kayıt dışı istihdam edilen işçinin hizmet tespiti ve prime esas kazancının belirlenmesi davasında yargıtay kararı.

Kayıt dışı istihdam edilen işçinin hizmet tespiti ve prime esas kazancının belirlenmesi davasında Yargıtay kararı.

Özet: Bir işçinin, işverene karşı açtığı hizmet tespiti ve prime esas kazancın belirlenmesi davasında, ilk derece mahkemesince çalışanın 2015 yılı Kasım ayından 2016 yılı Temmuz ayına kadarki belirli kısmi çalışma sürelerinin hizmet olarak tespit edilerek primlerinin ödenmesine hükmedilmesi ve bu kararın istinaf mahkemesince onanmasının ardından, Yargıtay tarafından hem davacı vekilinin hem de feri müdahil kurum vekilinin temyiz itirazlarının reddedilerek, söz konusu kısmi hizmet tespitinin kesinleştiği bir uyuşmazlıktır.

10. Hukuk Dairesi 2025/17402 E. , 2026/5255 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/2990 E., 2025/1475 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 29. İş Mahkemesi

SAYISI : 2017/884 E., 2023/193 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı işverene ait fason konfeksiyon atölyesinde ütücü olarak 11.04.1994 tarihinde çalışmaya başladığını, ...'ya işe girişinin 30.04.2008 tarihinde bildirildiğini, 11.01.1994-30.04.2008 döneminde tam gün çalıştığını, 30.11.2015-25.07.2016 döneminde ise kısmi (yarım gün) çalıştığını, ...'ya işe giriş bildiriminin yapılmadığını öğrendiği için işi bıraktığını, bu dönemlere ait hizmetlerinin tespitini, bu tespit doğrultusunda davalı işveren tarafından, ödenmeyen sigorta primlerinin ödettirilmesini ve ... hizmet kayıtlarının düzeltilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının kesintili olarak çalıştığını beyan ettiğini, tespitini istediği sürenin 11.01.1994-30.04.2008 yılları arası olduğunu, davalının iş yerinde 30.4.2008 tarihinde işe başladığını ve işverene haber vermeyerek üst üste 4 iş günü işe gelmediği için haklı sebeple 11.07.2008 tarihinde işten çıkarıldığını, davacının iş yeri kayıtlarında ... olarak gözüktüğünü ve dava konusu hakkında zaman aşımı süresinin tahakkuk etmiş olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil ... vekili; sigorta başlangıç tarihinin tespitine ilişkin davalarda işe giriş bildirgesinin ön koşul olduğunu, davalı iş yerinin kanun kapsamına alındığı ve kapsam dışına çıkartıldığı tarihlerin araştırılmasını, kapsam öncesi ve kapsam sonrası çalışmaların dikkate alınmamasını, iş yeri kayıtlarının incelenmesini, davacının ücretinin somut delillerle ispat edilmesini ve sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm verilmemesi gerektiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının davalı ... iş yeri sicil no.lu iş yerinde,

Kasım 2015 döneminde 1 gün günlük 42,45 TL üzerinden,

Aralık 2015 döneminde 15 gün günlük 42,45 TL üzerinden,

Ocak 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Şubat 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Mart 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Nisan 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Mayıs 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Haziran 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden,

Temmuz 2016 döneminde 15 gün günlük 54,90 TL üzerinden hizmeti bulunduğunun tespitine,

Fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353-(1) b)1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; kararın hukuka aykırı ve haksız olduğunu belirterek kararın temyizen incelenip bozulmasını talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; çalışmanın niteliği ve ödenen ücretin somut deliller ile ispatlanamadığını, Kurumun resmi kayıtlarının incelenmediğini ve sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm kurulduğunu belirterek, eksik inceleme ve araştırma sonucu verilen kararın kararın temyizen incelenip bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti ve prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre davacı vekilinin tüm, fer'i müdahil Kurum vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine,

3.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

4.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

5.İnceleme konusu davada, davacının davalı işverene ait fason konfeksiyon atölyesinde ütücü olarak 11.04.1994 tarihinde çalışmaya başladığını, ...'ya işe girişinin 30.04.2008 tarihinde bildirildiğini, 11.01.1994-30.04.2008 döneminde tam gün çalıştığını, 30.11.2015-25.07.2016 döneminde ise kısmi (yarım gün) çalıştığını, bu dönemlere ait hizmetlerinin tespitini, bu tespit doğrultusunda davalı işveren tarafından, ödenmeyen sigorta primlerinin ödettirilmesini ve ... hizmet kayıtlarının düzeltilmesine karar verilmesini talep ettiği, Mahkemece davacının davalı iş yerinde geçen ilk çalışma süresinin 11.07.2008 tarihinde 03 "belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa) ... çıkış kodu ile son bulduğu, davanın 11.08.2016 tarihinde açıldığı dikkate alındığında 11.07.2008 tarihi öncesine ilişkin talebin hak düşürücü süre kapsamında kaldığının anlaşıldığı, gerekçesiyle hak düşürücü süreden reddine, 2015/11-2016/7 arası dönem yönünden ayda 15 gün üzerinden hizmet tespitine karar verildiği görülmüş, verilen kararın eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmıştır.

Mahkemece yapılacak iş 2015/11-2016/7 arası döneme ilişkin davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının çalışmaları tereddütsüz bir şekilde ortaya konulup sonucuna göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın hatalı değerlendirme sonucu, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının davacıdan alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

21.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.