akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan, asgari mal alım taahhüdünün ihlali, kar mahrumiyeti ve lisans düşümü cezai şartı talepli alacak davası hakkında verilen gerekçeli karar.

Akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan, asgari mal alım taahhüdünün ihlali, kar mahrumiyeti ve lisans düşümü cezai şartı talepli alacak davası hakkında verilen gerekçeli karar.

Özet: Bir akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında, davacı şirket, davalı bayinin sözleşmede taahhüt edilen asgari ürün alım miktarını karşılamaması ve bayilik lisansının düşmesi neticesinde oluşan kar mahrumiyeti ile cezai şart alacağının müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ederken, davalı taraf istasyonun kira sözleşmesinin sona ermesi ve taşınmazı tahliye etmek zorunda kalması nedeniyle edimini yerine getiremediğini, bu durumun davacıya bildirildiğini, açılan davanın zamanaşımına uğradığını ve talep edilen cezai şartın fahiş olduğunu ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

T.C. ......... 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

.........

1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2024/114 Esas

KARAR NO : 2026/376

...............

.................

......................

..............................

.....................................

...........................................

DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 19/02/2024

KARAR TARİHİ : 30/04/2026

KARAR Y. TARİHİ : 11/05/2026

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

TALEP :

Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Maden Ürünleri Dayanıklı Tüketim Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti. ile müvekkil şirket arasında Bolu ili, Mengen ilçesi, Türkbeyli Mahallesi, Atatürk Cad............. parselde bulunan istasyon için 10.10.2019 tarihli beş yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve eklerinin akdedildiğini, davalı şirketin 10.10.2019 tarihli asgari mal alım taahhütnamesi sunduğunu, diğer davalı ...'in ise 10.10.2019 tarihli kefaletname ile davalı şirket lehine müştereken ve müteselsilen kefil olduğunu, müvekkil şirketin sözleşme gereği sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmesine rağmen davalı şirketin taahhüt ettiği yıllık mal alım miktarının altında alım yaparak müvekkil şirketi zarara uğrattığını, davalı tarafın uyarılarını karşılıksız bıraktığını, durumun ......... 65. Noterliği'nin 09.10.2020 tarih ve 27703 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle bildirildiğini, davalının ihtarnameye cevap vermediğini, müvekkil şirketin hoşgörüyle davranarak bir süre daha alımları kontrol ettiğini ancak davalının taahhüt edilen miktardan az ürün almaya devam ettiğini, yine ......... 65. Noterliği'nin 06.10.2021 tarih ve 32226 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle uyarıldığını, cari hesaptan kaynaklanan alacaklar ve kâr kaybı nedeniyle ......... 65. Noterliği'nin 10.10.2022 tarih ve 34743 yevmiye numaralı ihtarnamesi gönderilerek davalının temerrüde düşürüldüğünü, davalının Mengen Noterliği'nin 24.10.2022 tarih ve 002167 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle taleplere itiraz ettiğini, 24.01.2023 tarihinde davalı şirketin bayilik lisansının mal alımı yapmamaktan düştüğünü, arabuluculuk sürecinin 05.02.2024 tarihinde anlaşamama ile sonuçlandığını, davalının her yıl 375 ton motorin ve 30 ton benzin olmak üzere toplam 405 ton beyaz ürün satın alma taahhüdünde bulunduğunu, eksik alınan her ton için ödeme tarihindeki TCMB döviz satış kuru üzerinden 150,00 USD karşılığı Türk Lirası ödemeyi kabul ettiğini, davalının sözleşme süresince toplam 1654 ton beyaz ürün taahhüt açığı oluşturduğunu, lisansın düşmesiyle sözleşmenin olağan süresinden önce sona erdiğini, bayilik sözleşmesinin 14. maddesi uyarınca lisans düşüm tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezai şartın ödenmesi gerektiğini, davalının tacir sıfatıyla basiretli bir iş adamı gibi davranması gerektiğini, sözleşmeye bağlılık ilkesinin ihlal edildiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kâr mahrumiyetinden kaynaklı şimdilik 200,00-USD'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle, lisans düşümü nedeniyle şimdilik 5.000,00-TL cezai şartın 24.01.2023 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

Davacı vekili 16/02/2026 tarihli ıslah dilekçesi ile cezai şart alacağı talebini 1.300.000,00 TL'ye kâr mahrumiyeti talebini 140.000,00 USD'ye ıslah etmiştir.

CEVAP :

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının kâr mahrumiyeti ve cezai şarta dayalı olarak ikame ettiği davanın kötüniyetli ve maddi gerçekten uzak iddialara dayandığını, müvekkil şirket ile davacı arasında 17/05/2019 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığını, müvekkil şirketin Türkbeyli Mahallesi ............ Bolu adresindeki taşınmazda kiracı konumunda bulunduğunu, kira sözleşmesinin .................. ile yapıldığını, ...'ın vefatı sonrası mirasçıların 01/06/2021 tarihinde 10 yıllık kira süresinin dolduğunu ve sözleşmenin yenilenmeyeceğini bildirdiklerini, bu durumun davacı ... şirketine de ihtarname ile iletildiğini, davacı tarafın tüm bu süreçlerden haberdar olduğunu, müvekkil şirketin kira sözleşmesinin bitimiyle taşınmazı boşaltarak durumu davacıya bildirdiğini, davacının tahliyeden yaklaşık 3 yıl sonra dava açtığını, bu nedenle taleplerin zamanaşımına uğradığını, davacının talep ettiği cezai şartın şartlarının oluşmadığını ve fahiş olduğunu, sözleşmede belli olan bir bedel için belirsiz alacak davası açılamayacağını, bu durumun kanunun amir hükmü olduğunu, davacıya davasını belirli hale getirmesi için süre verilmesi gerektiğini, müvekkil şirketin sözleşme hükümlerine eksiksiz uyduğunu ancak elinde olmayan sebeplerle taşınmazı tahliye etmek zorunda kaldığını, davanın hukuki ve maddi dayanaktan yoksun olduğunu, usule ilişkin itirazlar doğrultusunda ara karar kurulmasını, haksız ve kötüniyetli açılan davanın reddini, yargılama giderleri ile avukatlık ücretinin davacı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.

DELİLLER :

Davacı ...Ş ile davalı ........ İnşaat Taahhüt arasında akdedilen 10/10/2019 tarihli sözleşmenin incelenmesinde; davalı şirketin sözleşmede Bayi sıfatıyla yer aldığı, sözleşmenin ilgili maddelerinin;

"Madde 1-Bayilik ve İşletmeciliğin Tevdii

Şirketin üzerinde hak ve tasarruf sahibi bulunduğu Bolu ili Mengen ilçesi Türkbeyli ............. mevkiinde kain ve .... Tapu Sicil Memerluğunda 30L-iva .......... parsel numarasında kayıtlı akaryakıt istasyonu ve müştemilatının (kısaca Akaryakıt İstasyonu) işletmeciliği ve bayiliği iş bu sözleşme ile bayiye verilmiştir. Akaryakıt istasyonu şirketin sahip olduğu .......... marka ve logosu ile standartları altında çalışacaktır. Akaryakıt istasyonu bayi tarafından teslim alınmıştır. Bayi akaryakıt istasyonunu şirketin yazılı muvafakatı olmaksızın hiçbir sebep ve suretle her ne ad altında olursa olsun kısmen veya tamamen ahara devredemez, kullandıramaz veya ortak alamaz.

Madde-2 Satılacak Ürünler

a) Bayi, Akaryakıt İstasyonu'nda veya Akaryakıt İstasyonu dışında satacağı ürünleri münhasıran Şirket'ten veya Şirket'in tayin edeceği kaynaklardan alacağı ürünleri (Kurşunlu ve Kurşunsuz Benzinler, Gaz, Otogaz, Motorin, Madeni Yağlar ve Oto Bakım Ürünleri) bulundurmayı, teşhir etmeyi ve satmayı, Şirket'in sarih yazılı muvafakati olmaksızın Şirket dışındaki kaynaklardan temin edilmiş hiçbir ürün ve mal bulundurmamayı, teşhir etmemeyi, reklamını yapmamayı, bu hükme aykı davranışın Şirket'e sözleşmeyi tek taraflı feshetme hakkını verdiğini peşinen kabul ve taahhüt etmiştir

b) Bayi, teknik ve sair sebeplerle ö/saf değişikliğini intaç edebilecek hallerde durumu derhal Şirket'e bildirmeyi ve böyle bir ahvalde vasfı değişen Malın satışını yapmamayı kabul ve taahhüt etmiştir. Bu konuda meydana gelebilecek her türlü mes'uliyet, zarar ve ziyan münhasıran Bayi'ye ait olacaktır.

c) Evsaf değişikliği veya başka Bir malın Akaryakıt İstasyonu'nda bulundurulmasının mesuliyeti tamamen Bayi'e Aittir. Böyle bir durumda Şirket, bayiliği derhal feshedebilir ve .......... isminin uğradığı maddi ve manevi zararı Bayi'den talep edebilir.

Madde 5- Ödeme

a) Bayi, satın aldığı malların bedelini Şirket'in tercihine göre, teslim aldığı yerdeki yetkilisine nakden ve defaten vaya günlük çek ile ödeyaceklir. Bu çekin blokeli istenmesi her zaman için mümkün olacaktır. Şirket'in ödeme şarilarını zaman zaman değiştirmekte serbest olduğunu Bayi peşinen kabul etmiştir.

b) Bayi'nin, verdiği çeklerden birinin karşılıksız çıkması halinde Şirket, çek bedeli ile birlikte faiz ve tazminatlarının nakden ödenmesine kadar Bayi'ye mal teslimatını kesip kesmemekte serbesttir. Bu ahvalde Şirket ayrıca ödeme şeklini değiştirebileceği veya ilave teminatlar talep edebileceği gibi bu sözleşmeyi derhal ve tek taraflı olarak feshedebilir ve nezdinde mevcut tüm teminatları nakde çevirebilir. Şirket'in bu maddedeki haklarını bir veya birden çok kez kullanmamış olması, bu haklarından vazgeçtiği anlamına gelmez.

c)Bayi'nin almış olduğu ürün karşılığı Şirket'e verilen herhangi bir çekin karşılıksız çıkması halinde;

c-1) Çekin ödenmesine kadar geçecek süre içinde Bayi aylık % 3 faiz+ KDV ödeyecektir. Şirket bu faiz oranını mevcut ekonomik şartlar gereği değiştirebilir.

c-2) Bayi ayrıca çek bedelinin %5'i kadar çek tazminatı ödeyecektir.

c-3) Bayi'nin vadesi gelmemiş tüm borçları derhal muaccel hale gelecektir.

d) Bayi'ye kredili olarak satış yapıldığı takdirde Şirket'in tayin ve tesbit edeceği şart ve vadeler Bayi tarafından aynen kabul ve yerine getirilecektir. Kredili satışlar ticari faize dahil olup faiz haddi Şirket tarafından belirlenecektir.

Madde 6- Teminat

a)bayi, işbu sözleşmenin tatbikatından doğacak Şirket'in zarar ve ziyan ile alacaklarını karşılamak üzere Şirket'in re'sen müracaat edebileceği Şirket'ce uygun görülecek cins ve miktarda teminat vermeyi kabul ve taahhüt etmeyi etmiştir. Bayilik sözleşmesinin Bayi'nin sözleşmeye aykırı bir fiili sebebiyle feshedilmesi halinde Şirket nezdinde bulunan teminatları nakde çevirmeye ve her türlü kanuni takibi yapmaya yetkili olacaktır.

b)Şirket, uygun gördüğü devrelerde sözkonüsü teminatı, fiyatlardaki artışa paralel olarak tek taraflı arttırabilir. Sözleşmesi bulunan Bayi Şirket, nezdinde. bulunan teminatını arttırılan miktara yükseltmeye mecburdur. Teminat miktarı Şirket'ce artırıldığı takdirde, arttırılan miktar bayi tarafından 10 Gün içerisinde Şirket'e ibraz edilecektir.

Madde 7- İşletme Kuralları

a) Bayi, Akaryakıt İstasyonu'nu kendi imkânlarıyla ve kendi nam ve hesabına işletecek ve bu suretle gerek kendisi gerekse çalışanlarının Akaryakıt İstasyonU'na, çevreye ve üçüncü şahıslara karşı verebileceği her türlü zarardan bizzat ve münhasıran sorumlu olacaktır.

b) Bayi, bu sözleşme ile işleticiliği kendisine verilmiş olan Akaryakıt İstasyonu'nun, kendisine ariyetin bırakılan her türlü malzeme ve ekipman ile birlikte, 24 saat kesintisiz hizmet verecek şekilde ve münhasıran Şirket 'ten temin edeceği ürünlerin satılması ve Şirket'in belirleyeceği diğer hizmetlerin verilmesi amacıyla işletecekir.

c) Bayi, Akaryakıt İstasyonu'nu işletirken, Şirket'in ve resmi yetkili makamların bildirdiği ve bildireceği mali, hukuki, çevre, emniyet, sağlık, işletme, stoklama, görünüm standartları ve fiyatlandırma gibi tüm hususlarla ilgili kuram, mevzuat ve talimatlara harfiyen riayet edecektir. Bayi, bu hususlara aykırı bir davranışı halinde Şirket'e ya da üçüncü şahıslara terettüp edecek her türlü zararı tazminle yükümlüdür.

d) Bayi, Akaryakıt İstasyonu'nu bizzat işletecektir. Bayi servis elemanlarını Şirket'in talimatları-tavsiyeleri dairesinde yetiştirecek, kıyafetlerini tanzim edecektir.

e) Bayi, Akaryakıt İstasyonu'nu içindeki hiçbir yan hizmet birimi ya da işletmeyi (market, büfe, lokanta, vs.) üçüncü şahıslara kiralayamaz veya ortakta olsa işletmeye veremez. Bir banka, fastfood zinciri v.b. kuruluşlarla anlaşıp istasyonun herhangi bir noktasına ATM, fastfood birimi v.b. hizmet ya da işletmeler kuramaz. Bayi, işbu sözleşmenin, yörede kendisine herhangi bir inhisar hakkı tanımadığını da kabul eder.

Madde 12- Bayiliğin Şahsiliği Ve Devir

a) Şirket bu sözleşmeyi, içerdiği tüm'hak ve vecibelerle birlikte ahara devretmeye yetkilidir. İşbu sözleşme ile Bayi'ye tekel hakkı tanınmamış olduğundan Şirket. aynı, bölgede yeni istasyonlar açmak ve açtırmak hakkını muhafaza eder. Buna ilişkin Bayi zarar ve ziyan talep edemez.

b) Bayi'nin şirket olması halinde, Şirket'in yazılı muvafakatini almadan herhangi bir ortak değişikliği yada hisse devri de dahil olmak üzere ticari bünyesinde veya unvanında değişiklik yapamaz.

Madde 13-Sözleşme Süresi ve Fesih

Bu sözleşmenin süresi imzalandığı tarihten itibaren 5 (beş) yıldır. Sözleşme süresinin sonunda sözleşmenin uzaması tarafların onayına bağlıdır. Aksi halde sözleşme belirlenen sürenin sonunda hitama erer.

Madde 14 Feshin Sonuçları (b)-Bayi tarafından sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun süresinden önce feshedilmesi veya bayinin bu sözleşmeye eklerine muhalefeti veya taahhütlerini edimlerini yerine getirmemesi nedeniyle iş bu sözleşmenin fesh edilmesi halinde sözleşmede ve eklerinde diğer cezai şartların verdiği taahhüte veya taahhüt verilmemişse ortalama satışına göre depo fiyatı üzerinden hesaplanacak kâr mahrumiyetinin haricinde bayi sözleşmenin fesih tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezayi ödemeyi peşinen kabul eder

Madde 15- Temerrüt Hali

Bayi, bu sözleşmeden doğan borçlarından dolayı temerrüte düştüğü ve yasal yollara müracaat edilmesi halinde %15 (yüzde on beş) nispetinde avukatlık ücretini ve yasal tüm giderleri ödemeyi kabul etmiştir.

Madde 16- Mücbir Sebep

a) Şirket veya Bayi, kendi kusurları haricinde herhangi bir nedenden dolayı hükümet, liman, belediye veya diğer resmi yetkili makamca verilecek emre uymaları yüzünden işbu sözleşme hükümlerini yerine getirmekte gecikir, engele maruz kalır veya alıkonulursa, sözleşme konusu edimleri ile ilgili olarak mesuliyet altında kalmayacaktır. Bu meyanda savaş, yolların her ne sebeple olursa olsun kapanması, kara veya deniz trafiğinin kesilmesi veya kapanması, grev-lokavt durumu, işin yavaşlatılması, kargaşa hali, rafineri teslimatları ve ithalat yolları gibi tevzii kaynaklarının kisman ve ya tamamen kesilmesi hallerinde, bu durumlar ortadan kalkıncaya kadar tar bir mesuliyet yüklenmeyeceğini her iki taraf peşin olarak kabul ederler

b) Şirket, herhangi bir sebeple müşterilerinin bütün ihtiyaçlarını karşılamak imkanı bulunmadığı bir zamanda elde mevcut stoklarını kendi takdir edeceği ihtiyaç derecelerine göre müşterilerine tevzi eylemesi hallerinde mes'ul ve zamin olmayacaktır.

c) Şirket, vasıta temin edömemesi veya vaktinde bulunmaması, depo darlığı gibi sebeplerin mevcudiyeti hallerinde mes'ul ve zamin olmayacaktır.

Madde 18- İhtilafların Halli

Bu sözleşmenin yorumu ya da uygulamasından doğabilecek İhtilafların giderilmesinde, ......... Mahkeme ve İcra Daireleri yetkilidir."eklinde olduğu anlaşılmıştır

Davacı ... AŞ'ne davalı ........ İnşaat Taah ...Tic Ltd Şti - tarafından verilen 10.10.2019 tarihli "Taahhütname"nin incelenmesinde;

"Şirketinizle aramızda münakit 10.10.2019 başlangıç tarihli Bayilik Sözleşmesinin;

1.Herhangi bir hükmünü kısmen veya tamamen ihlal ettiğiniz veya şirketinizden başka kaynaklardan petrol ürünleri aldığımızın tespiti halinde, ilk yazılı talebiniz üzerine Şirketinize derhal USD 50.000 - (ellibin Amerikan Doları) veya ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış Kuru üzerinden Türk Lirası karşılığını cezai şart olarak ödemeyi,

2.İlaveten mezkur sözleşme konusu akaryakıt istasyonunda fiilen akaryakıt satışına geçtiğimiz tarih başlangıç alınmak üzere yılda üçyüzyetmişbeş (375) ton motorin, otuz (30) ton benzin ve ...ton siyah ürün,...ton madeni yağ satın almayı, bu miktarların akaryakıt istasyonunun fiili satışları dışındaki diğer toplu satışlarımızı da kapsaması nedeniyle akaryakıt istasyonunun bu taahhüt miktarları kadar satış yapmadığı itirazında bulunmamayı, bu taahhütlerin altında kalmamız halinde şirketinize eksik ton başına ödeme tarihindeki TCMB Döviz satış kuru üzerinden olmak üzere beyaz ürünler için 150 (yüzelli) Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ve madeni yağ için de 600 (altıyüz) Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası kâr mahrumiyeti ödemeyi, iş bu meblağların teminatlarımızdan mahsup edilebileceğini, teminatlarımızın paraya çevrilmesi yolu ile tahsil edilebileceğini, aksi takdirde ilk talep anında nakden ödeneceğini,

3.İlaveten, mezkur sözleşmenin 13 maddesine müsteniden, Şirketiniz Akaryakıt İstasyonu'nu her ne sebep ve suretle olursa olsun terketmek zorunda kalır ya da sözleşmenin devamı, Şirketinizin kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle çok zor ya da imkansız hale gelir ya da Şirketiniz sözleşmeyi haklı sebeple ve tek taraflı olarak feshetmek durumunda kalır ise Şirketinizin bu yüzden uğrayacağı tüm zararı tazmin mükellefiyetimizin yanı sıra Şirketinize USD Satış Kuru Üzerinden Türk Lirası karşılığını cezai şart olarak ödemeyi, gayri kabili rücu surette kabul, beyan ve taahhüt ederiz." şeklinde olduğu, görülmüştür.

Davalı ... tarafından verilen 10.10.2019 tarihli kefaletnamenin incelenmesinde;

"Türkbeyli Mah Atatür................. adresinde mukim Mertay İnşaat Taahhüt Gıda....Dayanıklı Tüketim Mall. 'nin her ne suret ve şekilde olursa olsun .......... Akaryakıt Nak ve Tic Ltd Şti'ne borçlanmış olduğu ve borçlanacağı miktar ile kendisine verilen ariyetlerin bedeli ile taahhütlerinden doğacak kâr mahrumiyeti ve cezai şart borç miktarının. "TL'ye kadar olan kısmını müteselsil kefil ve Müşterek müteselsil sıfatı ile taahhüt ve tekellüf ettiğimi ve ayrıca şirketiniz lehine tesis ettiğim ipoteği ve banka teminat mektubunu hiçbir mahkeme kararına ve tebligata gerek olmaksızın nakde tahvil ederek alacağınızı kayıtsız ve şartsız tahsil edebileceğinizi, iş bu kefalet taahhüdüm ile ilgili olarak doğacak ihtilaflarda ......... Mahkeme ve İcra Dairelerinin yetkili olacağını beyan ederim." şeklinde olduğu ve Ayşan Şenyürek ile ......... İnşaat Taah. Gıda ... Ltd. Şti'nin imzalarının bulunduğu görülmüştür.

......... 65. Noterliği'nin 09.10.2020 tarihli 27703 sayılı ihtarnamesinin incelenmesinde; davacı şirket tarafından davalılar lehine keşide edildiği, ihtarnamede; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi tanımlandıktan sonra ürün alımları incelendiğinde 250 ton taahhüt açığı ile üzerlerine düşen yükümlülüklerin yerine getirilmediği belirtilerek 37.500 USD kar kaybına sebep olunduğu, belirtilen tutarın ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içesinde ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiği görülmüştür.

......... 65. Noterliği'nin 06.10.2021 tarihli 32226 sayılı ihtarnamesinin incelenmesinde; davacı şirket tarafından muhataplar ........ İnşaat... Tic Ltd Şti ve ...'e keşide edilen davacı şirket tarafından davalılar lehine keşide edildiği, ihtarnamede; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi tanımlandıktan sonra ürün alımları incelendiğinde 513 ton taahhüt açığı ile üzerilerine düşen yükümlülüklerin yerine getirilmediği belirtilerek 76.950 USD kar kaybına sebep olunduğu, belirtilen tutarın ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içesinde ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiği görülmüştür.

......... 58. Noterliği'nin 22.10.2021 tarihli 28875 sayılı cevabi ihtarnamesinin incelenmesinde; davalı şirket tarafından davacı şirket lehine keşide edildiği, ihtarnamede; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi tanımlandıktan sonra davacı şirket tarafından verilen vaatlerin yerine getirilmediğini, tüm edimlerin kendileri tarafından yerine getirildiğini belirttiği görülmüştür.

......... 65. Noterliği'nin 10.10.2022 tarihli 34743 sayılı ihtarnamesinin incelenmesinde; davacı şirket tarafından davalılar lehine keşide edildiği, ihtarnamede; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi tanımlandıktan sonra ürün alımları incelendiğinde toplam 799 ton motorin ve 56,40 ton benzin taahhüt açığı ile üzerinize düşen yükümlülüklerin yerine getirilmediği bu nedenle 128.310,00 USD kar kaybına sebep olunduğu ayrıca 17.167,65TL cari hesap borcu belirtilerek tutarların ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 gün içesinde ödenmesi gerektiğinin istendiği görülmüştür.

Mengen Noterliği'nin 24.10.2022 tarih ve 2167 sayılı cevabi ihtarnamesinin incelenmesinde ise, davalılar tarafından davacı lehine keşide edildiği ve cari hesap alacağına ve kâr kaybı talebine itiraz edildiği görülmüştür.

Dosya muhteviyatında mevcut Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun 31.05.2024 tarihli cevabi yazısının incelenmesinde; "Ayrıca .........Tic Ltd Şti Türkbeyli Mahallesi Atatürk Caddesi No:10/8 Mengen Bolu adresinde yer alan tesis için Akaryakıt Bayilik Lisansı (istasyonlu) almak üzere kurumumuza başvuruda bulunmuş olup söz konusu şirkete .......... Akaryakıt AŞ'nin bayisi olarak 15.07.2011 tarih ve BAY/939-82/29743 sayılı akaryakıt bayilik lisansı verilmiştir. Söz konusu lisans Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği 17. maddesinin birinci fıkrası (g) bendi uyarınca 25.09.2019 tarih ve 42854 sayılı karar ile sonlandırılmıştır. Şirket aynı tesis için yeniden lisans başvurusunda bulunmuş olup yine .......... Akaryakıt AŞ bayisi olarak 01.11.2019 tarih ve BAY/939-82/42278 sayılı akaryakıt bayilik lisansı verilmiştir. BAY/939-82/42278 sayılı lisans Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17.maddesi birinci fıkrası (g) bendi uyarınca 24.01.2023 tarih ve 621126 sayılı karar ile sonlandırılmıştır" denilmiştir.

Dosya muhteviyatında mevcut Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş'nin 26.05.2025 tarihli cevabi yazısının incelenmesinde; 24.01.2023 tarihinde motorinin 1 ton Kırıkkale Depo Satış Fiyatının KDV dahil 21.091,69TL olduğu bildirilmiştir.

Davaya konu alacak bakımından ispat yükü davacı tarafta olmakla birlikte ticari davalarda, ya da iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarının ispatlanmalıdır. Ticari defterler kesin delillerdendir.

Mahkememizce davalı defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapmak üzere Zonguldak 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce istinabe yoluyla alınan bilirkişi raporunda; davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'nin davacı ...'nden toplamda 381.458 ton beyaz ürün almış olduğu, 10/10/2019 tarihinden karşılıklı imza edilen taahhütnamenin 2. maddesinde belirtilen 5 yıl boyunca yıllık 375 ton benzin ve yine 5 yıl boyunca yıllık 50 ton motorin alım taahhüdünün toplamının 2.025,00 ton olduğu, eksik kalan taahhüt miktarının 1.643,55 ton olduğu bildirilmiştir.

Mahkememizce Mali Müşavir ve Nitelikli hesaplama uzmanı bilirkişilerden oluşan bilirkişi heyetinden rapor alınmış olup, alınan bilirkişi raporunda; davacı şirketin üzerinde hak ve tasarruf sahibi bulunduğu Bolu ili Mengen ilçesi Türkbeyli Mh Atatürk Caddesi No:10/B mevkiinde kain ve .... Tapu Sicil Memerluğunda 30L-iva pafta 50 ada 19 parsel numarasında kain akaryakıt istasyonu ve müştemilatının (kısaca Akaryakıt İstasyonu) işletmeciliği ve bayiliğine ilişkin 10.10.2019 tarihli sözleşmenin davacı şirketle bayii davalı şirket arasında akdedildiği, sözleşmenin süresinin 5 (beş) yıl olduğu, davacı ... AŞ'ne ........ İnşaat Taah ...Tic Ltd Şti tarafından verilen 10.10.2019 tarihli Taahhütname'de ise taraflar arasındaki 10.10.2019 başlangıç tarihli Bayilik Sözleşmesi'ne atıfta bulunularak taahhütnamenin 2. maddesinde yıllık 375 ton beyaz ürün motorin ve 30 ton beyaz ürün benzin alımını taahhüt ettiği, beher her eksik ton için ise 150 (Yüzelli) ABD Doları kâr mahrumiyeti ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt ettiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 14.maddesinin (b) bendinde ise sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun davalı şirket tarafından sözleşmenin fesh edilmesi halinde ortalama satışına göre depo fiyatı üzerinden hesaplanacak kâr mahrumiyetinin haricinde bayi sözleşmenin fesih tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezai şart ödemeyi peşinen kabul eder şeklinde cezai şart tutarı kararlaştırıldığı, davacı şirketin sözleşme süresince eksik ürün alımı nedeniyle davalı şirketten talep edebileceği kâr mahrumiyeti tutarının 246.960,00 ABD Doları olduğu, bu tutarın dava tarihi itibariyle karşılığının ise 7.632.496,36 TL olarak hesaplandığı, taraflar arasındaki sözleşmenin 14. maddesinin (b) bendine göre cezai şart tutarının ise 2.109.169,00TL olarak tespit edildiği, diğer davalı ... tarafından verilen kefaletin "müteselsil kefaletle" ilgili bölümünün el yazısı ile yazılmadığı, kefil olunan tutarın gösterilmediği, kefil evli ise eş rızasına ve davalı kefil ...'in lehine kefalet verdiği şirketin ortağı ya da yöneticisi olduğuna dair bir belgenin dava dosyasında bulunmadığı, davaya taraf şirketlerin mali kayıtlarının incelenmesinde ise davacı şirketin dava konusu işlemlerinin olduğu 2019, 2020, 2021, 2022 ve 2023 yılına ait ticari defterinin açılış ve kapanış tasdiklerinin Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine ve Vergi Usul Kanununun Elektronik Defter Genel Tebliğlerine uygun olarak yasal süreler içinde yapılmış olduğu, davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı hareketler üzerinden yapılmış olan davalı şirket ile ilgili tespit ve değerlendirmeler neticesinde; davacı şirketin ticari defter kayıtlarına göre, 31.12.2023 tarihi itibariyle, davacı şirketin ticari defterlerinde davalı şirket ile ilgili herhangi bir borç/alacak bakiyesi kayıtlı olmadığı, Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenmiş olan yakıt satış faturalarında kayıtlı yakıt satış miktarlarını ve kesafet oranlarını gösteren detaylı tablo ve tablo icmali ve hazırlanmış olan tablolardan anlaşılacağı üzere, davacı şirket tarafından davalı şirkete 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında 413.006 Litre Motorin ve 50.808 Litre Benzin olmak üzere toplamda 463.814 Litre beyaz ürün satışının yapıldığı davacı şirket tarafından davalı şirkete 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında 340,95 Ton Motorin ve 37,65 Litre Benzin olmak üzere toplamda 378,60 Ton beyaz ürün satışının yapıldığının hesaplandığı, dava dosyası kapsamında daha önce Mali Müşavir Bilirkişi Celil YAMAK tarafından hazırlanmış olan 14.03.2025 tarihli bilirkişi kurulu raporunda, davalı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı hareketler üzerinden davacı şirket tarafından davalı şirkete 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında teslim edildiği tespit edilmiş olan 381,46 Ton beyaz ürün ile işbu raporda tespit edilen 378,60 ton beyaz ürün arasındaki (378,60-381,46-) 2,86 Tonluk farkın yukarıda detayları belirtilmiş olan faturalardan kaynaklandığı, ilgili faturaların davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğu ancak davalı şirketin istinabe yoluyla alınmış olan bilirkişi raporunda kayıtlı olmadığı bildirilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE :

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, taraflar arasında imzalanan 10/10/2019 tarihli Akaryakıt Bayilik sözleşmesi ve aynı tarihli taahhütnamede belirtilen, davalının kendisine düşen edimleri yerine getirip getirmediği, davacının söz konusu sözleşme ve taahhütname gereği davalı şirketten, imzalanan kefaletname gereği (kefalate ile sınırlı olarak) davalı ...'ten kâr mahrumiyeti ve ceazi şart talep edip edemeyeceği, edebilecekse miktarı ile davalı tarafından söz konusu kiracısı olduğu taşınmazı tahliye etmek zorunda kaldığı ve davacının bu durumdan haberdar olduğu iddiasının davacının taleplerine ve sözleşme ve taahhütname kapsamında etkisinin olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Sözleşme hukukunda temel koşul, sözleşmenin kurulmasından sonra tarafların sözleşmeden doğan yükümlülüklerini, kararlaştırılan şekilde ve zamanda yerine getirmek zorunda olmalarıdır. Sözleşme kurulduktan sonra, şartlarda değişiklik ortaya çıksa bile, taraflar sözleşme gereğini aynen yerine getirmek zorundadır. Temel kural budur ve bu kurala “ahde vefa” (söze bağlılık) ilkesi denilmektedir.

Türk Borçlar Kanunu’nun 112 nci maddesi kapsamında tazmini istenilen yani sözleşmeden doğan zarar, müspet yahut menfi zarar olabilir.

Müspet zarar; borçlu, edayı gereği gibi ve vaktinde yerine getirseydi alacaklının mameleki ne durumda olacak idiyse, bu durumla eylemli durum arasındaki farktır. Diğer bir anlatımla müspet zarar, sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zarardır. Kuşkusuz kâr mahrumiyetini de içine alır (Hâluk Tandoğan, Türk Mesuliyet Hukuku, İstanbul 2010, s. 426-427; Ejder Yılmaz, Hukuk Sözlüğü, Genişletilmiş 5. Baskı, s. 591). Müspet zarar, alacaklının ifadan vazgeçerek zararının tazminini istemesi hâlinde söz konusu olur; alacaklının ifaya ilişkin talep hakkının yerini müspet zararının tazminine dair talep hakkı almaktadır. Müspet zarar kapsamında kâr kaybı, kârdan mahrum kalma karşılığı meydana gelen zarardır ve sözleşmeyi kusuruyla fesheden taraftan istenir. Aslında kâr kaybı açısından kârdan yoksun kalan tarafın mal varlığında kusurlu fesihten önce ve sonra bir değişiklik mevcut olmaz. Burada kârdan yoksun kalan kusurlu fesih yüzünden mal varlığında ileride meydana gelecek çoğalmadan mahrum kalır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 22/02/2023 tarih, 2021/(15)6-874 Esas, 2023/118 Karar sayılı kararı)

Menfi zarar ise; uyulacağı ve yerine getirileceğine inanılan bir sözleşmenin hüküm ifade etmemesi ve yerine getirilmemesi yüzünden güvenin boşa çıkması dolayısıyla uğranılan zarardır. Başka bir anlatımla, sözleşme yapılmasaydı uğranılmayacak olan zarardır. Menfi zarar borçlunun sözleşmeye aykırı hareket etmesi yüzünden sözleşmenin hüküm ifade etmemesi dolayısıyla ortaya çıkar (Tandoğan, s. 427). Burada alacaklının sözleşmenin hükümsüzlüğünden kaynaklanan zararının tazmini söz konusudur. Çünkü sözleşme fesih edilerek hükümsüz olduktan sonra tekrar sözleşmeye dayanarak borcun ifa edilmemesinden doğan zarardan söz edilemez. Başka bir anlatımla, genel olarak menfi zarar, sözleşmenin kurulmamasından veya geçerli olmamasından; müspet zarar ise, ifa edilmemesinden doğan zararı ifade eder (Fikret Eren, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 12. Baskı, İstanbul 2010, s. 482). Aynı hususlara Hukuk Genel Kurulunun 07.06.2022 tarihli ve 2020/3-688 Esas, 2022/846 Karar sayılı kararında da değinilmiştir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 22/02/2023 tarih, 2021/(15)6-874 Esas, 2023/118 Karar sayılı kararı).

Geçerli şekilde kurulmuş bir özel hukuk sözleşmesinde, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur. Tarafların sözleşmeyle üstlendiği borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ifa etmeme sonucu meydana gelir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun;

583. maddesinde; "Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır."

584. maddesinde; "Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumlu olacağı miktarın artmasına veya adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine ya da kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalmasına sebep olmayan değişiklikler için eşin rızası gerekmez. (Ek fıkra: 28/3/2013-6455/77 md.) Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek kefaletler, 27/12/2006 tarihli ve 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından Yürütülen Faiz Destekli Kredi Kullandırılmasına Dair Kanun kapsamında kullanılacak kredilerde verilecek kefaletler ile tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılacak kredilerde verilecek kefaletler için eşin rızası aranmaz." düzenlemeleri mevcuttur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2023/11-560 Esas, 2024/100 Karar sayılı kararında belirtildiği gibi Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 158-161 inci maddelerinde “cezai şart” kavramı kullanılmışken, 6098 sayılı Kanun'un 179-182 nci maddelerinde ise bunun yerine “ceza koşulu” kavramı tercih edilmiştir. Ceza koşulu borçlunun, asıl borcunu ilerde, hiç veya gereği gibi ifa etmediği takdirde alacaklıya karşı ifa etmeyi önceden taahhüt ettiği edime denir. Bu nedenle ceza koşulu, asıl borca bağlı olarak ve ancak bu borcun ihlâli ile doğabilecek olan fer'î bir edimdir. Ceza koşulunun istenebilmesi için sözleşmede buna ilişkin bir hüküm bulunması gerekir. Ceza koşulu, 6098 sayılı Kanun'un 179–182 nci maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 179 uncu maddesi:

“…Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir. Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir. Borçlunun, kararlaştırılan cezayı ifa ederek sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu ispat etme hakkı saklıdır…” düzenlemesini içermektedir.

6098 sayılı Kanun'un 179 uncu maddesinin birinci fıkrasında seçimlik ceza koşulu düzenlenmiştir. Buna göre sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmek üzere ceza koşulu vaat edilmiş ve aksi de sözleşmede öngörülmemiş ise alacaklı ya sözleşmenin ifasını ya da ceza koşulunun ödenmesini isteyebilir. Seçimlik ceza koşulunda alacaklı seçimlik bir yetkiye sahiptir. Buna göre borçlunun asıl edimi hiç veya gereği gibi ifa etmemesi durumunda alacaklı, ya asıl edimin ifasını ister ya da bundan vazgeçerek ceza koşulunun ödenmesini talep eder.

6098 sayılı Kanun'un 179 uncu maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen ifaya ekli ceza koşulu ise alacaklı, açıkça feragat etmiş veya ifayı kayıtsız şartsız kabul etmiş olmadıkça, hem sözleşmenin ifasını hem de kararlaştırılan cezanın ödenmesini talep edebilir. İfaya eklenen ceza koşulunun söz konusu olabilmesi için ilk olarak bu hususun sözleşmede özel olarak düzenlenmesi gerekir. Ayrıca ifaya eklenen ceza koşulunun talep edilebilmesi için alacaklının ceza koşulundan açıkça feragat etmiş veya ifayı çekince koymadan kayıtsız şartsız kabul etmiş olmamalıdır. Alacaklı ifayı, ceza koşulu isteme hakkını saklı tutmadan (çekince, ihtirazi kayıt koymadan) kabul edecek olursa ceza koşulundan zımnen feragat etmiş olacaktır. Ceza koşulunu isteme hakkının saklı tutulması (çekince, ihtirazı kayıt konulması), yenilik doğuran bir irade beyanı olup ifa anında açıkça yapılmalıdır. Saklı tutma, teslim-kabul tutanağına düşülecek bir kayıtla veya ifayı kabulden önce yapılacak yazılı bildirimle yahut iş bedelinin ceza alacağı kesilerek ödenmesi gibi buna delalet eden bir eylem veya işlem ile gerçekleştirilebilir. Buna karşılık ceza koşulundan açık feragat ise borçluya yöneltilen ve varması gereken bir irade beyanıyla veya sözleşmeye önceden ifanın çekincesiz kabul edileceğine ilişkin bir hükmün konulmasıyla olur. 6098 sayılı Kanun'un 179 uncu maddesi emredici nitelikte olmadığından gecikmiş ifadan önce keşide edilen ihtarla gecikme cezası isteme hakkı saklı tutulmuş veya sözleşmede ceza koşulu talep edebilmek için ihtirazı kayda gerek olmadığı kararlaştırılmış veyahut da ifadan önce alacaklının bu hakkını saklı tuttuğu anlamına gelecek davranışları mevcut ise sonradan yapılan teslimde çekince konulmamış olsa dahi ceza koşulu isteme hakkı düşmez.

Dönme (fesih) cezası olarak da adlandırılan ifayı engelleyen ceza koşulu ise 6098 sayılı Kanun'un 179 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında hükme bağlanmıştır. Burada borçlunun ceza koşulunu ödemek suretiyle tek taraflı olarak sözleşmeden dönme hakkına sahip olduğunu ispat yetkisi saklı tutulmuştur. Böylece borçlu alacaklı ile yaptığı anlaşmada dilerse sözleşmeden dönmeyi ve alacaklıya sadece ceza koşulu ödemeyi kararlaştırabilir. Bu tür ceza koşulunda borçlu cezayı ödemek suretiyle sözleşmeden dönebileceği gibi, alacaklı da sadece ceza koşulunun ödenmesini talep edebilir. Bu durumda artık alacaklı borçludan asıl edimin ifasını isteyemeyecektir.

Davacı şirketin üzerinde hak ve tasarruf sahibi bulunduğu Bolu ili Mengen ilçesi ................ mevkiinde kain ve .... Tapu Sicil Memerluğunda 30L-iva pafta 50 ada 19 parsel numarasında kain akaryakıt istasyonu ve müştemilatının (kısaca Akaryakıt İstasyonu) işletmeciliği ve bayiliğine ilişkin 10.10.2019 tarihli sözleşmenin davacı şirketle bayii davalı şirket arasında akdedildiği, sözleşmenin süresinin 5 (beş) yıl olduğu, davacı ... AŞ'ne ........ İnşaat Taah ...Tic Ltd. Şti. tarafından verilen 10.10.2019 tarihli Taahhütname'de ise taraflar arasındaki 10.10.2019 başlangıç tarihli Bayilik Sözleşmesi'ne atıfta bulunularak taahhütnamenin 2. maddesinde yıllık 375 ton beyaz ürün motorin ve 30 ton beyaz ürün benzin alımını taahhüt ettiği, beher her eksik ton için ise 150 (Yüzelli) ABD Doları kâr mahrumiyeti ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt ettiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 14.maddesinin (b) bendinde ise sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun davalı şirket tarafından sözleşmenin fesh edilmesi halinde ortalama satışına göre depo fiyatı üzerinden hesaplanacak kâr mahrumiyetinin haricinde bayi sözleşmenin fesih tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezai şart ödemeyi peşinen kabul eder şeklinde cezai şart tutarı kararlaştırıldığı anlaşılmıştır.

Taraflar arasında düzenlenen 10.10.2019 tarihli sözleşme, eki niteliğinde taahhütnamede davalıdan her yıl belli miktarda akaryakıt almayı taahhüt ettiği, taahhüt ettiği kadar ürünü almaması hâlinde ise yıllık ceza koşulunun kararlaştırıldığı, sözleşmenin devam ettiği süreçte davacının yıllık taahhüdüne uygun alım yapmadığı, buna rağmen taraflarca sözleşmenin devam ettirildiği ve benimsendiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasında düzenlenen 10.10.2019 tarihli sözleşme ve eki niteliğindeki taahhütnamede öngörülen ceza koşulu, ifaya eklenen ceza koşulu niteliğindedir. Kural olarak, davacının yıllık ürün alım taahhüdüne uymaması nedeniyle davalı tarafından ceza koşulu talep edilebilmesi için ceza koşulunun oluştuğu yıldan sonraki yıllarda ürün verilirken ihtirazi kayıt koyularak bu hakkın saklı tutulması gerekir. Ancak taraflar arasında düzenlenen 10.10.2019 tarihli sözleşmeni eki niteliğindeki davacı tarafından imzalanan taahhütnamede; '....İlaveten mezkur sözleşme konusu akaryakıt istasyonunda fiilen akaryakıt satışına geçtiğimiz tarih başlangıç alınmak üzere yılda üçyüzyetmişbeş (375) ton motorin, otuz (30) ton benzin ve ...ton siyah ürün,...ton madeni yağ satın almayı, bu miktarların akaryakıt istasyonunun fiili satışları dışındaki diğer toplu satışlarımızı da kapsaması nedeniyle akaryakıt istasyonunun bu taahhüt miktarları kadar satış yapmadığı itirazında bulunmamayı, bu taahhütlerin altında kalmamız halinde şirketinize eksik ton başına ödeme tarihindeki TCMB Döviz satış kuru üzerinden olmak üzere beyaz ürünler için 150 (yüzelli) Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ve madeni yağ için de 600 (altıyüz) Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası kâr mahrumiyeti ödemeyi, iş bu meblağların teminatlarımızdan mahsup edilebileceğini, teminatlarımızın paraya çevrilmesi yolu ile tahsil edilebileceğini, aksi takdirde ilk talep anında nakden ödeneceğini, ..'' şeklinde taahhütte bulunulmuştur. Öte yandan aynı taahhütnamede “…İlaveten, mezkur sözleşmenin 13 maddesine müsteniden, Şirketiniz Akaryakıt İstasyonu'nu her ne sebep ve suretle olursa olsun terketmek zorunda kalır ya da sözleşmenin devamı, Şirketinizin kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle çok zor ya da imkansız hale gelir ya da Şirketiniz sözleşmeyi haklı sebeple ve tek taraflı olarak feshetmek durumunda kalır ise Şirketinizin bu yüzden uğrayacağı tüm zararı tazmin mükellefiyetimizin yanı sıra Şirketinize USD Satış Kuru Üzerinden Türk Lirası karşılığını cezai şart olarak ödemeyi, gayri kabili rücu surette kabul, beyan ve taahhüt” edilmesi şeklinde düzenleme de yer almaktadır.

Bu durumda davalı ihtirazi kayıt koymadan her yıl davacıya ürün vermişse de, taahhütnamede yer alan “…İlaveten, mezkur sözleşmenin 13 maddesine müsteniden, Şirketiniz Akaryakıt İstasyonu'nu her ne sebep ve suretle olursa olsun terketmek zorunda kalır ya da sözleşmenin devamı, Şirketinizin kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle çok zor ya da imkansız hale gelir ya da Şirketiniz sözleşmeyi haklı sebeple ve tek taraflı olarak feshetmek durumunda kalır ise Şirketinizin bu yüzden uğrayacağı tüm zararı tazmin mükellefiyetimizin yanı sıra Şirketinize USD Satış Kuru Üzerinden Türk Lirası karşılığını cezai şart olarak ödemeyi, gayri kabili rücu surette kabul, beyan ve taahhüt” edilmesi şeklindeki beyan dikkate alındığında ihtirazi kayıt koymadan ceza koşulunu talep edebilecektir. Zira sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde taraflar sözleşme ile ceza koşulu talep edebilmek için ihtirazı kayda gerek olmadığını kararlaştırmışsa veya taraflardan biri ceza koşulu talep edebilmek için ihtirazı kaydı aramayacağını taahhüt etmişse sonradan yapılan teslimlerde ihtirazi kayıt konulmamış olsa dahi ceza koşulu isteme hakkı düşmez. Dolayısıyla davalı tarafından davacıdan geriye dönük yıllara ilişkin ceza koşulunu talep etme hakkı bulunmaktadır. Davacı tarafından imzalanan taahhütname karşısında sözleşme süresince davacının yıllık taahhüdüne uygun alım yapmamasına rağmen ihtirazi kayıt ileri sürülmeden davacıya ürün verilerek sözleşmenin devam ettirilmesinin artık ceza koşulunun talep edilemeyeceği hususunda davacıda haklı güven oluşturmayacaktır.

Davacı şirketin üzerinde hak ve tasarruf sahibi bulunduğu Bolu ili Mengen ilçesi Türkbeyli Mh Atatürk Caddesi No:10/B mevkiinde kain ve .... Tapu Sicil Memerluğunda 301-iva pafta 50 ada 19 parsel numarasında kain akaryakıt istasyonu ve müştemilatının (kısaca Akaryakıt İstasyonu) işletmeciliği ve bayiliğine ilişkin 10.10.2019 tarihli sözleşmenin davacı şirketle bayii davalı şirket arasında akdedildiği ve sözleşmenin süresinin 5 (beş) yıl olduğu, davacı ... AŞ'ne davalı ........ İnşaat Taah ...Tic Ltd Şti tarafından verilen 10.10.2019 tarihli Taahhütname'de ise taraflar arasındaki 10.10.2019 başlangıç tarihli Bayilik Sözleşmesine atıfta bulunularak taahhütnamenin 2. maddesinde yıllık 375 ton beyaz ürün motorin ve 30 ton beyaz ürün benzin alımını taahhüt ettiği, beher her eksik ton için ise 150 (Yüzelli) ABD Doları kâr mahrumiyeti ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt ettiği sabittir.

Taraflar arasındaki sözleşmenin 14. maddesinin (b) bendinde ise sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun davalı şirket tarafından sözleşmenin fesh edilmesi halinde ortalama satışına göre depo fiyatı üzerinden hesaplanacak kâr mahrumiyetinin haricinde bayi sözleşmenin fesih tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezay ödemeyi peşinen kabul eder şeklinde taraflar arasında cezai şart tutarı kararlaştırılmıştır.

Mahkememizce yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu davacı şirketin 2020-2021-2022-2023 yılına ait ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi neticesinde taraflar arasındaki ticari ilişkinin mevcut olduğu, davalı tarafça davacı şirketten 2019-2023 yılları arasında sözleşme süresince 378,60 ton alımı yapıldığının tespit edildiği, davalı şirketin 10.10.2019 tarihli taahhütnameye göre yılda (375) ton motorin, otuz (30) ton benzin olmak üzere toplam 405 ton beyaz ürün almayı kabul ve taahhüt ettiği, 5 yıllık sürede alınması gereken ürünün (toplam) 405 ton x 5 yıl = 2025 ton olduğu, taahhüde göre eksik kalan alım miktarının ise 2025 - 378,60 = 1646,40 ton olarak tespit edildiği, eksik kalan alım miktarı için sözleşmede ton başına 150 (yüzelli) ABD Doları (USD) kâr mahrumiyeti öngörüldüğünden kâr mahrumiyetinin 1.646,40 ton x 150,00 ABD Doları =246.960,00 ABD Doları olacağı tespit edilmiştir. TCMB Efektif Satış kuruna göre 19.02.2024 dava tarihinde 1 ABD doları 30,9058 TL olduğu kabulü ile 246.960,00 ABD Doları karşılığı ise; 246.960,00 x 30,9058 = 7.632.496,36 TL olarak hesaplanmıştır.

EPDK'nin cevabi yazısında göre davalı şirkete .......... Akaryakıt AŞ bayisi olarak 01.11.2019 tarih ve BAY/939-82/42278 sayılı akaryakıt bayilik lisansı verildiği, 939-82/42278 sayılı lisans Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17.maddesi birinci fıkrası (e) bendi uyarınca 24.01.2023 tarih ve 621126 sayılı karar ile sonlandırıldığı, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17.maddesi birinci fıkrası (g) bendinin ise "Bayilik faaliyetinin bayilik faaliyeti kapsamında haklı ve mücbir sebepler hariç altı aydan uzun süreli pompadan satış yapılmaması halinde Petrol Piyasası Daire Başkanlığı'nca sona erdirilir" hükmünü taşıması nedeniyle lisans iptali ile ilgili davacı şirketin kusurunun bulunmadığı, davalı şirket tarafından kira akdinin sonlanması ve tahliyeye ilişkin bir belgenin dava dosyasında bulunmaması nedeniyle taraflar arasındaki sözleşmenin 14.maddesinin (b) bendine göre cezai şart tutarının Tüpraş cevabi yazısına göre belirtilen ton fiyatı üzerinden ve 100 ton karşılığı, 100 ton x 21.091,69TL = 2.109.169,00TL olacağı tespit edilmiştir.

Davalı ... tarafından verilen 10.10.2019 tarihli kefaletnamede "Türkbeyli Mah Atatürk .......... Mengen Bolu adresinde mukim Mertay İnşaat Taahhüt Gıda....Dayanıklı Tüketim Mall. 'nin her ne suret ve şekilde olursa olsun .......... Akaryakıt Nak ve Tic Ltd Şti'ne borçlanmış olduğu ve borçlanacağı miktar ile kendisine verilen ariyetlerin bedeli ile taahhütlerinden doğacak kâr mahrumiyeti ve cezai şart borç miktarının. "TL'ye kadar olan kısmını müteselsil kefil ve Müşterek müteselsil sıfatı ile taahhüt ve tekellüf ettiğimi ve ayrıca şirketiniz lehine tesis ettiğim ipoteği ve banka teminat mektubunu hiçbir mahkeme kararına ve tebligata gerek olmaksızın nakde tahvil ederek alacağınızı kayıtsız ve şartsız tahsil edebileceğinizi, iş bu kefalet taahhüdüm ile ilgili olarak doğacak ihtilaflarda ......... Mahkeme ve İcra Dairelerinin yetkili olacağını beyan ederim." metnini içeren kefaletnamede kefaletin "müteselsil kefaletle" ilgili bölümünün el yazısı ile yazılmadığı, kefil olunan tutarın gösterilmediği, evli ise eş rızasına ve davalı ...'in lehine kefalet verdiği şirketin ortağı ya da yöneticisi olduğuna dair bir belgenin dava dosyasında bulunmadığı görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı, taraf beyanları, alınan bilirkişi raporları ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı şirketin üzerinde hak ve tasarruf sahibi bulunduğu Bolu ili Mengen ilçesi Türkbeyli Mh At............. mevkiinde kain ve .... Tapu Sicil Memerluğunda 5.......... parsel numarasında kain akaryakıt istasyonu ve müştemilatının (kısaca Akaryakıt İstasyonu) işletmeciliği ve bayiliğine ilişkin 10.10.2019 tarihli sözleşmenin davacı şirketle bayii davalı şirket arasında akdedildiği, sözleşmenin süresinin 5 (beş) yıl olduğu, davacı ... AŞ'ne ........ İnşaat Taah ...Tic Ltd Şti tarafından verilen 10.10.2019 tarihli Taahhütname'de ise taraflar arasındaki 10.10.2019 başlangıç tarihli Bayilik Sözleşmesi'ne atıfta bulunularak taahhütnamenin 2. maddesinde yıllık 375 ton beyaz ürün motorin ve 30 ton beyaz ürün benzin alımını taahhüt ettiği, beher her eksik ton için ise 150 (Yüzelli) ABD Doları kâr mahrumiyeti ödemeyi kabul, beyan ve taahhüt ettiğinin anlaşıldığı, taraflar arasındaki sözleşmenin 14.maddesinin (b) bendinde ise sözleşmenin her ne sebeple olursa olsun davalı şirket tarafından sözleşmenin fesh edilmesi halinde ortalama satışına göre depo fiyatı üzerinden hesaplanacak kâr mahrumiyetinin haricinde bayi sözleşmenin fesih tarihindeki 100 ton motorinin Kırıkkale depo satış fiyatı kadar cezai şart ödemeyi peşinen kabul eder şeklinde cezai şart tutarı kararlaştırıldığı, davacı şirketin sözleşme süresince eksik ürün alımı nedeniyle davalı şirketten talep edebileceği kâr mahrumiyeti olarak hesaplanan 246.960,00 ABD Doları tutarın dava tarihi itibariyle karşılığının ise 7.632.496,36 TL olarak hesaplandığı, taraflar arasındaki sözleşmenin 14.maddesinin (b) bendine göre cezai şart tutarının ise 2.109.169,00TL olarak tespit edildiği, diğer davalı ... tarafından verilen kefaletin "müteselsil kefaletle" ilgili bölümünün el yazısı ile yazılmadığı, kefil olunan tutarın gösterilmediği, kefil evli ise eş rızasına ve davalı kefil ...'in lehine kefalet verdiği şirketin ortağı ya da yöneticisi olduğuna dair bir belgenin dava dosyasında bulunmadığı, bu itibarla TBK 583 ve 584 maddesinde belirtilen şartları taşımadığı anlaşılmakla davalı ...'e yönelik davanın reddine, davalı şirkete yönelik davanın kabulü ile talep gibi davacının cezai şart alacağına ilişkin (takdiri indirim uygulanmaksızın) 1.300.000,00 TL’nin; 5.000,00 TL’sinin dava tarihi olan 19/02/2024 tarihinden, bakiye 1.295.000,00 TL’sinin ıslah tarihi olan 16/02/2026 ‘dan itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacıya ödenmesine, Kâr mahrumiyeti alacağına ilişkin 140.000,00 USD (Amerikan Doları’nın); 200 USD’sinin dava tarihi olan 19/02/2024 tarihinden, bakiye 139.800,00 USD’nin ıslah tarihi olan 16/02/2026’dan itibaren işleyecek 3095 sayılı kanunun 4/a maddesi uyarınca devlet bankalarının dolar ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacıya ödenmesine dair aşağıdaki gibi hüküm kurmak gerekmiştir.

Davanın kısmen kabulüne göre karar ve ilam harcı hesaplanmasında nispi harç belirlenirken Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 14/12/2022 tarih, 2021/8284 Esas, 2022/9092 Karar sayılı ve 24/04/2024 tarih, 2022/6942 Esas, 2024/3173 Karar sayılı kararlarında belirtildiği üzere hükmolunan yabancı para alacağın yabancı para borcu ile ilgili alacaklarda talep edilen yabancı paranın dava tarihindeki efektif döviz kuru karşılığı Türk Lirası üzerinden karar tarihindeki tarifeye göre vekalet ücreti ile nisbi karar ve ilam harcının hesaplanması gerekmiştir. 19/02/2024 olan dava tarihindeki 1 USD (Amerikan Doları) 30,9058 TL olup, 140.000,00 USD'nin TL karşılığı 4.326.812,00 TL üzerinden hesaplanması gerekmiştir.

HÜKÜM: Ayrıntılı gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere,

1- Davalı ...’e yönelik davanın reddine,

a. Davalı ... hakkındaki karar ve ilam harcı 732,00 TL'nin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

b-Davalı ... duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca kabul ve red oranına göre hesaplanan 11.181,16-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı ...'e verilmesine,

2- Davalı şirkete yönelik davanın KABULÜ İLE,

1-Davacının cezai şart alacağına ilişkin (takdiri indirim uygulanmaksızın) 1.300.000,00 TL’nin; 5.000,00 TL’sinin dava tarihi olan 19/02/2024 tarihinden, bakiye 1.295.000,00 TL’sinin ıslah tarihi olan 16/02/2026 ‘dan itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacıya ödenmesine,

2-Kâr mahrumiyeti alacağına ilişkin 140.000,00 USD (Amerikan Doları’nın); 200 USD’sinin dava tarihi olan 19/02/2024 tarihinden, bakiye 139.800,00 USD’nin ıslah tarihi olan 16/02/2026’dan itibaren işleyecek 3095 sayılı kanunun 4/a maddesi uyarınca devlet bankalarının dolar ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacıya ödenmesine,

a-Alınması gerekli karar ve ilam harcı 383.546,98-TL olduğundan peşin ve ıslah ile alınan 126.843,60-TL harcın mahsubu ile bakiye 256.703,38-TL harcın davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'den tahsili ile hazineye irat kaydına, davacı tarafından dava açılırken ödenen 427,60-TL peşin harç, 126.416,00 TL ıslah harcı, 427,60 TL başvurma harcı, 60,80 TL vekalet harcı olmak üzere toplam 140.691,50-TL'nin davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'den tahsili davacıya verilmesine,

b-Zorunlu arabuluculuk gideri olan 1.317,23-TL'nin davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'den 2,77 TL'nin davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

c-Davacı duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca kabul ve red oranına göre hesaplanan 726.144,96-TL vekalet ücretinin davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'den tahsili davacıya verilmesine,

d-Davacı tarafından yapılan 13.359,50-TL (bilirkişi ücreti, tebligat ve posta gideri olmak üzere) yargılama giderinden red ve kabul oranına göre hesaplanan 13.331,46 TL'nin davalı ......... İnşaat Taahhüt Gıda Petrol Ürünleri Nakliyat Mad. Ürünleri Dayanıklı Tük. Malları San. Ve Tic. Ltd. Şti'den tahsili davacıya verilmesine, kalan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,

3-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde ve istek halinde yatırana iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ......... Bölge Adliye Mankemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 30/04/2026