bakanlıkça sendika lehine verilen yetki tespitinin iptali istemiyle açılan davada, 6356 sayılı kanun uyarınca işletme toplu iş sözleşmesi için aranan yüzde kırk üye çoğunluğunun işyeri ve işçi sayısı kapsamı doğrultusunda hatalı belirlenmesi itirazı.

Bakanlıkça sendika lehine verilen yetki tespitinin iptali istemiyle açılan davada, 6356 sayılı Kanun uyarınca işletme toplu iş sözleşmesi için aranan yüzde kırk üye çoğunluğunun işyeri ve işçi sayısı kapsamı doğrultusunda hatalı belirlenmesi itirazı.

Özet: Bu hukuki uyuşmazlık, bir işveren tarafından, sendikanın işletme toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi için gerekli olan yüzde kırk üye çoğunluğunu sağlamadığı gerekçesiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yaptığı olumlu yetki tespitinin iptali istemine ilişkindir; ilk derece ve bölge adliye mahkemeleri, davacı işverenin tüm işyerlerindeki toplam işçi ve üye sayılarını dikkate alarak sendikanın yasal çoğunluğu sağlamadığına hükmetmiş ve yetki tespitini iptal etmiş olup, davalı sendika ile Bakanlık bu kararların hatalı olduğu gerekçesiyle temyize başvurmuştur.

9. Hukuk Dairesi 2026/5240 E. , 2026/4297 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2026/511 E., 2026/596 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Burdur İş Mahkemesi

SAYISI : 2024/294 E., 2025/197 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ... Bakanlığının (Bakanlık) 10.03.2023 tarih ve 232356 sayılı yetki tespit yazısının müvekkiline 15.03.2023 tarihinde tebliğ edildiğini, söz konusu yazıda davalı Sendikanın işletme toplu iş sözleşmesi imzalamak için gerekli şartları sağladığının bildirildiğini ancak işçi ve üye sayılarının hatalı olduğunu, müvekkiline ait tüm işyerlerini kapsamadığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davalı Bakanlığın diğer davalı Sendika lehine yapmış olduğu 10.03.2023 tarih ve 232356 sayılı olumlu yetki tespitinin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... (Sendika) vekili cevap dilekçesinde; davalı Bakanlıkça davacıya ait işyerlerinde çalışan işçi sayısının 181, müvekkili Sendikaya üye olan işçi sayısının ise 95 olduğunun ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun (6356 sayılı Kanun) aradığı gerekli çoğunluğun sağlandığının tespit edildiğine ilişkin olumlu yetki tespit yazısı düzenlendiğini, davacı Şirketin farklı işkollarında yer alan işyerleri var ise bu işyerlerinin de dikkate alınması gerektiği iddiasının işkolu itirazı niteliğinde olduğunu, davanın yetki ve toplu sözleşme sürecini sürüncemede bırakmak maksadıyla hukuki dayanaktan yoksun ve kötü niyetli olarak açıldığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

2. Davalı Bakanlık vekili cevap dilekçesinde; yetki tespit başvuruları karşılanırken, işverenler tarafından ... Kurumuna (SGK) yapılan işyerlerine ilişkin tescil ve işçi bildirimlerinin esas alındığını, sendika yetki sistemine SGK kayıtlarından otomasyon sistemiyle yansıyan bilgiler doğrultusunda işlem yapıldığını, ilgili Sendikanın adı geçen işyerlerinde işletme toplu iş sözleşmesi imzalamak için gerekli olan yüzde kırk üye şartını sağladığını belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Bakanlık tespitinde belirtilenin aksine davacı işverenin davalı Sendikanın kurulu bulunduğu işkolunda 12 işyeri bulunduğu, başvuru tarihi itibarıyla bu işyerlerinde çalışan toplam 507 işçiden 94'ünün sendika üyesi olduğu ve davalı Sendikanın işletme toplu iş sözleşmesi için aranan çoğunluğa sahip olmadığı gerekçesi ile davanın kabulü ile yetki tespitinin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı Sendika vekili temyiz dilekçesinde; davacı işverenin yetki tespiti için başvuran müvekkili Sendikanın kurulu bulunduğu işkolunda faaliyet gösteren 10 işyeri bulunduğunu ve Bakanlık tespitinin yerinde olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

2. Davalı Bakanlık vekili temyiz dilekçesinde; Bakanlık tespitinde yer almayan işyerlerinin farklı işkolunda yer aldığını ve Mahkemece dikkate alınmalarının hatalı olduğunu, dava konusu işlemin usul ve mevzuata uygun olduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, 6356 sayılı Kanun'un 41 ve devamı maddeleri kapsamında yetki tespitine itiraz istemine ilişkindir.

1. Toplu iş sözleşmesi kavramı 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 53. maddesinde düzenlenmiştir. “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı maddenin 1. fıkrasına göre “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.”

6356 sayılı Kanun'un 41/1 hükmüne göre "Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yüzde kırkının kendi üyesi bulunması hâlinde bu işyeri veya işletme için toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir."

6356 sayılı Kanun'un "Yetki tespiti için başvuru" kenar başlıklı 42. maddesi şöyledir:

"(1) Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de Bakanlığa başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir.

(2) Bakanlık, kayıtlarına göre başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili olduğunu tespit ettiğinde, başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene altı iş günü içinde bildirir.

(3) İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip olmadığının ya da işyerinde yetki şartlarına sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının tespiti hâlinde, bu bilgiler sadece başvuruyu yapan tarafa bildirilir.

(4) Sigortalılığın başlangıcı ile sona ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde ... Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz.

(5) Yetki tespiti ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir."

Yine aynı Kanun'un "Yetki itirazı" kenar başlıklı 43. maddesi de şu şekildedir:

"(1) Kendilerine 42 nci madde uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları veya sendika üyesi olmayan işveren; taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını, nedenlerini de göstererek yazının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapabilir.

(2) İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde birinden daha az üyesi bulunan işçi sendikası, yetki itirazında bulunamaz.

(3) İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı iş günü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve bu karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir.

(4) 42 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen işçi sendikası, altı iş günü içinde yetkili olup olmadığının tespiti için dava açabilir. Mahkeme açılan davayı o işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydeden işçi sendikaları ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene de bildirir. Mahkeme davayı iki ay içinde sonuçlandırır.

(5) İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur."

İnceleme konusu davada, Bakanlık tarafından, 28.02.2023 başvuru tarihi itibarıyla davacı işverene ait ...sicil No.lu işyerlerinde toplam 181 işçi çalıştığı ve davalı Sendikanın 95 üyesi bulunduğu gerekçesiyle işletme toplu iş sözleşmesi yapabilmek için davalı Sendikanın gerekli çoğunluğu sağladığına dair 10.03.2023 tarih ve 232356 sayılı olumlu yetki tespiti kararı verilmiştir.

Öncelikle ...sicil No.lu birimde başvuru tarihi itibarıyla işçi çalışmadığı, dolayısıyla bu birimin işyeri niteliğini haiz olmadığı ve bu sebeple bu birimin yetki tespitine esas alınmasının doğru olmadığı anlaşılmış ise de bu husus sonuca etkili olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Somut uyuşmazlıkta davacı işverence, Bakanlık tespitinde yer almayan işyerleri bulunduğu, çalışan işçi sayısının Bakanlıkça tespit edilenden daha fazla olduğu iddia edilmiş, İlk Derece Mahkemesi tarafından Bakanlık tespitinde belirtilenin aksine davacı işverenin davalı Sendikanın kurulu bulunduğu işkolunda 12 işyeri bulunduğu, başvuru tarihi itibarıyla bu işyerlerinde çalışan toplam 507 işçiden 94'ünün sendika üyesi olduğu ve davalı Sendikanın işletme toplu iş sözleşmesi için aranan çoğunluğa sahip olmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiş ve Bölge Adliye Mahkemesince de istinaf başvurusunun esastan reddine hükmedilmiş ise de karar dosya içeriğine uygun düşmemektedir.

Mahkemece bilirkişi raporu doğrultusunda Bakanlıkça yetki tespitinde dikkate alınan ......sicil No.lu 9 işyerinde toplam 181 işçi çalıştığı, Bakanlıkça dikkate alınamayan ... .. sicil No.lu 3 işyerinde ise toplam 326 işçi çalıştığı, SGK kayıtlarına göre davacının aynı işkolunda kurulu 12 işyerinde toplam 507 işçi çalıştığı, bu işçilerden 94'ünün Sendika üyesi olduğu gerekçesiyle yetki tespit kararı iptal edilmiştir.

Belirtmek gerekir ki, Mahkemece yetki tespitine dâhil edilen ...sicil No.lu 3 işyeri dava dışı başka bir işveren “... Çimento Sananyi ve ... AŞ”ye aittir. Nitekim bu husus ... kayıtlarından da açık bir şekilde anlaşılmaktadır. Bu itibarla, davacı işveren Şirkete ait olmayan ... sicil No.lu işyerlerinin yetki tespitinde dikkate alınması mümkün değildir.

Diğer taraftan ...... ...sicil No.lu işyerlerinin dikkate alınmaması durumunda toplam işçi sayısı 181 olmaktadır. Buna göre yetki başvuru tarihinde işyerindeki sendika üye sayısının 94 olduğu ve davalı Sendikanın yetki başvuru tarihi itibarıyla işletme toplu iş sözleşmesi yapabilmek için gereken çoğunluğu sağladığı tartışmasızdır.

Yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan maddi ve hukuki olgular karşısında davacı işveren tarafından yetki tespitinin iptalini gerektirecek başkaca bir olgunun da kanıtlanamadığının anlaşılmasına göre İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi ve Bölge Adliye Mahkemesince de istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmesi isabetsizdir. Belirtilen sebeplerle, 6356 sayılı Kanun'un 43/3 hükmü uyarınca hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan sebeplerle;

Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararı ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

1. Davanın REDDİNE,

2. Karar tarihi itibarıyla alınması gerekli olan 732,00 TL harçtan, peşin alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 552,10 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

3. Davalı ... tarafından yatırılan 1.683,10 TL istinaf yoluna başvurma harcı ile 3.608,50 TL temyiz yoluna başvurma harcı olmak üzere toplam 5.291,60 TL harcın davacıdan alınarak ilgili davalıya verilmesine, davalı ... tarafından yatırılan 615,40 TL istinaf karar harcının istek hâlinde davalıya iadesine

4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Tarife'ye göre 45.000,00 TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalılara müştereken verilmesine,

5. Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalı Sendikanın yaptığı 695,00 TL, davalı Bakanlık tarafından yapılan ise 717,50 TL yargılama giderlerinin davacıdan tahsili ile ilgili davalılara ödenmesine,

6. Yatırılan gider avanslarından varsa kullanılmayan bakiyelerinin ilgili taraflara iadesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ...Sendikasına iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 11.05.2026 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.