bursa 4. asliye ticaret mahkemesinin, kargoda kaybolan çekin iptali talebinde davacı lehtarın hamil olmaması nedeniyle hukuki ehliyetini sorgulayan gerekçeli kararı.

Bursa 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin, kargoda kaybolan çekin iptali talebinde davacı lehtarın hamil olmaması nedeniyle hukuki ehliyetini sorgulayan gerekçeli kararı.

Özet: Mahkeme, keşideci tarafından lehdara kargo yoluyla gönderilirken kaybolan 230.000 TL bedelli bir çekin iptali istemini incelerken, Türk Ticaret Kanununun zayi nedeniyle çek iptaline ilişkin hükümleri uyarınca, çekin iptali davası açma hakkının senedin zayi olduğu anda hak sahibi olan meşru hamile ait olduğunu, ancak çekin ciro ve teslim yoluyla devredilmesi gerektiğinden, kargoda kaybolan çekin zilyetliğinin henüz lehdara geçmediğini ve bu nedenle lehdarın meşru hamil sıfatını taşımadığını değerlendirmiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

BURSA

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2026/

KARAR NO : 2026/

HAKİM :

KATİP :

TALEP EDEN :

VEKİLİ : Av.

KARŞI TARAF :

TALEP : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali)

TALEP TARİHİ : 08/09/2026

KARAR TARİHİ : 08/09/2026

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 08/09/2026

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) talebinde yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle ; keşidecisi ... Mobilya İnşaat Pazarlama Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi olan, ... Anonim Şirketi'ne ait, ... seri numaralı, 30/11/2026 keşide tarihli, 230.000,00-TL bedelli çekin keşideci tarafından müvekkiline gönderilmek üzere ... Kargo ... Şubesi'ne teslim edildiğini, kargo çalışanlarıyla iletişime geçilmesine rağmen çeke ulaşılamadığını ve çekin bulunamadığını, ... CBS'nin 2026/... Soruşturma sayılı dosyası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, ilgili çekin ibraz süresinin gelmediğini, ilgili çekin kötü niyetli üçüncü şahısların eline geçmesi ve kullanılması mağduriyetlerine neden olacağı belirterek bu çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;

Talep, TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 818/1-s. maddesi gereğince; iptal hakkındaki 757 ilâ 763 üncü maddelerle 764 üncü maddenin birinci fıkrasının poliçeye ait hükümler çek hakkında da uygulanacaktır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 757. maddesine göre; iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı kanunun devam eden maddelerinde neler yapılacağı hüküm altına alınmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 647/1. maddesine göre; "(1) Mülkiyet veya sınırlı bir ayni hak kurulması amacıyla kıymetli evrakın devri için her hâlde senet üzerindeki zilyetliğin devri şarttır." senet ciro edilmiş olmasına rağmen ciro edilen kişiye teslim edilmediği sürece devir gerçekleşmez. Kıymetli evrak alacak hakkı içermektedir ve bu hakkın devredilmesi için senedin de devredilmesi gerekir ().6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 651/2. maddesine göre; "Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir."Çekin zayi olması nedeniyle iptal davasını, çekin zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan meşru hamil açabilir (). Hamil TTK 651. maddesi uyarınca hamil çekin zayi edilmesi halinde iptal davası açabilecek, TTK 652. maddesine göre iptal karar ile hamil hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir.Çek iptali davası sonucunda verilen karar borçluya ibraz ile borçludan çek bedelinin tahsili imkanını sağlamaktır. Bu davayı açma hakkı hamile aittir. Çek keşidecisinin TTK'nın 757 ve 818/s.maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. ... Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin 06/02/2025 tarihli 2024/... esas, 2025/... karar sayılı ilamı :"Talep, TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarfından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin “Umumi hükümler” arasında TTK'nın 651 ve 652'de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama (TTK m. 657) ve hamiline yazılı senetlerin iptali hakkında (TTK m. 661-668) özel hükümler öngörülmüştür. TTK’da emre yazılı senetlerin iptaline dair ayrık hükümler bulunmamaktadır. Bunun yerine poliçenin iptali için özel bir düzenleme (TTK m. 757-765) getirilerek bu hükümlerin TTK m. 778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür. Dosyayanın incelenmesinde; iptali istenen çeklerin keşidecisinin Sacide Özdemir olduğu, çeklerin lehdarının davacı şirket olduğunun beyan edilip buna dair çek dip koçanı örneklerinin sunulduğu, söz konusu çeklerin keşideci tarafından kargo ile davacı lehtar şirkete gönderildiği sırada kargoda kaybolduğu ve davacı şirkete ulaşmadığı anlaşılmaktadır. TTK'nın 788/1 hükmü uyarınca, emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Emre yazılı senetlerin devri iki tasarruf işleminin bir arada yapılması ile gerçekleşir. Bu işlemlerin birincisi senedin ciro edilmesi, ikincisi de buna ek olarak senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesidir. Dolayısıyla, kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur (... 11.Hukuk Dairesinin 06.06.2012 tarih ve 2011/... Esas, 2012/... Karar sayılı kararı da benzer yöndedir). Somut olayda dava konusu çeklerin keşideci tarafından düzenlendikten sonra davacı lehtara teslim edilmeden kargoda kaybolduğu ileri sürüldüğüne göre, davacının çeklerin hâmili olmadığının kabulü gerekmektedir. Bu durumda davacı, çekin lehdarı ancak yetkili hamili olmadığından davacının hamil olmadığı çekler yönünden iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiş, davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddi gerekmiştir." şeklindedir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin 06/02/2025 tarihli 2025/ esas, 2025/... karar ilamı; "Dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1. maddesinin atfı ile 757 vd maddeleri gereği zayii olduğu iddiası ile çekin iptali talebine ilişkindir. Mahkemece yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. 6102 Sayılı TTK'nın 818/1-s maddesinin atfı ile aynı kanunun 757/1 ve 759/1 maddeleri uyarınca; iradesi dışında çek elinden çıkan hamil, çekin kimde olduğu bilinmiyorsa, çekin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerinden çekin iptaline karar verilmesini talep edebilir. Çekin zayii nedeniyle iptali davası açma hakkı hamile ait olup, zayi nedeniyle iptal talebinde bulunan kişi, çekin hamili olduğunu ve çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu ispata elverişli deliller sunmalıdır. 6102 TTK'nın 788/1 maddesi uyarınca, açıkça emre yazılı kaydıyla veya bu kayıt olmaksızın belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan çekin devri, ciro ve zilyetliğin devri ile mümkündür. Dosyadaki belgelere, duruşma sürecini yansıtan tutanaklar ve gerekçe içeriğine göre; davacının çekin lehtarı olması ve çek henüz kendisine ulaşmadan (teslim edilmeden) yani zilyetliği devredilmeden kargoda kaybolduğunu iddia etmiş olması karşısında Mahkemece tespit edildiği üzere, yetkili hamil olmadığı ve TTK'nın yukarıda açıklanan maddeleri gereği zayi nedeniyle iptal davası açamayacağı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya uygun görülmüş ve dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere göre, davacının istinaf başvurusunun HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir." şeklindedir. ... Bölge Adliye Mahkemesinin 17. Hukuk Dairesinin 08/05/2025 tarihli 2025/... esas, 2025/... karar sayılı ilamı: "Dava, hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiştir; bu karara karşı davacı vekilince, yasal süreci içinde ... başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin "umumi hükümler" arasında TTK'nın 651 ve 652'de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama 'TTK m.657) ve hamiline senetlerin iptali hakkında (TTK m.757-765) getirilerek bu hükümlerin TTKm.778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür. TTK'nın788/1 hükmü uyarınca emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Emre yazılı senetlerin devri iki tasarruf işleminin bir arada yapılması ile gerçekleşir. Bu işlemlerin birincisi senedin ciro edilmesi, ikincisi de buna ek olarak senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesidir. Dolayısıyla, kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur (... 11.Hukuk Dairesinin 06/06/2012 tarih ve 2011/... Esas 2012/... Karar sayılı kararı da benzer yöndedir) somut olayda da, dava konusu çeklerin, kargoda taşına sonrasında lehtar tarafından teslim alındığı, ancak kargo ambalajı açıldıktan sonra çeklerin içinden çıkmadığı çeklerin taşıma sırasında kaybolduğu anlaşıldığından, davacının çeklerin hamili olmadığının kabulü gerekmektedir. Bu durumda davacı çeklerin keşidecisi olup, yetkili hamili olmadığından çek yönünden iptal davası açmaya hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir." şeklindedir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 02/12/2022 tarihli 2022/... esas, 2022/... karar sayılı ilamı; "6102 sayılı TTK m. 788(1) hükmü uyarınca, emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Emre yazılı senetlerin devri iki tasarruf işleminin bir arada yapılması ile gerçekleşir. Bu işlemlerin birincisi senedin ciro edilmesi, ikincisi de buna ek olarak senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesidir. Dolayısıyla, kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur. Dava konusu çekin keşideci tarafından düzenlendikten sonra davacı lehtara teslim edilmeden kargoda kaybolduğu ileri sürüldüğüne ve bu konuda kargo şirketi tarafından tutulan tutanaklar dosyaya ibraz edildiğine göre, davacının çekin hâmili olmadığının kabulü gerekmektedir. Zira çek keşideci tarafından kargoya verildikten sonra lehtara ulaşmadan kargoda kaybolduğundan, çekin teslimi (zilyetliğin devri) lehtar açısından gerçekleşmediğinden lehtarın yetkili hâmil kabul edilmesi mümkün değildir. " şeklindedir. Yine ... ... 43. Hukuk Dairesinin 31/12/2024 tarihli, 2024/... esas, 2024/... karar sayılı ilamı, ... ... 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2025 tarihli, 2025/... esas, 2025/... karar sayılı ilamı, ... ... 3. Hukuk Dairesinin 07/11/2025 tarihli, 2024/... esas, 2025/... karar sayılı ilamları da bu yöndedir. Yukarıdaki açıklamalarla ve içtihatlarla birlikte tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; iptali talep edilen senedin aralarındaki ticari ilişkiden kaynaklanan alacağına karşılık dava dışı keşideci tarafından talep edene gönderilmek üzere verildiği kargoda henüz talep edene ulaşmadan kaybolduğu anlaşılmaktadır. Talebe konu senedin lehdar olarak talep eden adına yazıldığı belirtilmişse de senet henüz talep edene teslim edilmeden kaybolması ve teslim söz konusu olmamasına göre talep edenin yetkili hamil kabul edilmesi mümkün değildir. Nitekim ... 11. Hukuk Dairesi'nin 06/06/2012 tarih 2011/E. 2012/K. sayılı kararında; "...çekin henüz dava dışı alıcıya teslim edilmeksizin kargoda kaybolduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda, davacı lehdar halen çekin yetkili hamili konumundadır. Teslim söz konusu olmadığından dava dışı alıcının yetkili hamil kabul edilmesi mümkün değildir..." denilmiştir. Bu durumda, talep edenin hamil olmadığı çek yönünden iptal davası açmakta hukuki yararı bulunmadığından talebin ve ödeme yasağına ilişkin ihtiyati tedbir talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.

KARAR; Gerekçesi ve ayrıntısı yukarıda açıklandığı üzere;

1-Talebin ve ihtiyati tedbir talebinin REDDİNE,

2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL harç peşin alındığından yeniden harç alınmasına yer olmadığına,

3-Talepte bulunan tarafından yapılan yargılama giderlerinin talepte bulunan üzerinde bırakılmasına,

4-Karar kesinleştiğinde yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının HMK’nin 333. maddesi uyarınca yatırana iadesine,

Dair, talepte bulunan tarafın yokluğunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize verilecek yahut mahkememize gönderilmek üzere başka bir mahkemeye sunulacak dilekçe ile ... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde ... olmak üzere karar verildi. 08/09/2026

Katip

¸e-imza

Hakim

¸e-imza