Yaşlılık aylığının muvazaalı iş ilişkisi iddiasıyla iptali, yersiz ödenen aylığın tahsili ve hizmet tespiti taleplerini içeren birleşen davaların temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından, müfettiş raporuna dayanarak sahte sigortalılık veya muvazaalı iş ilişkisi gerekçesiyle yaşlılık aylığı iptal edilen bir sigortalının, aylık iptal işleminin iptali ve sigortalılık hizmet sürelerinin tespitini talep ettiği ana dava ile; Kurumun yersiz ödenen aylıkların iadesi talebi ve sigortalının farklı dönemlerdeki çalışma sürelerinin tespiti istemlerini içeren birleşen davaların incelenmesini konu almaktadır; ilk derece mahkemesi, bazı hizmetlerin iptaline ilişkin kurum işlemini iptal ederken, bazı tespit taleplerini kabul edip bazılarını reddetmiş, yersiz ödenen aylık tahsili için başlatılan icra takibine yapılan itirazı ise kısmen iptal etmiştir.
10. Hukuk Dairesi         2024/4514 E.  ,  2026/4325 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/3056 E., 2024/259 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı-birleşen dava davalısı ... vekili, müvekkilinin .. sigorta sicil numarası ile 1978 yılından itibaren zorunlu sigortalı olarak çalıştığını, 14.08.2007 tarihli tahsis talebine istinaden 01.09.2007 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanarak 23.09.2010 tarihine kadar yaşlılık aylığı ödendiğini, Kurum müfettişlerince tek yanlı hazırlanan 30.04.2010 tarih, 42174/SRŞ/01 sayılı soruşturma raporu gerekçe gösterilerek Kurumun 21.09.2010 tarih, .. sayılı yazısı ile aylığının başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiğini, şifahen bu işlemin sahte sigortalılık-muvazaalı iş ilişkisi gerekçesine dayandırıldığının öğrenildiğini, müvekkilinin son olarak yanında çalıştığı işvereni olan şirketin yetkililerinin sahte belge düzenleme (muvazaalı sigortalılık/naylon fatura gibi) suçlamalar altında bulunduğunu, bu hususun kazanılmış hakların korunmasına ilişkin temel ilkelere aykırı olduğunu beyanla müvekkilinin sigortalılığının iptaline ilişkin işlemin iptali ile 2007 tarihinden itibaren emekli olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen Ankara 6. İş Mahkemesinin 2012/694 Esas sayılı dosyasında, davacı ... dava dilekçesinde özetle; ...'e 01.09.2007-23.09.2010 tarihleri arasında 24.484,50 TL yersiz ödenen aylığın tahsili maksadı ile başlatılan Ankara 11. İcra Dairesinin 2010/18042 Esas sayılı icra takibine yapılan itirazın iptaline, takibin devamına %20 den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen Ankara 17. İş Mahkemesi nezdinde açılan 2011/1903 Esas sayılı dosyasında, davacı ... dava dilekçesinde özetle; davacının ...'nde 01.03.2001-30.09.2003 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen Ankara 19. İş Mahkemesi nezdinde açılan 2011/1208 Esas sayılı dosyasında, davacı ... dava dilekçesinde özetle; davacının ... İnşaat Hafriyat Nakliyat Orman Ürünleri İnşaat Malzemeleri ... Limited Şirketinde 01.12.2006-13.08.2007 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen Ankara 13. İş Mahkemesi nezdinde açılan 2011/1157 Esas sayılı dosyasında, davacı ... dava dilekçesinde özetle; davacının ... İnşaat Nakliyat Madencilik ve Orman Ürünleri ... Limited Şirketinde 10.01.2004-24.05.2004 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Birleşen Ankara 2. İş Mahkemesi 2012/784 Esas sayılı dosyasında; davacı ... dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.03.2001-30.09.2003 tarihleri arasında 930 gün süre ile ...Ltd.Şti., 10.01.2004-24.05.2004 tarihleri arasında 134 gün süre ile İstem..Ltd.Şti. ve 01.12.2006-13.08.2007 tarihleri arasında 253 gün süre ile ... ...Ltd.Şti.'ne bağlı sigortalı işçi olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
I. CEVAP
Davalı- birleşen dava davacısı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; 12641638 sigorta sicil 2...6 tahsis numaralı davacının, .. sicil sayılı iş yerinde 01.03.2001-30.09.20 03... gün, .. sicil sayılı iş yerindeki 10.01.2004-24.03.20 04... gün, .. sicil sayılı iş yerindeki 01.12.2006- 13.08.20 07... günlük hizmetinin .. .. .. tarafından düzenlenen 30.04.2010 tarih, 42174/SRŞ/01 sayılı soruşturma raporuna istinaden fiili çalışmaya dayanmadığı gerekçesiyle iptal edildiğini, buna bağlı olarak davacının aylığının da başlangıç tarihi itibariyle iptal edildiğini, davacı tarafın kötü niyetli ve haksız olduğunu, Kurum işleminde hata olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkemenin 2016/40 Esas sayılı dosyası yönünden; davanın kısmen kabulüne, davacının, ... ve ... İnşaat Harfiyat Nakliyat Taahhüt Turizm ... Limited Şirketindeki hizmetlerinin iptaline ilişkin Kurum işleminin iptaline, diğer taleplerinin reddine,
Ankara 6. İş Mahkemesinin 2012/694 Esas sayılı dosyası yönünden; davanın kısmen kabulüne, davalının Ankara 11. İcra Dairesinin 2010/18042 Esas sayılı dosyasına yaptığı itirazının iptaline, takibin devamına, icra inkar tazminatı talebinin reddine,
Ankara 17. İş Mahkemesinin 2011/1903 Esas sayılı dosyası yönünden; davanın kabulüne, davacının, davalıya ait iş yerinde, 01.03.2001-30.09.2003 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine,
Ankara 19. İş Mahkemesinin 2011/1208 Esas sayılı dosyası yönünden; davanın reddine,
Ankara 13. İş Mahkemesinin 2011/1157 Esas sayılı dosyası yönünden; davanın kabulüne, davacının, davalıya ait iş yerinde, 10.01.2004-24.05.2004 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine,
Ankara 2. İş Mahkemesinin 2012/784 Esas sayılı dosyası yönünden davanın kısmen kabulüne, davacının, ... ait iş yerinde, 01.03.2001-30.09.2003 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine,
Davacının, ...'ne ait iş yerinde 10.01.2004-24.05.2004 tarihleri arasında asgari prime esas kazanç üzerinden hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine,
Davacının, ...'nde çalıştığı iddiasıyla talep ettiği hizmet tespiti isteminin reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı - birleşen dava davalısı ... mirasçıları ve davalı- birleşen dava davacısı Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı-karşı davalı ... mirasçıları .. ., ... .., ... .. .. vekili ve davalı-karşı davacı Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı-birleşen dava davalısı ... mirasçıları vekili, yeterli inceleme yapılmadığını, ...'in ... şirketinde çalıştığını belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.
Davalı-birleşen dava davacısı Kurum vekili, eksik inceleme ile karar verildiğini,icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
İnceleme konusu dosyada, davacının 03.03.2001-30.09.2003 döneminde ... sicil nolu ... İnş.Haf...Ltd.Şti, 10.01.2004-24.05.2004 döneminde ... sicil no.lu İstem Haf...Ltd.Şti., 01.12.2006-13.08.2007 döneminde ... sicil nolu ...Ltd.Şti.'den yapılan bildirimleri anılan şirketler nezdinde çalışmadığının Kurum raporu ile tespit edilmesi nedeniyle iptal edilmiş ve buna bağlı olarak aylığı da iptal edilmiş, Kurum tarafından 01.09.2007-23.09.2010 süresinde 24.484,50 TL yersiz ödeme tahakkuk ettirilmiştir.
Kurumun Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı müfettişi tarafından düzenlenen 30.04.2010 tarihli ve 42174/SRŞ/01 sayılı raporunda; şirketlerin mal teslimi ve hizmet ifası olmaksızın komisyon karşılığı sahte fatura düzenlediklerinin tespit edildiği, iş yerlerinden yapılan sigortalı bildirimlerinin iptal edilmesi gerektiği belirtilmiştir. .. ... Sicil Memurluğunun 27.05.2011 tarihli yazısı ile ... İnşaat Nakliyat Madencilik ve Orman Ürünleri Tic. Ltd. Şti.nin tescil tarihinin 10/09/2001 ve ortaklarının ... ve ..., ... İnşaat, Hafriyat, Nakliyat, Taahhüt Turizm Tic. Ltd. Şti.nin tescil tarihinin 24.03.1999 ve ortaklarının ... ve Hıdır Özdemir, ... İnşaat Hafriyat Nakliyat Orman Ürünleri İnşaat Malzemeleri Tic. Ltd. Şti.'nin tescil tarihinin 31.10.2005 ve ortaklarının .. .. ve .. .. .. olduğu, şirketlerin faal olduğu bildirilmiştir.
.. İnşaat İthalat İhr. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından 01.01.2000-31.12.20 00... .01.1999-31.12.1999 tarihleri arasında .. Şantiyesi inşaatı işyerinde yapılan hafriyat nakliyesi işini başarı ile tamamlayan ... İnşaat Hafriyat Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti. nin isteği üzerine düzenlendiği belirtilen iş bitirme belgeleri ibraz edilmiştir. .. Nak. Hafriyat İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. tarafından 01.01.2000-31.12.2000, 01.01.2001-31.12.2001, 01.01.2002-31.12.2002, tarihleri arasında .. .. .. 1.Kısım Şantiyesi inşaatı işyerinde yapılan hafriyat nakliyesi işini başarı ile tamamlayan ... İnşaat Hafriyat Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti. nin isteği üzerine düzenlendiği belirtilen iş bitirme belgesi ibraz edilmiştir. ... İnş.Haf...Ltd.Şti. tarafından .. .. Kuvvetlerinin .. Tesisleri Hafriyat ve Nakliyat işinden 04.04.1999-30.08.2002 tarihleri arasında ... şirketler grubunun taşeronluğunu, .. Tesisleri Hafriyat ve Nakliyat işinden 04.04.1999 - 30.08.2002 tarihleri arasında .. İnşaat Ltd.Şti. Adına, ... Alt Yapı, .. ve Tesisat Yapım İşinden 01.07.2002-30.09.2002 tarihleri arasında .. Ltd.Şti. Adına çalışıldığını belirten belge sunulmuştur.
Davacının 25.05.2004-30.11.2004 tarihleri arasında ... sicil no.lu ....Ltd.Şti.'den bildirimi bulunmakta olup, söz konusu iş yeriyle ilgili .. Sosyal Güvenlik Merkezinin 22.01.2015 tarihli yazısı ile ... sicil numaralı .. .. İşl. Ltd. Şti. .. İmar A.Ş. İş Ortaklığı adına .. .. Gölü Rekrasyon Alanı inşaat işi işyerinin 05.10.2002 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 31.08.2005 tarihinde kapsamdan çıkarıldığı, ... şirketi tarafından bu işverenin taşeronu olarak 26.01.2004-30.11.2004 tarihleri arasında işçilik bildiriminde bulunulduğu, ... İnş. Ltd. Şti.nin ... sicil numaralı dosyasında .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde işlem gören .. .. İnş. Ltd. Şti.'nin .. no.lu dosyası üzerinden işlem faaliyeti bulunduğunun tespit edildiği, 11.07.2002 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamına alındığı bildirilmiştir. .. Büyükşehir Belediyesi Atık Yönetimi Şube Müdürlüğünün 05.10.2018 tarihli yazısı ile Hafriyat Bilgi Yönetimi Sistemi üzerinden yapılan kontrollerde ... İnşaat Hafriyat Nakliyat Orman Ürünleri İnşaat Malzemeleri Tic. Ltd. Şti., ... İnşaat, Hafriyat, Nakliyat, Taahhüt Turizm Tic. Ltd. Şti. ve ... İnş. Nak. Madencilik ve Orman Ürün. Tic. Ltd. Şti.lerine ait herhangi bir kayıt, bilgi ve belge bulunamadığı bildirilmiştir.
Somut davada davacının ... İnş..Ltd.Şti. ve İstem Haf.İnş...Ltd.Şti. nezdinde geçen çalışmalarının fiili ve gerçek olduğu tespitiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli ve elverişli değildir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden ....Ltd.Şti. ile İstem Haf...Ltd.Şti.'nin ortaklarından birinin ... olduğu, ...'in davacının kardeşi ve aynı iş yeri sigortalısı ...'in eski eşi olduğu, ... ...Ltd.Şti. Ortağı .. .. ..'in denetmen raporunda verdiği ifadesinde muhasabeci ..'ın yanında getir götür işlerini yaptığı sırada ...'in isteği üzerine şirkete ortak olduğunu, diğer ortağı tanımadığını, şirkette sigortalı gösterilen kişilerin gerçekte çalışmadığını beyan ettiği, dosyada tanık olarak dinlenen sigortalıların hepsinin çalışmasının iptal edildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca .. Ltd.Şti ortağı olması nedeniyle ... hakkında açılan ceza davasında ... özel belgede sahtecilik ve kamu aleyhine dolandırıcılık suçlarından cezalandırılmış, Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 27.01.2020 tarihli kararı ile özel belgede sahtecilik suçunda zamanaşımı dolduğundan davanın düşürülmesine, kamu aleyhine dolandırıcılık suçundan ise kamu zararının belirlenmesi yönünden bozulmuştur. Diğer yandan ...'in ortağı olduğu ... Haf.Nak...Ltd.Şti de geçen çalışmalarının iptal edilmesi nedeniyle Kurum işleminin iptali talebiyle dava açan ... ve .. .. tarafından açılan davalarda; davacıların çalışmalarının fiili ve gerçek olmadığı tespitiyle davaların reddine karar verilmiş ve Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 24.12.2018 tarihli, 2017/5828 Esas, 2018/9621 Karar sayılı, Dairemizin 02.06.2020 tarihli, 2017/4280 Esas, 2020/2478 Karar sayılı kararları ile ilgili kararlar onanmıştır.
Mahkemece ... İnş...Ltd.Şti.'nin Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde ve ... Alt Yapı, ... ve Tesisat Yapım işinde yaptığı işler araştırılmalı, yapılan işlerle ilgili bilgi ve belgeler ilgili kurumlardan celp edilmeli, anılan şirketin ve davacının söz konusu işlerde çalışmasının olup olmadığı tespit edilmeli, ...'in çalıştığı işler mirasçılardan sorularak beyanları doğrultusunda bu işlerle ilgili araştırma yapılmalı, şirketlerin ortaklarının aynı kişiler ve sigortalılar ile bağlantılı kişiler olduğu, ...'in ortağı olduğu bağlantılı şirket .... Ltd.Şti.'den yapılan bildirimlerin iptal edilmesi nedeniyle açılan davalarda tespit edilen hususlar ile bu davaların red edildiği gözetilmeli, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.
Kabule göre de birleşen Ankara 17. İş Mahkemesinin 2011/1903 Esas, Ankara 19. İş Mahkemesi 2011/1208 Esas, Ankara 13. İş Mahkemesi 2011/1157 Esas sayılı davalarında anılan şirketlerde çalıştığının tespiti talebiyle ayrı ayrı dava açıldığı halde daha sonra açılan Ankara 2. İş Mahkemesinin 2012/784 Esas sayılı davasında yine her üç şirkette çalışılan sürelerin talep edildiği dolayısıyla bu şekilde mükerrer talep olduğu gözetilmeksizin karar verilmesi yerinde değildir.
O halde İlk Derece Mahkemesince yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgililere iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
13.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.