Ses ve gaz fişeği atan silah üreticisinin, kısa geçiş süreli yeni yönetmelik uyarınca imha edilen on binlerce ürününün ticari zararı ve ilgili yönetmelik hükümlerinin iptali talepli davası.
Özet: Davacı şirket, ses ve gaz fişeği atabilen silahlar hakkındaki yeni yönetmeliğin öngördüğü kısa geçiş süresi nedeniyle satılamayan 22.307 adet silahın imha edilmek üzere bedelsiz teslimine dair işlemin ve bu işlemin dayanağı olan yönetmelik hükümlerinin iptalini talep etmektedir; şirketin ticari zarara uğradığını, haklı beklentilerinin ihlal edildiğini ve salgın koşullarında geçiş süresinin makul olmadığını iddia etmesine karşın, davalı idare yönetmeliğin, terör örgütlerinin bu silahları gerçek silaha dönüştürerek kullanması gibi uluslararası güvenlik endişeleri ve ülkemizin teröre destek veren ülkeler sınıfına sokulma çabaları karşısında güncellendiğini savunmaktadır.
T.C.
D A N I Ş T A YONUNCU DAİREEsas No : 2022/2139Karar No : 2025/5332 DAVACI : ... Silah Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. VEKİLİ : Av. ... DAVALI : 1-...Bakanlığı/ ANKARAVEKİLİ : Av. ... 2- ... Bakanlığı / ANKARAVEKİLİ : Hukuk Müşaviri...DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından;1-) Ses ve gaz fişeği atabilen silah üreticisi olarak faaliyet gösteren davacı şirket tarafından üretilen ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahın Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde imha edilmek üzere Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğünce teslim alınmasına dair 08/02/2022 tarihli "Teslim Tesellüm Tutanağı"nın, 2-) Bu işlemin dayanağı olan 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in;a-) Geçici 1. maddesinin ikinci , üçüncü ve dördüncü fıkralarının,b-) 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinin 2. fıkrasının,iptaline karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Yönetmelik ile kuru sıkı silahların üretim esaslarında köklü değişiklikler yapıldığı, mülga Yönetmelik uyarınca üretilen kuru sıkı silahların piyasadan kaldırılması ve üretimlerinin durdurulması, alınan üretim izinlerinin iptali, yeni Yönetmelik uyarınca üreticilerin yeniden üretim izni alma zorunluluğu gibi pek çok düzenleme yapıldığı, dava konusu düzenlemeler uyarınca üretici şirketlerin, mülga Yönetmelik kapsamında üretmiş oldukları ürünlerin satış işlemlerini tamamlamaları, satışı gerçekleşmeyen ürünleri ise imha edilmek üzere kolluk kuvvetlerine teslim etmesi gereken tarih olarak 21/11/2021 tarihinin belirlendiği, oldukça kısa olan bu sürede mülga Yönetmelik uyarınca üretilen ürünün bir kısmının satışı sağlanabilmişse de 21/11/2021 tarihinde stoklarında 22.307 adet ürün kaldığı, dava konusu Yönetmelik ile ürünlerin üretim esaslarının baştan aşağı değiştirildiği, yeniden üretim izin belgesi alma zorunluluğu getirildiği, mülga Yönetmelik uyarınca üretilen ürünlerin satışı için 1 yıl ve 3 ay olmak üzere kısa süreler verildiği, bu durumun sonucu olarak 22.307 adet ve yaklaşık 550.000 USD bedelli ürünün bedelsiz olarak idareye teslim edilmek zorunda kalındığı, önemli ölçüde ticari zarara uğradığı, Yönetmelikte makul bir süre öngörülmüş olsa idi ürünlerin tamamının ihracının gerçekleşebileceği, faaliyetlerini yasal düzenlemelere uygun olarak sürdürdükleri ve mülga Yönetmeliğe uygun olarak üretmiş oldukları ürünlere ilişkin haklı beklentilerinin olduğu, tüm dünyayı etkisi altına alan ve ticari faaliyetleri sekteye uğratan pandemiye rağmen idare tarafından geçiş sürecinin kısa öngörüldüğü ve bu kısa sürede satılamayan ürünlerin imha edileceğinin düzenlendiği, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Kanun'un amacının kuru sıkı olarak tabir edilen ürünlerin diğerlerinden ayırt edilmesini sağlayacak şekilde üretilmelerini temin etmek olduğu, ancak geçiş hükümlerinin bu amaca aykırı olarak ve kamu yararı gözetilmeden düzenlendiği, imha edilecek ürünler hakkında üreticilerin uğradığı zarara yönelik hiçbir telafi edici düzenlemenin öngörülmediği, Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş. tarafından hurda olarak kabul edilmesi halinde dahi menfaatlerinin ihlal edilmiş olacağı, dava konusu düzenlemelerin ve bu düzenlemelere dayanarak tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.DAVALILARIN SAVUNMASI : Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından, ses ve gaz fişeği atabilen silahların uluslararası kuruluşlar tarafından silah sınıfında değerlendirildiği, üretim, satış, nakil, edinim, ithalat ve ihracat unsurlarını düzenleyen ülkemiz mevzuatında da bu silahlara atfedilen vasfın uluslararası kriterlere uygun olması, bürokratik işlemlerin çağın gereksinimlerine göre güncellenmesi ve bu silahların üreticiden son kullanıcıya kadar takibinin yapılabilmesi için dava konusu Yönetmelikte düzenlemeler yapıldığı, ihracatı ön izne tabi olmayan ses ve gaz fişeği atabilen ve ülkemizden ihraç edilen silahların son yıllarda terör örgütlerince dolaylı olarak temin edildiği, birçok ülkede suç işlenmesinde ülkemiz menşeli silahların gerçek silahlara dönüştürülerek kullanıldığı, bu nedenle uluslararası resmi komite ve çalışma grupları tarafından art niyetli şekilde ülkemizin teröre destek veren ülkeler sınıfına sokulmaya çalışıldığı kanaati oluştuğu, özellikle Batı Avrupa ülkelerinde suçta kullanılan silahların ülkemizde üretildiği, Doğu Avrupa ülkelerinde gerçek silaha dönüştürülerek ülkelerine getirildiği, ülkemiz mevzuatının ses ve gaz fişeği atabilen silahların kolaylıkla gerçek silaha dönüştürülmesine imkan verecek şekilde üretim yapılmasına izin verdiği, yurt içi üretim koşullarının yurt dışında da aranması gerektiği hususlarının pek çok uluslararası toplantı ve ikili görüşmelerde iletildiği, yurt içinde geçekleşen asayiş olaylarında ele geçirilen silahların birçoğunun da ses ve gaz fişeği atabilen silahlar veya bu silahlardan gerçek silaha dönüştürülen silahlar olduğunun anlaşıldığı, idari işlem ile ulaşılmak istenen amacın, üretilecek silahların monoblok yapıda olmasının, ihraç edilen silahların gerçek silaha dönüşümüne imkan verecek şekilde üretim yapılmamasının, ihracı gerçekleştiren kişinin daha kolay tespit edilmesinin, mülga Yönetmelik hükümlerine göre üretilmiş silahların sadece üretici tarafından ihraç edilerek Yönetmeliğin yayım tarihinden sonra bayilerin ve dolaylı yoldan vatandaşların temin edememesinin sağlanması, ülkemiz mevzuatının uluslararası kriterlere uyarlanması olduğu, yeni teknik özellikler kazandırılarak ulusal ve uluslararası alanda itibarımızı güçlendirebileceği değerlendirilen ses ve gaz fişeği atabilen silahların, dava konusu Yönetmelik ile üretimi sonlandırılan silahların yerini alabilmesi için dava konusu düzenlemelerin yürürlüğe konulduğu, mülga Yönetmeliğin geçici 1. maddesine, 08/04/2015 tarihli ve 29320 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen 4. fıkrada 6 ay olarak öngörülen geçiş sürecinin, dava konusu düzenlemede 1 yıl olarak düzenlendiği, 1 yılın sonunda üreticilerin elinde olan ürünlerin piyasaya arz edilmesini engellemek amacıyla Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş. tarafından belirlenen hurda fiyatı üzerinden ürünlerin imha edilmesinin kurala bağlandığı, dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmesi durumunda mülga Yönetmelik kapsamında üretilen ürünlerin piyasaya arzının devam edeceği, belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.Davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından, usul yönünden davanın süresinde açılıp açılmadığının tetkiki ile süresinde açılmamışsa süre yönünden reddine, dava konusu Yönetmeliğin aynı maddeleri hakkında açılan ve görülmekte olan başka bir dava bulunduğundan davanın derdestlik nedeniyle reddi gerektiği; esas yönünden, yeni teknik özellikler kazandırılarak ulusal ve uluslararası alanda itibarımızı güçlendirebileceği değerlendirilen ses ve gaz fişeği atabilen silahların, mülga Yönetmelik ile üretilen silahların yerini alabilmesi için dava konusu düzenlemelerin yürürlüğe konulduğu, dava konusu düzenlemelerdeki imhanın gerçekleşmemesi durumunda mülga Yönetmelik kapsamında üretilen ürünlerin piyasaya arzının devam edeceği, bu durumun dava konusu Yönetmeliğin amacına ve hukuka aykırı olacağı, dağıtıcılar için 21/08/2022 tarihinde dolmak üzere ilave 1 yıl, üreticiler için 21/11/2021 tarihinde dolmak üzere ilave 3 ay süre verildiği, tüm bu ilave sürelerle üreticiler ve dağıtıcılar için mülga Yönetmelik kapsamında üretilen ürünleri Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye teslim etmeden satma olanağının genişletildiği, bu sürelerin sonunda teslim edilmeyen ürünlerin imhasında bir sakınca olmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen reddi, kısmen iptali yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.DANIŞTAY SAVCISI : ...DÜŞÜNCESİ : Dava, 17/12/2019 tarih ve 30981 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü fıkrasının dördüncü fıkrasının, 21/08/2021 tarih ve 31575 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile eklenen geçici 2. maddenin 2. fıkrasının ve davacı şirket tarafından üretilen ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahların 08/02/2022 tarihinde tutanak ile teslimine dair uygulama işleminin iptali istemiyle açılmıştır.5729 sayılı Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunun amacı, ses ve gaz fişeği atabilen silahların nitelikleri, imali, ithali, ihracı, satışı, edinilmesi, bulundurulması ve taşınması hakkındaki usul ve esaslar ile bunlarla ilgili izin, kayıt ve tescil işlemlerini düzenlemektir." hükmü; 5. maddesinde ise "Bu Kanun kapsamına giren silahların imal, ithal, ihraç, bulundurma, nakil, satış veya edinilmesine ilişkin usul ve esaslar ile bunlarla ilgili izin, kayıt ve tescil işlemleri Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlığın görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca altı ay içinde müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almıştır.Dava dosyasının incelenmesinden Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair 21/08/2021 tarih ve 31575 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmeliğin geçici 2. maddesinin 1. ve 2. fıkralarına istinaden üreticilerin 21/08/2021 tarihinden itibaren 3 ay sonuna kadar, bayilerin ise 21/08/2021 tarihinden itibaren 1 (bir) yıl sonuna kadar ellerinde bulunan ses ve gaz fişeği atabilen silahların satış işlemlerini tamamlamaları, satışı gerçekleştirilmeyen ürünlerini imha edilmek üzere bağlı bulundukları kolluğa teslim etmeleri gerektiği hususunda ses ve gaz fişeği atabilen silahların üretimi, ihracatı ve ithalatı alanında faaliyet gösteren davacı firmaya 30/09/2021 tarihinde tebellüğ ettirildiği, davacı tarafından 25/11/2021 tarihinde Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğüne yapılan başvuru ile 17/12/2019 tarih ve 30981 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelik öncesi ihraç amaçlı üretimi yapılıp satışı gerçekleşmeyen ürünlerin toplam 22.307 adet olduğu seri numaraları, modellerinin ek listeyle beyan edildiği, 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen, beyanı yapılan 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahın Makina ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'de imha edilmesine ilişkin 08/02/2022 tarihli teslim tutanağının düzenlenmesine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 17/12/2019 tarih ve 30981 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin ikinci fıkrasının, üçüncü fıkrasının iptali istemi hakkında; Yönetmeliğin "Geçiş Hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinin;İkinci fıkrasında, Firma bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 1 yılın sonunda piyasaya arz edilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) Kurumunda imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder. kuralı,Üçüncü fıkrasında, Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, üreticiler almış oldukları genel satış ve ihracat amaçlı Üretim İzin Belgelerini 1 yıl içerisinde yenilemek zorundadır. 1 yılın sonunda yenilenmeyen Üretim İzin Belgelerinin tamamı iptal olur. kuralı yer almıştır.Anılan Yönetmeliğin 22. maddesi ile 2/5/2008 tarihli ve 26864 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış ve 5. maddesi ile daha önceki yönetmelikle kuru sıkı olarak tabir edilen Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahların üretim esasları yeniden düzenlenerek 8. maddesi ile teknik özellikleri değiştirilen bu silahların 5. madde de belirtilen üretim esaslarına göre alınacak üretim izni alınmasını belirleyen koşullar düzenlenmiştir. Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararı ve yönetmelik gibi hukuki metinlerde yer alan geçici maddeler kural olarak, bu hukuki metinlerin kapsamına girenlerin asıl maddelerle getirilen yeni hukuki durumlara geçiş sürecini (intibakını) düzenlemektedir. Bu kapsamda, yeni bir düzenleme yürürlüğe girinceye kadar geçecek süre içinde yapılacak iş ve işlemler, daha önceki düzenlemelerden doğan hakların korunmasını teminen geçici madde ile korunmakta ve kurala bağlanmaktadır. Mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; yürürlükten kaldırılan Yönetmelik ile Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahların yeni yönetmelikle teknik özelliklerinde değişiklik yapılarak sonradan tadil edilerek gerçek ateşli silaha dönüştürülmesinin engellenmesinin amaçlandığı, bu doğrultuda eski üretim esaslarında üretilmiş ürünlerin piyasaya arzını bir yıllık süre ile sınırlandırarak yeni yönetmelik hükümlerine göre üretilecek ürünlerin üretilmesinin sağlanmasına dönük geçiş döneminde getirilen kurallar ile düzenleyen yönetmeliğin geçici 1. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin 4. fıkrası hakkında; Yönetmeliğin "Geçiş hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrasında, "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracat amaçlı imal edilmiş olan ses ve gaz fişeği atabilen silahların ihracı sadece üretici firma tarafından yapılabilir." hükmü getirilmiştir. İncelenen hükmün, yürürlükten kaldırılan Yönetmeliğe göre üretilmiş olan ihraç kayıtlı silahların, uluslararası platformlarda ülke itibarını zedeleyebilecek nitelikte ürün vasfına dönüştürülme kolaylığının, üretici ve dağıtıcılar tarafından kolayca istismar edilmesini engellemek amacıyla getirildiği savunulmakla birlikte; düzenlemenin, önceki Yönetmelikte belirlenen üretim esaslarına uygun biçimde üretilmiş bulunan ürünlerin ihracını tamamen engellemediği, dolayısıyla üretici tarafından ihraç edilebilecek ürünler açısından ileri sürülen sakıncaları ortadan kaldırmadığı, dolayısıyla yapılan müdahale ile gözetildiği belirtilen amaç arasında uyum bulunmadığı açıktır.Öte yandan, söz konusu düzenleme ile Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce ihraç amaçlı üretilen tüm ürünlerin üreticiler tarafından ihracı öngörülerek; üreticilerin daha önce düzenledikleri ihraç kayıtlı faturalarla teslim ettikleri ürünlerin ihracatçı firmalarca yurt dışı edilmesinin engellendiği, üreticinin elinden çıkmış ancak ihracatı henüz gerçekleşmemiş söz konusu ürünlerin durumu ve ihracatın aracı firmalarla yapılmasının yasaklanması ile iç piyasaya da arz edilemeyen bu ürünler bakımından oluşabilecek muhtemel zararların üstlenilmesi ile ilgili telafi edici bir düzenlemenin de yapılmadığı, ihraç amacıyla daha önce üçüncü şahıslarla yapılan sözleşmelerin doğurduğu hak ve borçlarla keşinleşen hukuki durumların dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır.Bu durumda, anılan ürünlerin ihracatını sadece üreticiyle sınırlaması bakımından makul ve hedeflenen amaç için elverişli olmayan düzenlemede hukuka uyarlık bulunmamaktadır. 21/08/2021 tarih ve 31575 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile eklenen geçici 2. maddenin 2. fıkrası hakkında; Fıkrada, Üreticilerin, 22 nci madde uyarınca yürürlükten kaldırılan Yönetmelik kapsamında almış oldukları Üretim İzin Belgelerinin geçerliliği bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten 3 ay sonra sona erer. Üreticiler, 3 ayın sonunda satışı gerçekleştirilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder. hükmü yer almıştır.Yeni yönetmelikle belirlenen üretim esaslarına uygun bir biçimde ürün ürütmek amacıyla yeni mevzuat kapsamında üretim izin belgelerinin yenilenmesi esas olup, üretim izin belgelerinin yeni yönetmeliğe göre yenilenmesi için süre verilerek eski yönetmelik esaslarına göre üretilen ürünlerin satışını engellemek amacıyla yapılan düzenlemede hukuka ve kamu yararına aykırılık görülmemiştir.Bu nedenle dava konusu düzenlemeye dayalı olarak davacının 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışını gerçekleştiremediği 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahların 08/02/2022 tarihinde idareye teslimine ilişkin uygulama işleminde de hukuka aykırılık görülmemiştir.Açıklanan nedenlerle, 17/12/2019 tarih ve 30981 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü fıkrasına karşı açılan davanın reddi, dördüncü fıkrasının iptali, 21/08/2021 tarih ve 31575 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkındaki Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile eklenen geçici 2. maddenin 2. fıkrasına karşı açılan davanın ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahların 08/02/2022 tarihinde tutanak ile teslimine dair uygulama işlemine karşı açılan davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Onuncu Dairesince, duruşma için taraflara önceden bildirilen 18/11/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın, davalı İçişleri Bakanlığı vekili Hukuk Müşaviri...'ün ve davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı vekili Av....'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :02/05/2008 tarihli ve 26864 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik uyarınca üretilen ses ve gaz fişeği atabilen, kısaca kurusıkı olarak tabir edilen silahların, son yıllarda ülkemizden ihraç edildikten sonra terör örgütlerince dolaylı olarak temin edildiği, birçok ülkede suç işlenmesinde bu silahların gerçek silahlara dönüştürülerek kullanıldığı, bu nedenle ülkemizin uluslararası platformda ciddi eleştirilere maruz kaldığı, keza yurt içinde geçekleşen asayiş olaylarında ele geçirilen silahların bir çoğunun da bu silahlar veya bu silahlardan gerçek silaha dönüştürülen silahlar olduğu, bu durumun, anılan Yönetmelikte üretim için öngörülen standart ve kriterlerin, anılan silahların kolaylıkla gerçek silaha dönüştürülmesine imkan verecek şekilde üretim yapılmasına izin vermesinden kaynaklandığı hususlarının anlaşılması üzerine; ülkemiz mevzuatının uluslararası kriterlere uyarlanması, ses ve gaz fişeği atabilen silahların üretim standartlarının değiştirilerek monoblok yapıda ve gerçek silaha dönüşümüne imkan tanımayacak şekilde üretilmesinin sağlanması, eskiden üretilen silahların ise belirli bir süreden sonra satışının yasaklanması suretiyle yukarıda aktarılan olumsuzlukların bertaraf edilebilmesi, kayıt dışı üretim ve satışın engellenmesi, ülkemizin itibarının korunması amacıyla 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik (yeni / dava konusu Yönetmelik) yürürlüğe konularak yukarıda adı zikredilen Yönetmelik (mülga Yönetmelik) yürürlükten kaldırılmış; yeni Yönetmeliğin geçiş hükümleri ile de üretici firmalara stoklarındaki ürünlerini iç ya da dış piyasaya satmak için önce 17/12/2020, bilahare 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliğiyle 21/11/2021 tarihine kadar süre verilmiş, üretici firmaların nihai süre olan 21/11/2021 tarihi itibarıyla satamadıkları ürünlerini Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde (MKE) imha edilmek üzere ilgili kolluk birimine teslim etmesi gerektiği düzenlenmiştir.Uyuşmazlıkta, yukarıda aktarılan mevzuat çerçevesinde ses ve gaz fişeği atabilen silah üreticisi olarak faaliyet gösteren davacı şirket tarafından üretilen ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silah, 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in, 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca MKE tarafından imha edilmek üzere kolluk birimine 08/02/2022 tarihinde teslim edilmiştir.Bunun üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.İNCELEME VE GEREKÇE :USUL YÖNÜNDEN:1- Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarının iptali isteminin incelenmesi:2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu; aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri kurala bağlanmıştır. Buna göre, ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgili hakkında uygulama işlemi tesis edilmiş olması, bu işlemin ise birlikte dava konusu edilen düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde bulunması gerekmektedir.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde sözü edilen "uygulama işlemi" kavramı, kural koyucu nitelikteki düzenleyici işlemlere dayanılarak ilgililer hakkında tesis edilen ve onların menfaatlerinin ihlal edilmesi sonucunu doğuran, başka bir ifadeyle hukuksal durumlarında değişiklik yaratan kesin ve icrai nitelikteki bireysel işlemleri ifade etmektedir. Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve aynı Kanun'un 3 ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği hükme bağlanmış; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, davanın süresinde açılmaması halinde davanın reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.Dava konusu Yönetmeliğin "Geçiş hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinin 2. fıkrası ile üreticilere, mevcut stoklarını piyasaya arz etmeleri, 3. fıkrası ile de üretim standartlarını yeni teknik düzenlemelere uyumlandırmaları için bir yıl süre tanınmış; 4. fıkrasında da ihraç amaçlı imal edilen silahların yalnızca üretici firma tarafından ihracına yine bir yıl içinde olmak kaydıyla izin verilmiştir. Davacı tarafından bu kurallara karşı, Resmi Gazete'de yayımlandığı 17/12/2019 tarihinden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresinden çok sonra 30/03/2022 tarihinde bakılan dava açılmıştır. Diğer taraftan, bu kurallarla üretici firmalara getirilen yükümlülük ve kısıtlamalara uyum için son tarih olarak 17/12/2020 tarihi belirlenmiş ise de bu tarihin uygulanmadığı ve dava konusu Yönetmeliğe 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddenin 2. fıkrasıyla söz konusu sürelerin uzatıldığı, üreticilere hem stoktaki silahların satışı hem de yeni üretim kriterlerine uyum için 21/11/2021 tarihine kadar süre verildiği görülmüştür. Dolayısıyla, dava konusu Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının davacıya uygulanmasına hukuken olanak kalmadığı ve geçici 1. maddenin etkilerinin (mülkiyet hakkı ihlalinin) sürdüğünden söz edilemeyeceği anlaşılmıştır. Zira, geçici 2. maddenin yürürlüğünden sonra geçici 1. maddenin üretici firmalara uygulanma olanağı tamamen ortadan kalkmıştır. Ayrıca, dava konusu Yönetmeliğin geçici 1. maddesinin 4. fıkrasına yönelik olarak, Dairemizin önce 24/09/2020 tarihli ve E:2020/570 sayılı kararıyla yürütmesinin durdurulmasına (Anılan karar yapılan itiraz Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/07/2021 tarihli ve YD İtiraz No: 2021/456 sayılı kararıyla gerekçeli olarak reddedilmiştir.), bilahare 24/10/2024 tarihli ve E:2020/570, K:2024/4281 sayılı kararıyla iptaline karar verildiğinden, 24/09/2020 tarihinden sonra anılan hükmün de davacıya uygulanması olanaksız hale gelmiştir.Nitekim, bakılan davanın açılmasına sebebiyet veren 08/02/2022 tarihli uygulama işleminde de, davacı şirket tarafından üretilen ancak satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahın, 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in, 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca teslim alındığı açıkça belirtilmiştir. Esasen davacının, 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in geçici 1. maddesinin, 17/12/2020 tarihinden sonra tarafına uygulandığına dair bir iddiası da bulunmamaktadır. Bu durumda, işbu davanın, 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in geçici 1. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları yönünden Resmi Gazete'de yayımlandığı 17/12/2019 tarihinden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresinde açılmadığı ve anılan hükümlerin davacıya uygulanmadığı gibi (4. fıkra yönünden yürütmenin durdurulması kararının verildiği 24/09/2020 tarihinden, diğer fıkralar yönünden ise Yönetmelik değişikliğinin yürürlüğe girdiği 21/08/2021 tarihinden sonra) uygulanma olanağı da kalmadığı anlaşıldığından; anılan düzenlemeler yönünden davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. 2-Davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın derdestlik itirazının incelenmesi: Davalı Bakanlık tarafından, dava konusu Yönetmeliğin aynı maddeleri hakkında Dairemizin E:2020/570 sayılı esasına kayden açılan ve görülmekte olan başka bir dava bulunduğundan, işbu davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve anılan Kanunu mülga eden Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış ise de; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi hâlinde, usûl hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukukî yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, idari yargıda da ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.Bununla birlikte, davalı idarece derdestlik itirazına konu edilen ve Dairemizin E:2020/570 sayılı esasına kayıtlı bulunan dava ile işbu davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olmadığı, dolayısıyla işbu davanın açılmasında davacının hukuki yararının bulunduğu anlaşıldığından, davalı idarenin derdestlik itirazı yerinde görülmemiştir.ESAS YÖNÜNDEN:İlgili Mevzuat:12/02/2008 tarih ve 26785 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5729 sayılı Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Kanun'un;"Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Kanunun amacı, ses ve gaz fişeği atabilen silahların nitelikleri, imali, ithali, ihracı, satışı, edinilmesi, bulundurulması ve taşınması hakkındaki usul ve esaslar ile bunlarla ilgili izin, kayıt ve tescil işlemlerini düzenlemektir.(2) Bu Kanunda geçen ses ve gaz fişeği atan silah; kurusıkı silah olarak da tabir edilen ses ve gaz fişeği atabilen silahları ifade eder." hükmü; "İmal, ithal ve ihraç" başlıklı 2. maddesinde, "(1) Bu Kanun kapsamına giren silahların imali Sanayi ve Ticaret Bakanlığının iznine tabidir.(2) Bu Kanun kapsamındaki silahların 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun hükümlerine tabi silah vasfına dönüştürülemeyecek ve üzerinde 6136 sayılı Kanun hükümlerine tabi silahlardan rengi ve şekli belirtilerek açıkça ayırt edilmesini sağlayan bir işaret taşıyacak şekilde üretilmesi zorunludur. Bu zorunluluklar ithalatta da aranır.(3) Bu Kanun kapsamındaki silahların ithal ve ihraç işlemleri, genel hükümlere göre yerine getirilir. Ancak bunların ithalinde, İçişleri Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığının uygun görüşü aranır." hükmü;"Taşınması, satışı ve nakli" başlıklı 3. maddesinde,"(1) Bu Kanun kapsamına giren silahların;a) Taşınması,b) Ateşli silahlarla işlenen veya 6136 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı hükümlü bulunanlar ile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olanlara veya onsekiz yaşından küçüklere satılması,c) Yönetmelikte belirlenmiş esas ve usullere aykırı olarak imal edilmiş olanlarının satılması,yasaktır.(2) Bu silahların satışı, mermi veya av malzemesi ya da yivsiz tüfek satışı yapmak için ruhsatlandırılmış yerlerce yapılır. Bu silahları satan bayilerle, başkalarına satan veya devredenlerin ya da başkalarından satın alan veya devralanların bir ay içinde Cumhuriyet Savcılığından alacakları sabıka kaydıyla birlikte mahallî mülki amire bildirimde bulunmaları zorunludur.(3) Söz konusu silahlar, ancak her an kullanıma elverişli olmayacak ve kolay ulaşılmayacak şekilde, boş olarak kutu içerisinde nakledilebilirler. Bu silahların belirtilen şekil ve şartların dışında nakledilmesi taşıma olarak kabul edilir.(4) Ses ve gaz fişeği atan silahların ve üretici firmaların isim, marka veya alâmetleri kullanılarak her ne suretle olursa olsun reklam ve tanıtımı yapılamaz. Bu silahların kullanılmasını özendiren veya teşvik eden kampanyalar düzenlenemez." hükmü; "Yönetmelik" başlıklı 5. maddesinde de, "Bu Kanun kapsamına giren silahların imal, ithal, ihraç, bulundurma, nakil, satış veya edinilmesine ilişkin usul ve esaslar ile bunlarla ilgili izin, kayıt ve tescil işlemleri Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlığın görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca altı ay içinde müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmü getirilmiştir. 5729 sayılı Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Kanun'un 5. maddesine dayanılarak davalı Bakanlıklarca müştereken 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Hakkında Yönetmeliğin;"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,"(1) Bu Yönetmeliğin amacı; ses ve gaz fişeği atabilen silahların nitelikleri, imali, ithali, ihracı, satışı, edinilmesi, bulundurulması, nakledilmesi ve taşınması hakkındaki usul ve esaslar ile bunlarla ilgili izin, kayıt ve tescil işlemlerini düzenlemektir." kuralı;"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,"(1) Bu Yönetmelik; ses ve gaz fişeği atabilen, kurusıkı silah olarak da tabir edilen silahları kapsar." kuralı;"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,"1) Bu Yönetmelikte yer alan; ...c) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını, ...d) Dağıtıcı: Ürünün tedarik zincirinde yer alan ve faaliyetleri ürünün güvenliğine ilişkin hususları etkilemeyen, mermi veya av malzemesi ya da yivsiz tüfek satışı yapmak için ruhsatlandırılmış, ses ve gaz fişeği atabilen silah da satabilen gerçek veya tüzel kişiyi,e) Genel satış amaçlı üretim: Hem yurt içi piyasaya hem de yurt dışı piyasaya satılmak üzere üretilen ürünü, ...ğ) İhracat amaçlı üretim: Sadece yurt dışı piyasaya satılmak üzere üretilen ürünü,k) Kuruluş izni: Bu Yönetmelik kapsamında üretim yapacak işletmelerin Bakanlıktan almaları gereken izni, ...o) Piyasaya arz: Ürünün, tedarik veya kullanım amacıyla bedelli veya bedelsiz olarak piyasada yer alması için yapılan faaliyeti,ö) Prototip: Gerekli test ve incelemelere esas olmak üzere çalışma özelliklerini, performansını ve fabrikada üretilebilme koşullarını denemek için yapılan ses ve gaz fişeği atabilen numune silahı,p) Ses ve gaz fişeği atabilen silah: Bu Yönetmelik kapsamında özellikleri belirlenen ses ve gaz fişeği atabilen, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun hükümlerine tabi silah vasfında olmayan; mermi çekirdeği, saçma veya katı cisim ihtiva eden özel şekil ve nitelikteki fişekleri ise atamayacak şekilde imal edilmiş, kurusıkı silah olarak da tabir edilen silahları, ...u) Toplu tabanca: Fişek beslemesini, bir eksen etrafında dönebilen ve aynı zamanda şarjör görevi yapan silindir biçimindeki hazneden alan tabancanın şeklini,ü) Üretici:1) Bir ürünü üreten, imal eden, ıslah eden veya ürüne adını, ticarî markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi,2) Üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciyi ve/veya ithalatçıyı,3) Ürünün tedarik zincirinde yer alan ve faaliyetleri ürünün güvenliğine ilişkin hususları etkileyen gerçek veya tüzel kişiyi,v) Üretim izni: Bu Yönetmelik kapsamında üretim yapacak işletmeler için sırasıyla, kuruluş ve prototip üretim izninden sonra verilen izni, z) Yetki belgesi: Kolluk birimlerine e-devlet üzerinden yapılan müracaata istinaden, satış işleminin takip ve kontrolünü sağlayan ön onay mahiyetindeki belgeyi veya kodu ifade eder." kuralı;"Üretim esasları" başlıklı 5. maddesinde,"(1) İmal edilecek ses ve gaz fişeği atabilen silahların çalışma sistemleri, mekanik yapıları ve görünümlerine ilişkin hususlar aşağıda belirtilmiştir: ...(2) İhracat amaçlı imal edilecek ses ve gaz fişeği atabilen silahlarda; birinci fıkranın (b), (e), (f) ve (ğ) bentlerinde belirtilen üretim esasları aranmaz. ..." kuralı;"Kuruluş izni" başlıklı 6. maddesinde, "(1) Ses ve gaz fişeği atabilen silahları üretecek kuruluşlar Bakanlıktan kuruluş izni alır." kuralı;"Prototip üretim izni" başlıklı 7. maddesinde,"(1) İlk defa üretilecek veya genel ve teknik özelliklerinde değişiklik yapılan her bir ses ve gaz fişeği atabilen silah için firmalar prototip üretim izni alır." kuralı;"Üretim izni" başlıklı 8. maddesinde,"(1) Bu Yönetmelikte belirlenen hükümlere göre, prototip üretim izni alınan her bir ses ve gaz fişeği atabilen silahtan iki adedi, silaha ait bir adet kesiti alınmış namlu ve teknik resmi, prototip üretimin yapılmasının ardından jandarma veya polis kriminal laboratuvarlarınca, ses ve gaz fişeği atabilen silahın genel görünümü ve ölçülerinin, beyan edilen teknik resim ile karşılaştırılarak uygunluğu, ilgili mevzuat ve 5 inci maddede belirtilen üretim esasları bakımından incelenir. ...(2) Jandarma veya polis kriminal laboratuvarlarınca numune ses ve gaz fişeği atabilen silaha ait sağ yan, sol yan, üst görünümü, ön görünümü ve namluya ait fotoğrafları ihtiva eden inceleme raporu düzenlenir. ...(4) İlgili raporun Bakanlığa ulaşmasını müteakip, üretim esaslarına uygun olan silahlar için Ek-2'de yer alan bilgileri ihtiva edecek şekilde düzenlenen 5 yıl geçerli Üretim İzin Belgesi, İçişleri Bakanlığı ve firmaya gönderilir." kuralı;"Satış esasları" başlıklı 13. maddesinde, "(1) Ses ve gaz fişeği atabilen silahların satışı, mermi veya av malzemesi ya da yivsiz tüfek satışı yapmak için ruhsatlandırılmış yerlerce yapılır." kuralı; "Satın alma işlemi" başlıklı 15. maddesinde,"(1) Ses ve gaz fişeği atabilen silah sadece dağıtıcılardan alınır." kuralı;"Geçiş hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinde,"(1) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce alınan Üretim İzin Belgesi kapsamında üretilerek piyasaya arz edilen ürünler piyasada bulunabilir.(2) Firma bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 1 yılın sonunda piyasaya arz edilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) Kurumunda imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder.(3) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, üreticiler almış oldukları genel satış ve ihracat amaçlı Üretim İzin Belgelerini 1 yıl içerisinde yenilemek zorundadır. 1 yılın sonunda yenilenmeyen Üretim İzin Belgelerinin tamamı iptal olur.(4) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracat amaçlı imal edilmiş olan ses ve gaz fişeği atabilen silahların ihracı sadece üretici firma tarafından yapılabilir.(5) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce üretilen silahların kriminal laboratuvarlarında bulunan numuneleri, imha edilmek üzere bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren beşinci yılın sonunda Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) Kurumuna teslim edilir." kuralı;21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinde,"(1) Dağıtıcılar, 22 nci madde uyarınca yürürlükten kaldırılan Yönetmelik kapsamında üretilen ürünlerin satışını bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl içerisinde gerçekleştirmek zorundadır. Dağıtıcılar, 1 yılın sonunda satışı gerçekleştirilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder.(2) Üreticilerin, 22 nci madde uyarınca yürürlükten kaldırılan Yönetmelik kapsamında almış oldukları Üretim İzin Belgelerinin geçerliliği bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten 3 ay sonra sona erer. Üreticiler, 3 ayın sonunda satışı gerçekleştirilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder." kuralı yer almıştır.HUKUKİ DEĞERLENDİRME:1- Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinin 2. fıkrasının birinci cümlesinin incelenmesi:Anılan kuralda, üreticilerin, mülga Yönetmelik kapsamında almış oldukları üretim izin belgelerinin geçerliliğinin 21/11/2021 tarihinde sona ereceği düzenlenmiştir.Öncelikle belirtmek gerekir ki, bakılan dava, anılan kuralın Resmi Gazete'de yayımlandığı 21/08/2021 tarihinden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresinden çok sonra 30/03/2022 tarihinde açılmıştır. Öte yandan, anılan kural ile tanınan süre sonunda üretim izin belgelerinin geçerliliği kendiliğinden sona ermiş, bir başka ifadeyle Yönetmelik hükmü gereği 21/11/2021 tarihinde uygulama işlemi de resen tesis edilmiştir. Ayrıca, bakılan davanın açılmasına sebebiyet veren 08/02/2022 tarihli uygulama işleminin de, dava konusu fıkranın birinci cümlesinde düzenlenen üretim izin belgesiyle ilgili olmadığı, fıkranın ikinci cümlesinde yer alan teslim yükümlülüğü ile ilgili olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte, dava dilekçesinde, dava konusu Yönetmeliğin yayımından sonra yeni prototip izni alındığı, yeni üretim izin belgesi için ise başvuru yapıldığı belirtilmiş, davalı idarelerce de bu durumun aksi ileri sürülmemiştir. Dolayısıyla, davacı bakımından yeni üretim izin belgesine yönelik sürecin dava tarihi itibarıyla tamamlanmadığı, bu haliyle dava konusu cümlenin davacıya uygulanmaya devam edildiği ve davanın süresinde olduğu sonucuna varılmıştır.Düzenlemenin esasına gelince; yukarıda ifade edildiği üzere, dava konusu ana Yönetmelik, uygulamada ortaya çıkan suiistimallerin tespiti üzerine, ses ve gaz fişeği atabilen (kurusıkı) silahların gerçek silaha dönüştürülmesini ve suça karışmasını engellemek, kayıt sistemiyle silahların takibini sağlamak, kayıt dışı üretim ve satışına mani olmak, kaçakçılıkla mücadele etmek, ülkemiz mevzuatını uluslararası kriterlere uyarlamak, ülkemizin itibarını korumak amaçlarıyla yürürlüğe konulmuştur. Bahse konu amacın üstün kamu yararına yönelik olduğu izahtan varestedir. Yukarıda aktarılan amacın yerine getirilebilmesi için, ses ve gaz fişeği atabilen silahların üretim koşullarını değiştirerek çalışma sistemleri, mekanik yapıları ve görünümlerine ilişkin yeni standart ve kriterler öngören Yönetmeliğin bütünü incelendiğinde; üretimi yapılacak her bir silah için önce "prototip üretim izni", bilahare seri üretime geçiş için ayrıca "üretim izin belgesi" alınması gerektiği, üretim yapacak kuruluşların da "kuruluş izni" alması gerektiği anlaşılmaktadır.Buna göre, Yönetmelikle getirilen yeni üretim standartlarının uygulanması ancak yeni kriterlerin sağlanıp sağlanamadığına yönelik yapılacak inceleme sonucu her bir silaha özgü olarak düzenlenecek "prototip üretim izni" ve "üretim izin belgesi" ile mümkün olduğundan, mülga Yönetmelik uyarınca üretim izin belgesini haiz üreticilerin yeni Yönetmeliğe göre yeniden üretim izin belgesi almaları gerektiğinin düzenlenmesinde hukuka ve kamu yararı amacı ile hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır. Bir başka ifadeyle, mülga Yönetmeliğe istinaden alınan üretim izinlerinin iptal edilerek yeni standartlara geçilmesinin, gelişen teknoloji ve değişen güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda zaruri hale geldiği, yani toplumsal zorunlu bir ihtiyaca dayalı olduğu dikkate alındığında; idarenin kamu düzenini sağlamak için daha önce verdiği izinleri, makul bir geçiş süresi tanımak kaydıyla geri alabileceği veya şartlarını değiştirebileceği açıktır.Her ne kadar davacı tarafından, dava konusu kural ile haklı beklentilerinin ihlal edildiği ileri sürülmekte ise de; Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarında da belirtildiği üzere (AYM, E.2016/195, K.2017/158, 16/11/2017, § 70), hukuki güvenlik ilkesi, her türlü beklentinin korunmasını zorunlu kılmaz. Aksi takdirde kanun koyucunun hukuk düzeninde değişiklik yapması olanaksız hâle gelir. Zira her hukuk kuralının yürürlüğe girdiği andan itibaren bireylerde az veya çok bir beklenti yaratması ve değişmesi durumunda da beklentilerin boşa çıkması, bireylerin az veya çok hayal kırıklığı yaşaması işin doğası gereğidir. Bu nedenle her türlü beklentinin hukuki güvenlik ilkesi kapsamında koruma görmesi düşünülemez. Buna göre, bir haklı beklentinin hukuken korunabilmesi için, "bireyin kendisine güvenerek hareket ettiği lehine olan bir idari düzenlemede öngörülemez bir değişiklik yapılması" ve "bu öngörülemez değişikliğin herkes yönünden objektif olarak beklenebilecek bir beklentiyi sonuçsuz bırakması" şartlarının yanı sıra "bu beklentinin ihlalini gerektiren bir kamu yararının da bulunmaması" gerekmektedir. Bu bakımdan, kişi yararıyla kamu yararının karşı karşıya geldiği durumlarda ancak önemli bir kamu yararının bulunmaması kaydıyla haklı beklentinin korunması kabul edilebilir. Aksi takdirde kanun koyucunun kamu yararını gerçekleştirmek üzere değişen koşullara göre yeni politikalar belirlemesi imkânı önemli ölçüde zedelenebilir. Bu hukuki çerçevede, her ne kadar davacının mülga Yönetmelikten doğan haklı bir beklentisi mevcut ise de, dava konusu kuralın üstün kamu yararı amacını taşıdığı açık olduğundan, söz konusu haklı beklentinin hukuken korunması mümkün görülmemektedir.Yine davacı tarafından, yeni üretim izin belgesi alınması için makul süre öngörülmediği de ileri sürülmektedir. Bununla birlikte, söz konusu yükümlülüğün yerine getirilebilmesi için üreticilere, önce 1 yıl (17/12/2020) süre verildiği, (21/08/2021 tarihli Yönetmelik değişikliğine kadar idarelerce ilgililerin hak kaybına yol açacak herhangi bir işlem tesis edilmeyerek de facto -fiilen- 21/08/2021 tarihine kadar da süre tanındığı), bilahare 21/08/2021 tarihli Yönetmelik değişikliği ile 21/11/2021 tarihine kadar ek süre verildiği, sonuç itibarıyla dava konusu ana Yönetmeliğin yayımlandığı 17/12/2019 tarihinden nihai süre sonu olan 21/11/2021 tarihine kadar yaklaşık 2 yıl süre tanındığı, ayrıca bu firmaların kuruluş izinlerini yenilemelerini gerektirecek başka bir yükümlülük getirilmediği gözetildiğinde; anılan sürenin makul olduğu ve yukarıda özetlenen üstün kamu yararı ile üreticilerin bireysel menfaati arasında adil dengenin (ölçülülük ilkesinin), yeni üretim izin belgesi alma yükümlülüğü için tanınan süre yönünden sağlandığı sonucuna varılmıştır.Bu itibarla, davacının aksi yöndeki iddialarına itibar edilmemiştir.2- Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinin 2. fıkrasının ikinci cümlesinin incelenmesi:Dava konusu kuralda, "Üreticiler, 3 ayın sonunda satışı gerçekleştirilmeyen ürünlerini, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketine imha edilmek üzere bağlı bulunduğu kolluk birimine teslim eder." düzenlemesine yer verilmiştir. Kuralda bahsi geçen 3 aylık sürenin, fıkranın birinci cümlesine atıf içerdiği ve Yönetmelik değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 aylık sürenin sonu olan 21/11/2021 tarihini işaret ettiği hususunda kuşku bulunmamaktadır.Yönetmeliğin yukarıda aktarılan kamu yararına yönelik amacının gerçekleşmesi, yeni üretilecek silahlarda Yönetmelikle getirilen üretim standartlarının uygulanmasının yanı sıra mülga Yönetmeliğe göre üretilen (stok) silahların belirli bir süreden sonra satışının da yasaklanması ile mümkündür. Nitekim davalı idarelerin savunma dilekçelerinde, stoktaki silahların kolluk birimlerine teslim edilmesinin, piyasaya arz edilmesi riskinin bertarafı amacıyla gerekli olduğu vurgulanmıştır. Bu itibarla, dava konusu cümlenin, Yönetmeliğin ana maddelerinin yöneldiği amacı tam anlamıyla gerçekleştirmek için tamamlayıcı nitelikte kural içerdiği ve zorunlu bir ihtiyaçtan kaynaklandığı kuşkusuzdur.Diğer taraftan, kamu güvenliği bakımından tehlikeli olduğu anlaşılan düzenlemeye konu silahların toplanmasının, depolanmasının ve imhasının, teknik uzmanlık ve güvenlik prosedürleri gerektirdiği, gelişigüzel imha edilmesinin önlenmesinin davalı idarelerin görevlerine mündemiç (içkin) bulunduğu açık olduğundan, bu konuda yetkili ve yetkin kurum olan Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE) aracılığıyla imha sürecinin yürütülmesinin de hukuka ve teknik gerekliliklere uygun olduğu şüphesizdir.Her ne kadar davacılar tarafından, stoktaki silahların satışının gerçekleştirilmesi için makul süre verilmediği ileri sürülmüş ise de, yeni Yönetmeliğe aykırı silahların piyasadan çekilmesini sağlamak amacıyla üreticilere, önce 1 yıl (17/12/2020) süre verildiği, (21/08/2021 tarihli Yönetmelik değişikliğine kadar idarelerce ilgililerin hak kaybına yol açacak herhangi bir işlem tesis edilmeyerek de facto -fiilen- 21/08/2021 tarihine kadar da süre tanındığı), bilahare 21/08/2021 tarihli Yönetmelik değişikliği ile 21/11/2021 tarihine kadar ek süre verildiği, sonuç itibarıyla dava konusu ana Yönetmeliğin yayımlandığı 17/12/2019 tarihinden nihai süre sonu olan 21/11/2021 tarihine kadar yaklaşık 2 yıl süre tanındığı gözetildiğinde; anılan sürenin makul olduğu ve yukarıda özetlenen üstün kamu yararı ile üreticilerin bireysel menfaati (mülkiyet hakkı) arasında adil dengenin (ölçülülük ilkesinin), stoktaki silahların satışının gerçekleştirilmesi için tanınan süre yönünden de sağlandığı kanaatine ulaşılmıştır.Öte yandan, 21/11/2021 tarihine kadar piyasaya arz edilemeyen ürünlerin, MKE tarafından bedelsiz olarak değil hurda fiyatı ödenmek suretiyle imha edileceği, dolayısıyla üreticilerin mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin bu yönden de ölçülü olduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede bu bakımdan da hukuka aykırılık bulunmamıştır.Buna göre, dava konusu cümlenin, hukuka, kamu yararına ve hizmetin gerekleri ile ölçülülük ilkesine uygun olduğu sonucuna varılmıştır. 3- Dava konusu uygulama işleminin incelenmesi:Dava konusu işlemi incelendiğinde; ses ve gaz fişeği atabilen silah üreticisi olarak faaliyet gösteren davacı şirketi tarafından üretilen ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen, marka, model ve seri numaraları listede yazılı 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahın, 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in, 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, davacı şirketin bağlı bulunduğu kolluk birimi olan Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğünce MKE'de imha edilmek üzere teslim alındığı anlaşılmaktadır. Buna göre, yukarıda aktarılan gerekçelerle hukuka uygun olduğuna karar verilen Yönetmeliğin dava konusu geçici 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, davacı tarafından mülga Yönetmelik kapsamında üretilmiş ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilememiş olan ses ve gaz fişeği atabilen silahların MKE tarafından imha edilmek üzere, belirtilen tarihten sonraki bir tarih olan 08/02/2022 tarihinde ilgili kolluk birimince teslim alınmasına yönelik olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı bir yön bulunmamaktadır. KARAR SONUCU :Açıklanan nedenlerle;1- 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in geçici 1. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarının iptali istemi yönünden süre aşımı nedeniyle DAVANIN REDDİNE,2- 17/12/2019 tarihli ve 30981 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ses ve Gaz Fişeği Atabilen Silahlar Hakkında Yönetmelik'in, 21/08/2021 tarihli ve 31575 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 2. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,3- Davacı şirket tarafından üretilen ve 21/11/2021 tarihi itibarıyla satışı gerçekleştirilemeyen 22.307 adet ses ve gaz fişeği atabilen silahın Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinde imha edilmek üzere Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğünce teslim alınmasına dair 08/02/2022 tarihli "Teslim Tesellüm Tutanağı"nın iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 4- Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,5- Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,6- Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,7- Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 18/11/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.