasının ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılmadığını, bilirkişi raporunda müvekkil ...'ün defterlerinde dava konusu çekin kayıtlı olduğunu ve ... firmasının müvekkilden alacaklı olduğunu gösterdiğini, ancak çekin verilmesinden sonra müvekkil ... ile ... firması arasında yoğun bir cari hesap ilişkisi olduğunu, 2016 yıl sonu itibarıyla müvekkil ... Çorapçılık'ın ... firması'ndan 3.537.499,85 TL alacaklı duruma geçtiğini, bilirkişi incelemesinde 31.05.2016 tarihli bilanço işlemi nedeniyle müvekkil ... Çorapçılık'ın ... firması'ndan olan alacağının şüpheli alacağa geçirildiği yönünde inceleme yapılmadığını, müvekkil antetli kağıda yazılmış ve çekin avans çeki olduğu yönündeki evraklara itibar edilmemesi gerektiğini, bu belgelerin fiktif ve gerçekleri yansıtmadığını, ... firmasının yetkilisi ...'nun müvekkil hakkında iflas erteleme dosyasından dolayı tedbirler kapsamında kayyımlar bulunurken hazırladığı ve müvekkilin kayıtlarında karşılığı olmayan belgelerin hükme esas alınmaması gerektiğini, davalı ... Tekstil LTD ŞTİ'nin ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, müvekkilin kayıtlarında çeklerin iade edileceği yönünde kayıt olmadığını istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacının, davalı bankaya yönelik istinaf başvurusunun değerlendirmesi:

6102 sayılı TTK.nun 795. madesinde açıklandığı üzere, çek görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme vasıtası olması ve 6102 sayılı TTK.nun 818. maddesinde rehin cirosuna ilişkin 6102 sayılı TTK.nun 689. maddesine atıfta bulunulmamış olup, poliçe ve bononun aksine, çekin rehin cirosuyla devri mümkün değildir. Çekin ancak temlik veya tahsil cirosu ile devri mümkündür. Gerçekten de kanun koyucu çeklerde uygulanacak poliçe hükümlerinin sayıldığı 818. maddede, rehin cirosuna ilişkin 689. maddeye atıfta bulunmamıştır. Bir ödeme vasıtası olarak ibraz edildiği anda ödenmesi gereken çek bedelinin tahsil edilip, rehin olunamamasının, daha devamlı ve emin bir teminat teşkil edeceği tabiidir. Ciro emre yazılı senetlerin devri için, zilyetliğin devri ile birlikte bulunması gereken hukuki bir işlem olup temlik, tahsil veya rehin amaçlarıyla yapılabilir.

Temlik cirosu senette mündemiç hakkın devrini sağlarken, rehin cirosu bu hakkın rehnedilmesini sağlar. Tahsil cirosu ise hak üzerinde bir mülkiyet değişikliğine yol açmayıp senet kendisine ciro edilen kimseye, senetten doğan alacağı tahsil edebilmesi için yetki verir.Tahsil cirosu açıkça bu ibareyi içeren bir ciro şeklinde yapılabileceği gibi uygulamada “gizli tahsil cirosu” olarak adlandırılan biçimde ve dışarıya karşı temlik cirosu şeklinde görünmekle birlikte ciro edenle, lehine ciro edilen arasındaki yapılan ve hak sahipliğinin el değiştirmeyeceğine ve sadece tahsil amacı için devrin yapılacağına ilişkin anlaşma uyarınca da yapılabilir. Ne var ki tahsil cirosunun gizli olması hali, üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi bakımından ispat sorunları taşımaktadır ve emareler bu hususun ispatlanması için yeterli sayılamaz ( Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun .06/05/2015 tarih ve 2013/12-1686 esas, 2015/1301karar sayılı ilamı).

Ciro kambiyo hukukuna ilişkin kavramdır. 6102 sayılı TTK.nun 682, cironun şekli 683, cironun hükümleri 684, def'iler ile ilgili 687, cironun çeşitleri 688-689. maddelerinde düzenlenmiş olup cironun niteliğinin çek üzerindeki kayda bakılarak belirlenmesi gerekmektedir. Çeki devralan hangi amaçla devralırsa alsın çek üzerinde hiçbir kayıt yazılmadan davalıya yapılan cironun “bedeli teminattır” "bedeli rehindir” ibaresini veya rehnetmeyi belirten diğer bir kayıt taşımadığından rehin cirosu olarak, “bedeli tahsil içindir”, “vekâleten” veya bedelin başkası adına kabul edileceğini belirten bir şerhi ya da sadece vekil etmeyi ifade eden bir kaydı içermediği takdirde tahsil cirosu kabul edilmesi mümkün değildir.

Somut olayda; dava konusu çek üzerinde yukarıda anlatıldığı gibi bir kayıt bulunmadığı, çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687 maddesi uyarınca keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı bankaya karşı ileri sürülebilmesinin çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı bankanın çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği, davalı bankanın iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla Mahkemece davalı ... Bankası A.Ş.yönünden bu gerekçelerle davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik görülmediğinden davacı vekilinin davalı banka yönünden istinafının reddi gerekmiştir.

Davalı Müflis ... Şirketi adına iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun değerlendirmesi:

Dava konusu çekin keşidecisinin ... , lehdarının ... Şirketi olduğu, çekin sırasıyla ... Çorapçılık A.Ş., ... Tekstil A.Ş. ve bankaya ciro yoluyla geçtiği sabittir.

Dava konusu çekte müflis ... şirketi ciranta, davacı ise keşideci durumdadır. Dolayısı ile davacı şahsi defilerini bu davalıya yöneltemeyecektir. TTK 792. Madde uyarınca, davacı ancak davalı tarafından çekin iktisap edildiği anda, davalının ağır kusuru ile çeki iktisap ettiğini, çekin kötü niyetle iktisap edildiğini ispat ederek menfi tespit talep edebilir. Bu noktada ise ispat külfeti davacı üzerindedir. Mahkemece bu hususta araştırma yapılmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuş , davalı vekilinin bu sebebe ilişen istinafının kabulü gerekmiştir.

Öte yandan eldeki dava menfi tespit istemli olup, davaya konu çek bedelinin ne şekilde ödendiği, davalı müflis ... şirketinin çekteki ciranta sıfatı da gözetildiğinde bu davalı yönünden, davanın istirdat davasına dönüşüp dönüşmediği, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olup olmadığı araştırılmaksızın davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi hatalı olmuş, davalı vekilinin bu sebebe ilişen istinafının da kabulü gerekmiştir.

Davalı Müflis ... Şirketi adına iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun değerlendirmesi:

Dava konusu çekte müflis ... Şirketi lehtardan sonraki ciranta, davacı ise keşideci durumundadır. Dolayısı ile davacı şahsi defilerini bu davalıya yöneltemeyecektir. TTK 792. Madde uyarınca, davacı ancak davalı tarafından çekin iktisap edildiği anda, davalının ağır kusuru ile çeki iktisap ettiğini, çekin kötü niyetle iktisap edildiğini ispat ederek menfi tespit talep edebilir. Bu noktada ise ispat külfeti davacı üzerindedir.

Davacı vekili bu hususta delillerinden biri olarak 04.04.2016 tarihli belgeye dayanmış, davalı Müflis ... Çorapçılık A.Ş. Vekili ise bu belgenin iflas erteleme sürecinde kayyumdan habersiz yapılan fiktif bir işlem olduğunu iddia etmiş mahkemece davalının fiktif işlem itirazları irdelenmeksizin , bu hususta araştırma yapılmaksızın, her zaman düzenlenebilecek belgeye değer verilerek yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuş , davalı vekilinin bu sebebe ilişen istinafının kabulü gerekmiştir.

İlk Derece Mahkemesince, yukarıdaki açıklamalar gözetilerek, davaya konu çek bedelinin ne şekilde ödendiği, davalı müflis şirketlerin çekteki ciranta sıfatı da gözetildiğinde bu davalılar yönünden, davanın istirdat davasına dönüşüp dönüşmediği, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olup olmadığı araştırılması, davalı şirketlerin iflas erteleleme dava dosyalarının dosyaya celbi, davalı Müflis şirketlerin ağır kusurlu, kötüniyetli olarak söz konusu çeki iktisap edip etmediğinin irdelenmesi, 04.04.2016 tarihli belgenin her zaman düzenlenebilecek belge niteliğinde olduğu gözetilerek, müflis ... Çorapçılık San. Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında 08/04/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığının gözetilmesi, davalı vekilinin istinaf dilekçesinde belirtmiş olduğu dava dosyaları da incelenerek, taraflar arasında fiktif işlem bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi, gerektiğinde bilirkişiden rapor aldırılarak usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekir.

Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine, Davalılar ... Şirketi adına iflas idaresi vekili ve Müflis ... Şirketi adına iflas idaresi istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davacı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE,

2-Müflis ... Çorapçılık A.Ş. vekili ve davalı Müflis ... Teks Tekstil San. ve Tic. A.Ş.nin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,

2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 05/12/2022 Tarih ... Esas - ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4-Alınması gerekli 732,00 TL istinaf karar harcından peşin alınan 179,90 TL istinaf karar harcın mahsubu ile bakiye 552,10 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazine'ye gelir kaydına,

5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde davalılara İADESİNE,

6-Davalılar tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,

7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

8-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,

9-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,

Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.

...