Ankara 4. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi, meyveli maden suyu şişesi tasarımının tescil iptali kararının hükümsüzlüğü talebiyle açılan davada yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini inceledi.
Özet: Bu dava, davacının meyveli maden suyu şişesi tasarımının tescil başvurusunun, rakip bir firmanın benzerlik ve yenilik/ayırt edicilik eksikliği iddialarıyla yaptığı itiraz üzerine hükümsüz kılınması kararına karşı açılmış olup; davacı, kendi tasarımının özgün olduğunu, rakip tasarımların anonimleştiğini ve koruma süresinin dolduğunu savunarak tescilini talep ederken, davalı taraf ise davacının tasarımının kendi ürünleriyle ayırt edilemez derecede benzer olduğunu ve yenilik vasfı taşımadığını ileri sürerek davanın reddini istemektedir.

T.C. ANKARA 4. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/332 Esas - 2026/29
T.C. "TÜRK MİLLETİ ADINA" ANKARA 4. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ K A R A RESAS NO : 2024/332 KARAR NO : 2026/29DAVA : Tasarım ... Kararı İptaliDAVA TARİHİ : 02/08/2024KARAR TARİHİ : 11/02/2026 Yazım Tarihi: 27/02/2026İDDİA: Davacı vekili dava dilekçesinde ÖZETLE: Müvekkilimiz ... Şirketi, halen içecek sektöründe faal olup, bir süredir üretmekte olduğu ve tüketiciler tarafından oldukça beğenilerek tüketilen meyveli maden suyu ürünü için tasarlanmış olan ... sıra numaralı tasarımın tescili istemi ile ...’ne başvurmuştur. Müvekkilimizin yapmış olduğu bu başvuru, ilgili kurum kayıtlarında ... tescil numarası altında kaydedilmiştir. Başvuru yazısının bir örneği ektedir. Ancak, işbu başvuruya, ... tarafından 24.07.2023 tarihinde itiraz edilmiştir. Yapılan itirazda, tescile konu şişe tasarımının ... tarafından ... markalı aşağıda yer verilen şişe tasarımlarıyla ayniyet derecesinde benzerlik taşıdığı, müvekkile ait ... sayılı tasarım başvurusunun yenilik ve ayırt edicilik özelliklerinden yoksun olduğu belirtilmişse de bu hususun kabulü mümkün değildir. Davalı şirket ... ve ... sayılı tescilleri ile müvekkilin ... sayılı tescilinin ayırt edilemeyecek şekilde benzer olduğunu iddia ederek müvekkilin tasarım tescilinin iptaline karar verilmesini talep etmiştir. Söz konusu itiraz neticesinde 24.08.2023 tarihinde itiraza karşı görüş bildirme evrakı hazırlanarak dosyaya ibraz olunmuştur. Ancak buna rağmen ... tarafından itirazın kabulüne karar verilerek müvekkilin ... sıra numaralı tasarım tescilinin hükümsüzlüğüne karar verilmiştir. Davalının iddiada bulunduğu şişe tasarımı anonim şişe haline gelmiştir. Süresi dolan tasarımlar kamuya mal olup özgünlük vasıflarını yitirdiklerinden harcıalem tasarım niteliğindedir. Kaldı ki ... numaralı ... Esas Bilirkişi Heyeti Raporu davalıya ait tasarım için yenileme başvurusu da yapılmamış olup koruma süresi dolmuştur. Davalının itiraza gerekçe olarak gösterilen ..., ... sayılı ve ... tasarımında sadece üst ve alt kısmı için herhangi bir tasarım başvurusu bulunmamaktadır. Sadece belirli bir kısmı korunmak isteğinde ise; ürünün sadece bir bölümüne ilişkin tasarım koruması talep ediliyorsa koruma talep edilen ve edilmeyen özellikleri aşağıda açıklanan yöntemlerle gösterilir. Yine davalı ....’e ait ... sayılı tasarımın ile müvekkile ait tasarım arasında bariz farklar olduğu görülecektir. Davalı tarafın itirazları şişelerde yer alan gravürlere ilişkindir. Ancak davalı tarafça gravür yer alan kısımlara yönelik herhangi bir koruma alınmadığı gibi gravür, tek başına herhangi bir ayırt edici özellik katmamaktadır.” Şeklinde belirtilmiş tüm bu sebeplerle ...’nın ... sayılı kararının iptalini ve ... nolu ve ... sıra sayılı tasarım başvurusunun tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiş, duruşmada da dilekçesini aynen tekrar etmiştir. SAVUNMA: Davalı kurum vekili dilekçe ve beyanında ÖZETLE: Alınan kararlar ve yapılan işlemlerin usule ve yasaya uygun olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.Davalı firmalar vekili dilekçe ve beyanında ÖZETLE: Davalı tarafın tasarım tescili yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz değildir. Her iki şişede de tabana yakın başlayan, sağa eğimli “...” motifli süslemeler şişenin alt kısmından orta kısmına doğru yükselmektedir. Her iki şişe ... şeklindeki motiflerin gövdede bitiş yerinden itibaren, tabandan yukarı doğru daralmaktadır. Şişeler üzerindeki ... motiflerinin uzunlukları farklı olsa da tasarımlarda yer alan özellikler boyut bakımından değil, görünüm bakımından önem arz etmektedir ve bu şişe tasarımları birbirinden ayırt edilemez derecede benzer nitelikleri haizdir. Tasarımda yer alan motiflerin boyutsal farklılıkları tek başına bir ürünü farklılaştırmada yeterli olmadığından küçük ayrıntı olarak nitelendirilmelidir. Şişeler tepeden tabana aynı daralma genişleme paternine sahiptir. Dar ağız kısmından ortaya doğru genişleyerek gelmekte, ... motifinin yer aldığı orta/alt gövdede hafifçe daralmakta ve tabanda tekrar hafifçe genişlemektedir. Bir diğer deyişle şişeler aynı gövde daralma/genişleme karakteristiklerine sahip olup aynı zamanda ... motifleri de şişenin aynı şekilde daralan orta alt gövdede konumlandırılmıştır. Tüm bunlar neticesinde, itiraza konu tasarımın ... ile özdeşleşmiş tasarımlardan farklılaşmadığını, yenilik kriterini taşımadığı açıktır. Müvekkil tarafından oluşturulan bu örüntü (pattern), herkesçe bilinen fakat davacı tarafın ifade ettiğinin aksine ayırt ediciliği ve kimin tarafından üretildiği bariz şekilde belli bir tasarımdır. Tarafımızca ... nezdinde ileri sürülen itirazlar şişelerde yer alan gravürlere ilişkin değil; gravür de dahil olmak üzere ...’e ait şişe tasarımından farksız bir tasarımın tescilinin istenmesine yöneliktir…” Şeklinde beyan etmiş ve tümüyle mesnetsiz olan davacının haksız talepler ihtiva eden davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.MUHAKEME:HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU";( 10/01/2017 yürürlük )Madde 55'te ( Tasarım ve ürün ) ; konusu düzenlenmiştir. Buna göre;Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.Tasarım konusu ürün, (bilgisayar programları hariç) endüstriyel (makineler ) yoluyla veya elle üretilen herhangi bir nesne , birleşik bir ürün veya bu ürünü oluşturan parçaları, ambalaj gibi nesneler , birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumlarını, grafik sembolleri ve tipografik karakterlerini ifade eder. Birleşik ürün denildiğinde ise , sökülüp takılma yoluyla değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür. Tasarım, bir ürün ya da ürün parçasının görünümüdür. Dolayısıyla görünmeyen bir ürünün tasarımının tescili olanaklı değildir. Bir tasarımın elde edilmesinde harcanan dikkat, çaba, tecrübe aktarımı gibi hususların tek başına bir önemi bulunmamaktadır. Tasarımın korunması için, kaliteli, estetik, faydalı ya da işlevsel olması gerekmemektedir. Ancak, tasarım koruması talep edilen görünümün, fikri veya zihni bir emek ve çabanın ürünü olması gerekmektedir.Tasarım düşüncesi, bir üründen bağımsız olarak hukukî korumadan yararlanamaz. Tasarımın koruma görmesi için mutlaka bir üründe tecessüm etmesi gerekir. Madde 56 'da( Yenilik ve ayırt edicilik ); konusu düzenlenmiştir. Buna göre;Tasarım, yeni ve ayırtedici ise kanun korumasından yararlanır.Şayet birleşik parçalardan oluşan bir üründe, bir veya birkaç parça tasarım sözkonusu ise o parça ürüne takıldığında görünür halde ise , yenilikle beraber ayırtediciliği de varsa tasarım olarak korunması mümkün olur.Bu maddede belirtilen normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.Bir tasarım, diğer tasarımla mukayesesinde; Eğer mesnet alınan tesçilli tasarım ise onun başvuru veya rüçhan tarihinden daha önceki bir tarihte; Mesnet alınan tesçilsiz tasarım ise onun kamuya sunulduğu tarihten daha önceki bir tarihte kamuya sunulmamış ise YENİ kabul edilir.(Yenilik kriteri)Tasarımlar bilgilenmiş kullanıcı açısından sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.Bilgilenmiş kullanıcı tasarımı mukayese ederken ; tesçilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden daha önceki bir tarihte; tesçilsiz tasarım için kamuya ilk sunulduğu tarihten daha önceki bir tarihte kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarım AYIRTEDİCİ kabul edilir. ( Ayırtedicilik kriteri)Yenilik kavramı daha çok fiili bir duruma ilişkin olup her bir somut olayda ve somut ürün yönünden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bununla birlikte yenilik unsurunun varlığı için önceden hiç bilinmeyen bir görünümün elde edilmesi veya bilinen bir görünümün değişik yorumlarla ve yaklaşımla yeniden tasarlanması olgusunun varlığı gerekir. Fikri mülkiyet hukukunda taklidin yasak, esinlenmenin ise serbest olduğu gözden uzak tutulmamalıdır. Bu olgu öğretide “yararlanma ve benzetme serbestisi ilkesi” olarak ifade edilir ( ...). Yenilik unsurunun tespitinde önemli olan tasarımın dış görünümdür. Görünmeyen unsurların tasarımın yeniliğine etkisi bulunmamaktadır.Buradaki Bilgilenmiş kullanıcı; tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı olarak tanımlanmaktadır. Öğretide ise bilgilenmiş kullanıcı bir uzman olmayıp, tasarım konusu ürünleri daha önce görmüş ve bu ürünlerin ne olduğunu bilebilecek bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilir.Bir tasarımın ayırt edici nitelikte olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenime göre belirlenir. Ayırt edicilik tespit edilirken ayrıntıya girilir ve detaylı inceleme yapılır. Bilgilenmiş kullanıcının nazarında, farklılığın belirgin olması aranır. Bu unsurun tespitinde dış görünüm esas alınır. Tasarım başvurusundaki tarifnamelerin bu anlamda önemi bulunmamaktadır. Zira tasarımda korunan işlevsellik değil görsel unsurdur." Madde 57 'de (1) Kamuya sunma) konusu düzenlenmiştir. Buna göre;Ürünü sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. (kamunun bilgi erişimine sunulması )Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.Şayet tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile 3.ncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. "Madde 58 de ( Tasarımın Koruma kapsamı ve koruma dışı hâller ) Buna göre;Tasarım sahibi kendi tasarımına benzer ancak yenilik ve ayırtedicilik yönü bulunmayan tasarım sahiplerine , kullanıcılarına yönelik kanundan doğan bütün haklarını kullanabilecektir.Burada değerlendirme yapılırken tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi de dikkate alınacaktır.Şayet tasarım koruması 5846 sayılı FSEK'de aranan şartları da taşıyorsa FSEK hükümlerine göre de korunabilir.Tasarımın Koruma kapsamı dışında olan halleri ;a) Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar.b) Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.c) Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.ç) ... Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamında yer alan hükümranlık alametleri ile bu kapsam dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, dinî, tarihî ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği işaretlerin, armaların, nişanların veya adlandırmaların uygunsuz kullanımını içeren tasarımlar.Yenilik ve ayırtedici olmaları şartıyla farklı veya eş birimlerden oluşan modüler bir sistemde bu birimlerin birbirleriyle sonlu veya sonsuz olarak çeşitli biçimlerde bağlantı kurmasını sağlayan tasarımlar korumadan yararlanır." hükümleri yer almaktadır.DELİLLER ve DEĞERLENDİRME:Taraflar arasındaki uyuşmazlığın;Davacı firmanın ... nolu ... sıra sayılı tasarımlarının itiraza gerekçe gösterilen şişe ambalajı ürünleri ile ilgili olarak bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edicilik bulunup bulunmadığı, benzerlik oluşup oluşmadığı, benzerlik varsa bu benzerliğin teknik bir zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, ... sayılı ... kararının iptalinin gerekip gerekmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır. ... kararının 24/06/2024 tarihinde davacı tarafa tebliğ edildiği, davacının da 5000 sayılı ... Kanununun 15/C maddesinde öngörülen iki aylık süre içerisinde 02/08/2024 tarihinde ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu 156.ncı maddesinde görevli ve yetkili mahkemeye dava açtığı anlaşılmıştır.... ...'nun ... sayılı kararında; " ... sıra numaralı tasarımların itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımlar ile önceki tarihli muterizin pepsi ürününe ait şişe ambalajlarına dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir..........Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirmede, itiraza konu ... sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe gösterilen önceki tarihli muterizin pepsi ürününe ait şişe ambalajlarının bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle benzer olduğu düşünülmüştür. Buna karşılık ... sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımlar ise genel izlenim itibariyle farklı görülmüştür. Diğer taraftan başvuru sahibi tarafından beyan edilen farklılıkların tasarımları ayırt edici kılmayan ayrıntı seviyesinde farklılıklar olduğu tespit edildiğinden, söz konusu iddialar da değerlendirmeyi etkiler nitelikte bulunmamıştır. Açıklanan nedenlerle itiraz kabul edilmiştir. KARAR: İtirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne, oybirliği ile karar verilmiştir." şeklinde ifade edilmiştir.Yukarıda anlatılan madde metinleri kapsamında; Türk Hukukunda koruma görecek olan bir tasarımda bulunması gereken olumlu şartlar ; a) Yenilik, b) Ayırt edici nitelik, c) Tasarlanan ya da Tasarımın uygulandığı Ürün ve/veya Ürün Parçası d) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm şeklinde sıralanabilir.Dosyaya karşılıklı sunulan kanıt ve belgeler, uyuşmazlık kapsamının teknik bir boyutu da olduğundan mahkememizce konunun uzmanı ve bilgilenmiş kullanıcı olanlardan seçilen bilirkişi heyetinden rapor alınmıştır.22.07.2025 tarihli raporda ÖZETLE: "Somut uyuşmazlıkta, dava konusu tasarımlar olan “Şişe” tasarımlarının kullanım amacının içerisine konulan, çeşitli asitli/asitsiz içeceklerin muhafazası olduğu dikkate alındığında, tüketicinin bu tarz ürünlerin satıldığı market-süpermarket vb. mağazalarda teminin kolay olduğu, bu bakımdan günlük hayatta ihtiyaç olması sebebiyle hemen her kesimden tüketicinin bu ürünlerle daha önce defalarca karşılaşmış olabileceği bir üründür. Öyleyse, tarafların tasarımları açısından, başta daha önce bu ürünlerden satın almış kullanıcılar olmak üzere bu ürünleri bilen, deneyen herkesin bilgilenmiş kullanıcı olarak kabul edilebileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bilgilenmiş kullanıcı kitlesinin bu denli geniş ve spesifik kriterlere sahip olmadığı durumlarda tasarımlar arasındaki farklılıkların daha somut ve fark edilebilir olması gerekmektedir.•Davacı tarafa ait dava konusu ... nolu ve ... şişe tasarımlarının davalı tarafa ait ... sayılı şişe tasarımı tescil sahibi ve davalı firma tarafından tescil toplam koruma süresi 25 yılı tamamlama sebebiyle artık yenilenemeyeğinden tescilli olmadığını öne sürmenin doğru olmayacağı, 6769 SMK gereğince de artık yenileme yapılamayacağı dikkate alınarak sicil yayını incelendiğinde, şişe tasarımının 18.03.1998 tarihinde başvurusunun yapıldığı ve 23.09.1997 tarihli rüçhan hakkına sahip olduğu, kısacası tasarımın davacı taraf tasarımından daha öncesinde kamuya sunulmuş olduğu gerçeğini ortadan kaldırmadığı, şişe tasarımlarının hem genel form hem de üzerinde yer alan grafik çizgilerinin ... formunda ve şişelerin yatayda gövde boyunca yer aldığı, yukarıda da seçenek özgürlüklerine dair benzer sektörde pek çok farklı içecek şişe tasarımlarının olduğu ve tasarımcının seçenek özgürlüğünün bu alanda oldukça fazla olduğu, tarafların içecek sektöründe yer almaları ve aynı satış reyonlarında yer alacakları da dikkate alındığında aralarında karıştırılabilir derecede benzerlik taşıdıkları,SONUÇ; • Davacı tarafa ait dava konusu ... nolu ve ... sayılı şişe tasarımları ile davalı tarafın yayına itirazda mesnet gösterdiği ... sayılı şişe tasarımı ve fiziki görseli karşısında, teknik bir zorunluluktan kaynaklı benzerlik taşımadığı, karıştırılabilir derecede benzerlik taşıdığı, yenilik ve bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı,• Davacı tarafa ait dava konusu ... nolu ve ... sayılı şişe tasarımları ile davalı tarafın yayına itirazda mesnet gösterdiği ... sayılı şişe tasarımları karşısında birbirine karıştırılabilir derecede bir benzerlik olmadığı görüşüne varıldığı,• Davaya sunulan delil ve belgeler dikkate alındığında ise ... sayılı ... kararının yerinde olduğu ve iptalinin gerekmediği düşünce ve kanaatine ulaştığımızı " şeklinde ifade edilmiştir.Bilirkişi heyet raporu her iki tarafın iddia ve savunmasına, taraf delillerine, tasarım kapsamlarına, ... kararına uygun şekilde denetlenebilir, içeriği de olumlu/olumsuz değerlendirilebilir nitelikte olduğundan davacı vekilinin yeni bir heyetten rapor alınması istemi HMK 30.ncu madde kapsamında değerlendirilerek yargılama gereksiz uzamaması için bu talep reddedilmiştir. GEREKÇE:Tarafların iddia ve savunmaları, sunulan delil ve belgeler, ... kararı , dava konusu tasarımlar ve mesnet olan görsel tasarımlar ,bilirkişi heyet raporu ve dosya bütün olarak birlikte değerlendirildiğinde;Davacı tarafın ... nolu ve ... sayılı şişe tasarımlarının itiraza gerekçe gösterilen ... Kararında belirtilen mesnet tasarımlar ve görseller açısından başvuru tasarımının bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edicilik vasfı bulunduğu, başvuru ve mesnet tasarımlar arasında benzerlik oluşmadığı davacı tarafca ileri sürülmüş ise de ;Teknik boyutu karşısında içeriği ve sonucu aynen benimsenen bilirkişi heyet raporunda bilgilenmiş kullanıcı nazarında; " "Davacı tarafa ait dava konusu ... nolu ve ... sayılı şişe tasarımları ile davalı tarafın yayına itirazda mesnet gösterdiği ... sayılı şişe tasarımı ve fiziki görseli karşısında, teknik bir zorunluluktan kaynaklı benzerlik taşımadığı, karıştırılabilir derecede benzerlik taşıdığı, yenilik ve bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı, " şeklindeki özetlenen görüşe aynı gerekçelerle iştirak edilerek davacının ... nolu ve ... sayılı şişe tasarımlarının davalı tarafın yayına itirazda mesnet gösterdiği ... sayılı şişe tasarımı ve fiziki görseli karşısında, benzerlik oluştuğu, davacı tasarımlarının yenilik ve ayırtedicilik vasfı bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu ... kararı yerinde ve doğru olduğundan davanın reddi gerekmiştir. H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere ;1-Davanın REDDİNE,2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 732,00 TL maktu karar harcından peşin alınan 427,60 TL'nin düşümü ile bakiye 304,40 TL'nin davacıdan tahsiliyle Hazine'ye gelir kaydına,3-AAÜT uyarınca 55.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsiliyle eşit şekilde davalılara verilmesine,4-Karar kesinleştiğinde arta kalan gider avansının yatıran tarafa iadesine, Dair verilen karar taraf vekillerinin yüzüne karşı, 6100 sayılı HMK 341 ila 345 inci maddesine göre tebliğden itibaren 2 haftalık süre içinde mahkememiz aracılığı ile ... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf kanun yoluna dilekçe ile başvurulabileceğine yönelik karar okunup açıklandı.11/02/2026 Katip ... Hakim ...E-İmzalıdır E-İmzalıdır