rektum ca hastası davacının kesilen maluliyet aylığının yeniden bağlanması talebiyle açtığı davanın, çalışma gücü kaybı ve engellilik oranının tespiti için sürekli uzman raporları istenerek yargıtay tarafından incelenmesi.

Rektum ca hastası davacının kesilen maluliyet aylığının yeniden bağlanması talebiyle açtığı davanın, çalışma gücü kaybı ve engellilik oranının tespiti için sürekli uzman raporları istenerek Yargıtay tarafından incelenmesi.

Özet: Davacıya bağlanan maluliyet aylığının, kontrol muayenesi sonrası maluliyet oranının düşürülmesiyle kesilmesi ve kurum tarafından yersiz ödenen aylıkların iadesinin talep edilmesi üzerine başlayan hukuki süreçte, ilk derece mahkemesinin davanın reddi veya kabulü yönündeki kararları, temyiz incelemeleri neticesinde birden fazla kez bozulmuştur; yüksek mahkeme, özellikle aylığın kesildiği tarihteki mevzuata göre davacının çalışma gücü kaybı oranının ve sakatlık derecesinin doğru tespiti için Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu, Adli Tıp Kurumu veya Maliye Bakanlığı bünyesindeki Merkez Sağlık Kurulundan alınacak uzman raporlarıyla değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, bu raporların sonucuna göre yeniden bir karar verilmesi yönünde hükümler kurmuştur.

10. Hukuk Dairesi 2025/19947 E. , 2026/5170 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2023/257 E., 2025/194 K.

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen kesilen aylığın tekrar bağlanması ve alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Rektum Ca (Kolon Kanseri) hastası olduğunu, yapılan kontrollerde maluliyetine karar verilen müvekkiline 01.10.2011 tarihinden itibaren maluliyet aylığı bağlandığını, bilahare yapılan kontrol muayenesi sonrasında .. Kanuni ... ve Araştırma Hastanesinin 26.03.2013 tarihli ve R13 ... numaralı kurul raporu ile maluliyet oranının %20 olarak belirlendiğini, bunun üzerine .. ... İl Müdürlüğünün 30.05.2013 tarih ve .. sayılı yazısı ile 3.324,58 TL'nin ödenmesinin talep edildiğini ve 28.05.2013 tarihi itibarıyla aylığının kesildiğini, müvekkilinin maluliyet oranının hatalı belirlendiğini ileri sürerek, Kurum kararının iptaline, 28.05.2013 tarihinden itibaren kesilen maluliyet aylığının kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanması ve yersiz tahsil edilen aylıkların iadesi gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; müvekkil Kurum tarafından 506 sayılı Kanun'un 60/C-B maddesi gereğince 01.10.2011 tarihi itibarıyla davacıya aylık bağlandığını, yapılan kontrol muayenesinde davacının çalışma iş gücü kayıp oranının %20 olarak tespit edildiğini, bu nedenle aylığının kesildiğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.04.2016 tarihli ve 2013/775-2016/152 sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1.Mahkeme kararına karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 06.06.2017 tarihli ve 2016/8349-2017/4855 sayılı ilamı ile "...Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulundan aylığın kesildiği tarihte yürürlükte bulunan yönetmelik hükümleri gereğince çalışma gücü kaybı oranı ile bu oranın halihazırda kaç olduğu ve değişiklik tarihi yönünden rapor alınmalı, anılan raporun Kurum yönünden bağlayıcı olduğu gözetilerek, davacının itirazı halinde Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Dairesinden bu yönde rapor alınmalı, raporlar arasında çelişki bulunması halinde Adli Tıp Kurumu Genel Kurulundan rapor alınarak, aylığın kesildiği tarih ve sonrasında davacı sigortalının çalışma gücü kaybı oranı belirlenerek, 506 sayılı Yasanın 60 ve Geçici 87. maddeleri kapsamında yaşlılık aylığı şartları irdelenmelidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İkinci Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemece 17.12.2019 tarihli ve 2017/231-2019/1002 sayılı kararla; davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 29.09.2021 tarihli ve 2020/1605-2021/11259 sayılı ilamı ile "Maliye Bakanlığı bünyesindeki “Merkez Sağlık Kurulu” ndan derece tespiti yönünden rapor alınması için tüm dosya kapsamı ve Adli Tıp raporları ilgili kurula gönderilerek varsa derece tespiti yapılıp aylık şartları buna göre değerlendirilmelidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

C. Üçüncü Bozma Kararı

Bozmaya uyan Mahkemece 09.02.2023 tarihli 2022/1 Esas 2023/26 Karar sayılı kararla; davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairemizin 13.09.2023 tarihli ve 2023/75 93... /8080 Karar sayılı ilamı ile "...Belirtilen açıklamalar ışığında somut olaya dönüldüğünde, 01.10.2011 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun'un Geçici 87 nci maddesi kapsamında yaşlılık aylığı alan davacının 05.04.2013 tarihine kontrol kaydı konulması ve yapılan kontrol üzerine çalışma iş gücü kayıp oranının %20 olarak belirlenmesi üzerine, 19.04.2013-18.06.2013 tarihleri arası aylıkların geri istenildiği olayda, ilgili tarihte yürürlükte bulunan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması Ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre inceleme yapılmak üzere, yetkili sağlık kuruluşlarından öncelikle rapor alınıp buna göre çalışma gücü kaybı ve sakatlık derecesinin tespiti için dosyanın Merkez Sağlık Kurulu'na tevdii ile verilecek kararın sonucuna göre karar tesis edilmesi gerekirken, erişkinlere ilişkin olarak yürürlüğe konulan engellilik raporu dikkate alınarak düzenlenen rapora göre Merkez Sağlık Kurulu raporunu dikkate alan hüküm yerinde görülmemiştir.

4.Davanın konusu kesilen yaşlılık aylığının bağlanması istemli olmakla, aylığın kesildiği tarih itibariyle bağlanıp bağlanmaması hususunun alınan raporda gözetilmesi gerekmektedir.

5.Kabule göre de, kesilen ve yeniden bağlanması talep edilen yaşlılık aylığının 1. Derece sakatlık indirimine dayalı olması aylığın bağlanmasına esas sakatlık derecesinin ise 3. Derece sakatlığa ilişkin olması karşısında bu ayrıma işaret edilmeksizin ve bu husus gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. " gerekçesi ile karar bozulmuştur.

D. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Gelen müzekkere cevaplarında ve aldırılan raporda yargıtay bozma ilamında değinilen; "Davanın konusu kesilen yaşlılık aylığının bağlanması istemli olmakla, aylığın kesildiği tarih itibariyle bağlanıp bağlanmaması hususunun alınan raporda gözetilmesi gerekmektedir." hususlarında raporda gözetilmediği dikkate alınarak mahkememizce ilgili hususa işaret edilerek yeniden yazılan müzekkereye; "... kurul kararı Kurumumuz sevkine istinaden alınmış bir karar olmadığından dolayı Kurumumuzca yapılacak bir işlem bulunmamaktadır..." şeklinde cevap verildiği görülmüş olup bunun üzerine mahkememizce tüm dosya kapsamı ele alınarak dava konusu hakkında dosyanın sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında uzman bilirkişiden rapor aldırılmak suretiyle sonuca gidilmeye çalışılmış ise de bilirkişi için gerekli olan masrafın ihtara rağmen davacı tarafça karşılanmadığı anlaşılmış, aylığın kesildiği tarih itibariyle bağlanıp bağlanmaması hususundaki eksikliğin de başka şeklilde mahkememizce giderilme imkanı kalmadığından bu aşamada ispatlanamayan davanın reddine karar vermek zorunda kalınmıştır..." gerekçesiyle, davanın reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle ; dava dosyasının Yargıtay bozma ilamı doğrultusunda Merkez Sağlık Kuruluna gönderildiğini, Merkez Sağlık Kurulu bu konuda yetkilerinin olmadığını belirttiği, bozma ilamının yerine getirilemediğini, başka bir bilirkişiden rapor alınmak üzere gerekli gider avansı vb. ücretlerin yatırılması için süre verildiğini, davacı tarafından bilirkişi gideri yatırılmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini, dosya içerisinde karar vermeye yeterli bilgi ve belge bulunmadığını, Yargıtay bozma ilamında Merkez Sağlık Kurulundan rapor alınması gerektiğini belirtmiş ise de dosya birden çok kez Merkez Sağlık Kuruluna gönderilmiş ancak Merkez Sağlık Kurulu bu konuda yetkilerinin olmadığını belirttiğini, bozma kararlarında özellikle Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulu Raporu alınması gerektiği vurgulanmış ancak Merkez Sağlık Kurulunun bu konuda yetkisinin olmadığını belirtmesi nedeniyle bozma doğrultusunda işlem yapılamadığını bozma ilamı dışında bir işlem yapılmak suretiyle müvekkilden gider avansı istenip rapor aldırılmasının doğru olmadığını, mahkemenin, “başka şekilde inceleme yapılamadığı ” gerekçesiyle davayı reddetmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, kesilen yaşlılık aylığının tekrar bağlanıp bağlanamayacağına ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanağı 193 sayılı gelir vergisi Kanun'un 31. maddesinin 1. fıkrasında; çalışma gücünün asgari % 80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece sakat, asgari % 60'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece sakat, asgari % 40'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece sakat sayılarak aynı maddenin 2. fıkrasındaki oranlarda indirime gidileceği, 31/son maddesinde ise sakatlık derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirleneceği düzenlenmiştir.

2.Yasanın verdiği yetkiye dayanılarak Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hazırlanmış ve en son 30.03.2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik ile belirleme yapılırken, ilgili yönetmelik 20.02.2019 tarih ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 18. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

3.Elde ki davada 01.10.2011 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun'un Geçici 87. maddesi kapsamında yaşlılık aylığı alan davacının 05.04.2013 tarihine kontrol kaydı konulması ve yapılan kontrol üzerine çalışma iş gücü kayıp oranının %20 olarak belirlenmesi üzerine, 19.04.2013-18.06.2013 tarihleri arası aylıkların geri istenildiği olayda, 26.12.2024 tarihli Merkez Sağlık Kurulu kararında "... adı geçenin hastalığının ağırlığı kalıcılığı , tedavisinin uzun süreli ve şifa ile sonuçlanma ihtimalinin düşük olması sebebiyle hastalığın teşhisinden günümüze kadar olan dönem içerisinde önceki ve güncel olan tüm yönetmelikler çerçevesinde yönetmelik eki cetvellerine göre engel oranı değerlendirildiğinde engel puanı 40 puan ve üzeri olacağına adı geçenin çalışma gücü kayıp oranının %40 ve üzeri olduğuna Kurulca re'sen karar verilmiştir. " şeklinde görüş bildirildiği dikkate alındığında hastalığın başından beri çalışma gücü kayıp oranının %40 ve üzeri olduğunun tespit edildiği, davanın konusu kesilen yaşlılık aylığının bağlanması istemli olmakla, bu hususta hesap raporu alınmasına gerek olmadığı, Mahkemece yapılacak işin tespit hükmü kurmaktan ibaret olduğu ve 26.12.2024 tarihli Merkez Sağlık Kurulu kararında hastalığın teşhisinden itibaren davacının çalışma gücü kayıp oranı %40 ve üzeri olduğu yönündeki tespit dikkate alınarak davacının aylığın kesildiği tarih itibariyle çalışma gücü kayıp oranının %40 olduğunun kabulü ile karar verilmesi gerekirken bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

21.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.