Kayıt dışı uzun süreli sebze-meyve reyonu çalışanının hizmet tespiti talebinde, Yargıtayın kamu düzeni ve resen araştırma ilkesi uyarınca delil toplama gerekliliğine dair kararı.
Özet: Dava, davacının bir işyerinde 1998-2015 yılları arasında bildirilmeden çalıştığı iddiasıyla hizmet tespiti talebine ilişkindir. Davalı, davacının sabit bir işverenle ilişkisi olmayan, kendi nam ve hesabına çalışan veya ağabeyinin kontrolünde hamal olduğunu savunarak talebi reddetmiştir. İlk derece mahkemesi, davayı kısmen kabul ederek davacının 2000-2015 yılları arasında iş sözleşmesine dayalı çalıştığını tespit etmiş, bölge adliye mahkemesi bu kararı onamıştır. Yüksek Mahkeme, hizmet tespiti davalarının kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve özel bir özenle yürütülmesi gerektiğini vurgulayarak, mahkemelerin tarafların sunduğu kanıtlarla yetinmeyip kendiliğinden araştırma yapmasını, tüm işyeri kayıtlarını, bordroları, puantajları, bildirimleri yapılan sigortalıları, kurum müfettişlerinin incelemelerini ve tarafsız tanıkları dinlemesini gerekli görmüştür.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/2254 E., 2025/2828 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 33. İş MahkemesiSAYISI : 2022/91 E., 2025/193 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalılara ait Yücel 60 isimli işyerinde 1998 yılı Ağustos ayında sebze meyve reyonunda çalışmaya başladığını, davalıların kardeş olduğunu, işyerini iki kardeşin işlettiğini, müvekkilinin emir ve talimatları her iki davalıdan aldığını, müvekkilinin iş akdinin 29.01.2015 tarihinde davalı işveren tarafından feshedildiğini müvekkilinin çalıştığı süre boyunca çalışmalarının bildirilmediğini belirterek hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.II.CEVAPDavalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının halde çalışan hamal olduğunu, müvekkili ile hiçbir iş ilişkisinin bulunmadığını, sabit bir işverene bağlı olmadığını kahvehanede bekleyip çağrıldığında yük indiren ve bindiren işi bitince ayrılan kişi olduğunu, davacının kendi nam ve hesabına çalıştığını, davacının ağabeyi ...'nin hal de peştekar olarak çalıştığını davacının ağabeyinin emir ve kontrolünde çalıştığını ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... davaya cevap vermemiştir.III.İLK DERECE MAHKEME KARARIİlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davalı ... aleyhine açılan davanın pasif dava ehliyeti bulunmadığından usulden reddine, davalı ... aleyhine açılan davanın kısmen kabulü ile davacının 01.01.2000-29.01.2015 tarihleri arasında prime esas alt kazanç üzerinden 1010816.06 sicil sayılı iş yerinde hizmet sözleşmesine dayalı olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine dair karar verilmiştir.IV.İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.V.TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; ... adına verilen karar doğru olup, davada müvekkil ... yönünden ret kararı verilmesi gerektiğini belirterek kararın temyiz isteminde bulunmuştur.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle ;kararın eksik incelemeye dayalı olduğunu belirterek bozulmasını istemiştir.B. Değerlendirme ve Gerekçe 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.3.Eldeki davada, davacının 1998 yılı Ağustos ayından 29.01.2015 tarihleri arasında davalı iş yerinde çalıştığının tespitini istemiş olup Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.4.Mahkemece öncelikle, davacının piyasa hamalı olup olmadığının tespiti noktasında, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışıp çalışmadığı, geçimini bu şekilde sağlayıp sağlamadığı araştırılmalı, bu yönde piyasa hamallarının bağlı bulunduğu ... veya Yük ... Odası vs. gibi bir oda veya dernek varsa davacının kaydı olup olmadığı sorulmalı, alanında uzman bilirkişiden alınacak rapor ile mahallinde yapılacak keşif sonucu ihtilaf konusu dönem içerisinde davalı işyerinin kapasitesi belirlenmeli, iş yerinde kadrolu hamala ihtiyaç bulunup bulunmadığı, taşıma ve yükleme işinin nasıl ve kimlere yaptırıldığı, davalıya ait işyerinde işlerin iş yerine bağlı sürekli hamallarla mı yoksa piyasa hamallarıyla mı yapıldığı, her gün hamala ihtiyaç olup olmadığı araştırılmalı, ödeme belgelerini içeren muhasebe evrakları değerlendirilerek, ödenen ücretlerin miktarı ve nasıl ödendiği (günlük, haftalık, aylık) hususları belirlenerek ödemelerin ne şekilde yapıldığı tespit edilmeli, duruşmada dinlenilen taraf tanıklarına ait sigortalılık hizmet kayıtları getirtilmeli, Mahkemece dinlenen tanık beyanlarının yetersiz ve çelişkili olması nedeniyle bilahare ihtilaflı dönemin tamamında çalışması bulunan tarafsız bordro tanıkları dinlenmeli, tanık beyanlarının yetersiz olması halinde Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine komşu işyerlerinin kayıtlara geçmiş veya benzer işi yapanların uyuşmazlık konusu tüm dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları tespit edilerek, çalışmanın varlığı ve niteliği konusunda ayrıntılı beyanları alınmalı, taraflar arasında hizmet akdinin unsurlarının mevcut olup olmadığı, davacının serbest piyasa hamalı şeklinde çalışıp çalışmadığı belirlenmek kaydıyla deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca karar verilmelidir.VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 07.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.