Müze ve ören yeri işletmeciliği faaliyeti yürüten şirketin, ihaleli iş kapsamında değerlendirilen teşviklerden yararlanıp yararlanamayacağı ve prim borçlarının iptali talebi üzerine temyiz incelemesi.
Özet: Davacı şirketin, Kültür ve Turizm Bakanlığına ait müze ve ören yerlerinin kira sözleşmesiyle işletilmesine ilişkin olarak yaptığı işin, 2886 ve 4734 sayılı kanunlar kapsamındaki ihaleli iş olmadığını ileri sürerek, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından iptal edilen prim teşvikleri ve tahakkuk ettirilen prim borçlarının hatalı olduğunu, dolayısıyla borçlu olmadığının tespitini talep ettiği ancak ilk derece ve istinaf mahkemelerinin davayı reddettiği bir davadır.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/288 E., 2025/919 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 27. İş MahkemesiSAYISI : 2022/247 E., 2023/346 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının primlerin iptal edilerek borç tahakkuk edildiğini sistemdem borç sorgusu sırasında gördüğü, borç tahakkukuna ilişkin herhangi bir bildirim yapılmadığı, 5510 sayılı Kanun'un 89. maddesine göre yersiz tahakkuk eden veya fazladan ödenen tüm primlerin 10 yıllık zamanaşımı süresinde iade edilebileceği dikkate alındığında yersiz olarak talep edilen primlerin de aynı şekilde iptalinin talep edilebileceğinin açık olduğu, dava dışı ... Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd. Şti. ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San.ve Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı ile T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü arasında akdedilen sözleşme ile müze ve ören yerlerinin 01.01.2017 tarihinden itibaren 1 yıl süreyle kiralanması hususunda anlaşma sağlandığı, bu anlaşmayla müze ve ören yerlerinin kullanım hakları kira bedeli karşılığı dava dışı şirketlere bırakıldığı, iş bu sözleşme ile kiracılar müze ve ören yerlerinde münhasır yetkili kılındığını, dikkat edilmesi gereken husus ihaleyi yapan kamu kurumuyla hiçbir maddi veya organik bağlantıya girmemiş olması olduğu, davacı şirket ise ... Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd. Şti. ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San.ve Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı ile yaptığı anlaşmaya istinaden işyerini işlettiği, bu süreçte davacı şirketin adi ortaklık yetkililerinden emir ve talimat almadığı, dava dışı şirketler ile arasında alt işverenlik ilişkisi bulunmadığı, iptal edilen teşvikten yararlanma şartlarını taşımakta olduğu, yararlanılan teşviklerin iptali hatalı olduğu, ancak Kurum tarafından hatalı bir değerlendirme yapılarak davacı şirketin yararlandığı teşviklerin iptal edildiği, kira sözleşmelerinin ihaleli iş olarak değerlendirilmesinin hatalı olduğu iddiasıyla asıl ve birleşen davalarda ... .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tahakkuk ettirilen prim borçlarının iptaline ve şirketin borcu olmadığının tespitine, .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tahakkuk ettirilen prim borçlarının iptaline ve şirketin borcu olmadığının tespitine, geçmişe dönük işletilen gecikme zammının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAPDavalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işleminin usul ve yasaya uygun olduğu, herhangi bir hatanın bulunmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARIİlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.IV.İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZA.Temyiz SebepleriDavacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava dilekçesini tekrarla teşvik kapsamında olduğu davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.1.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta yer alan istihdam ve prim teşviki; temelde anayasal birer ödev ve ilke olan sosyal devlet vasfının tahkimi, işsizliğin azaltılması, kayıt dışı istihdamla mücadele edilmesi ve üretken bir ekonomik yapının sürdürülebilmesi amaçlarıyla getirilmiş düzenlemelerdir. Anılan mevzuat hükümlerinin gerekçelerinden Kanun koyucunun, işverenlerin üzerindeki özellikle işçilik maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturan sosyal güvenlik primleri olmak üzere, mali ve idari yükleri belirli şartların varlığı halinde Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu kanalıyla hafifleterek, yeni istihdam alanlarının açılmasını ve mevcut istihdamın korunmasını hedeflemektedir. 2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde düzenlenen bölgesel istihdam teşviklerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işlerin istihdam teşviklerinin dışında bırakan hükümler yer almaktadır. Anılan düzenlemelerle kamu ihalelerine teklif veren isteklilerin; maliyet hesaplamalarını, özellikle de işçilik ve sigorta primi giderlerini, ihale dokümanlarında yer alan nesnel kriterlere göre önceden belirledikleri açıktır. Maliyeti ve hakediş bedeli zaten doğrudan kamusal bütçeden karşılanan bir ihale işinde, yükleniciye Hazine finansmanlı ikinci bir prim desteğinin sağlanması, kamu kaynağının aynı hukuki sebebe dayalı olarak mükerrer kullanımına yol açacağı gibi; serbest piyasa koşullarında kendi öz sermayesi ve ticari riskiyle istihdam yaratan özel sektör işverenleri aleyhine de haksız bir avantaj doğuracaktır. Dolayısıyla Kanun Koyucunun, teşviklerin uygulama alanını daraltarak ihale konusu işleri kapsam dışı bırakması, anayasal mali politika yapma yetkisinin ve ölçülülük ilkesinin tabi bir sonucudur.3.Söz konusu 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işler kapsam dışında bırakılmış ise de; Kanun Koyucunun, anılan sınırlandırmayı münhasıran kamunun bütçesinden bir bedel ödediği "alım ve yapım" işleriyle (bir kısım mevzuatta "hizmet ve yapım") sınırladığı anlaşılmaktadır. Zira bu işlerde istihdam edilen personelin maliyeti, idare tarafından yükleniciye ödenen hakedişin içinde zaten yer almaktadır. Buna mukabil, kamunun harcama yapmadığı, aksine mülkiyetindeki bir varlığı kiraya verdiği, işlettiği veya sattığı "gelir getiren ihaleler" (kiralama, hasılat paylaşımı, işletme hakkı devri vb.) bu yasağın hem mantığı hem de lafzi kapsamı dışındadır. Gelir ihalelerinde yüklenici kamu bütçesinden bir hakediş almadığı gibi, tüm ticari riski üstlenerek kamunun gelirini artırmaya yönelik bir faaliyet yürütmektedir. Bu nedenle, gelir getiren ihaleleri üstlenen yüklenicilerin, kamu kaynaklarından mükerrer bir finansman sağlamadıkları açık olduğundan, bu işlerde çalışan sigortalılar yönünden istihdam teşviklerinden yararlandırılmalarını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır.4.Somut olayda; Kültür ve Turizm Bakanlığı (DÖSİMM) ile dava dışı ...-... Yemek Adi Ortaklığı arasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi"ne ilişkin olarak ihale sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin de anılan Adi Ortaklık ile imzaladığı "Hizmet Satınalma Sözleşmesi" uyarınca müze gişelerinin işletilmesi ve personel organizasyonu işini üstlendiği anlaşılmaktadır. Davacı şirketin bu faaliyet kapsamında 01.01.2017 - 31.12.2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 81/(ı) maddesinde düzenlenen 5 puanlık işveren hissesi indirimi ve Ek 2. maddesinde yer alan 6 puanlık ilave bölgesel indirim ile 4447 sayılı Kanun’un Geçici 10. maddesi kapsamındaki istihdam teşviklerinden yararlandığı; ancak Kurum tarafından gerçekleştirilen denetim neticesinde, işin 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen bir iş olduğu gerekçesiyle teşviklerden yersiz yararlanıldığının tespit edildiği ve müfettiş raporuna istinaden borç tahakkuk ettirilerek gecikme zammıyla birlikte tahsiline karar verildiği görülmektedir. Davacı şirket eldeki dava ile prim tahakkuk işleminin iptali ile borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.5.Davaya konu ihalenin niteliği itibarıyla kamu bütçesinden bir harcama yapılmasını gerektiren tipik bir "alım veya yapım ihalesi" olmayıp, kamunun mülkiyetindeki veya tasarrufundaki bir alanın kiraya verilmesi suretiyle kamuya gelir sağlamayı hedefleyen bir "gelir ihalesi" olduğu açıktır. Kamusal teşvik yasaklarının temel amacı, maliyeti zaten hakediş ödemeleriyle kamu bütçesinden karşılanan işlerde mükerrer fonlamanın önlenmesi olup, yüklenicinin tüm ticari riski üstlenerek idareye bedel ödediği kiralama ve gelir ihaleleri bu yasağın kapsamı dışındadır. Dolayısıyla uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davaya konu "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi" ihale sözleşmesi ve eklerinin celbedilerek, söz konusu gelir ihalesinin muhtevasında yükleniciye yüklenmiş "yapım, onarım veya restorasyon" gibi kamu harcaması boyutuna ulaşan karma nitelikli ek yükümlülüklerin (yap-işlet-devret vb benzeri unsurların) bulunup bulunmadığının gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak titizlikle araştırılması gerekmektedir. Şayet sözleşmede teşvik yasağı doğuracak nitelikte bir yapım veya harcama unsuru bulunduğu anlaşılırsa bu işlerin teşvik kapsamı dışına alınarak davacının yersiz yararlandığı teşvik miktarının hesaplanması gerekir. Ancak bu tür bir yükümlülük bulunmadığı, işin salt bir kiralama ve gelir ihalesi mahiyetinde olduğu tespit edilirse, davacı şirketin mevzuatta öngörülen prim teşviklerinden yararlanabileceği kabul edilmelidir.6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,21.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.