yabancı uyruklu çalışanın büyükelçilik bünyesinde hizmet ve prime esas kazanç tespitine ilişkin davasında tanık beyanlarının ispat gücü ve resen araştırma zorunluluğu.

Yabancı uyruklu çalışanın büyükelçilik bünyesinde hizmet ve prime esas kazanç tespitine ilişkin davasında tanık beyanlarının ispat gücü ve resen araştırma zorunluluğu.

Özet: Bu hukuki evrak, bir davacının yabancı bir büyükelçilikte Arapça öğretmeni olarak çalıştığı 12.09.2000-12.09.2014 dönemine ait hizmet ve prime esas kazanç tespiti talebiyle açtığı davada, ilk derece mahkemesince kısmen kabul edilen ve bölge adliye mahkemesince istinafın reddedildiği kararın, feri müdahil tarafından resmi kayıtlara rağmen soyut tanık beyanlarına dayanıldığı iddiasıyla temyiz edilmesi üzerine, Yargıtayın hizmet tespit davalarının kamu düzeni niteliği ve hakimin resen araştırma yükümlülüğünü vurguladığı bir aşamayı özetlemektedir.

10. Hukuk Dairesi 2025/15701 E. , 2026/6445 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/34 E., 2025/699 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi

SAYISI : 2018/442 E., 2022/423 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili davacının, davalı Büyükelçilik bünyesinde 12.09.2000 - 12.09.2014 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli olarak "Arapça öğretmeni" olarak çalıştığını, ... bildirilmediğini belirterek, davacının 12.09.2000 - 12.09.2014 tarihlerinde 1.046,50-ABD Doları aylık ücretli hizmet akdi ile davalı nezdinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddi talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davacının davasının kısmen kabulü ile

1-Davacının davalı iş veren nezdinde 12.09.20 00... .01.2011 tarihleri arasında kesintisiz bir şekilde hizmet akdiyle çalıştığının tespiti ile 28.11.2011 - 12.09.2014 tarihleri arası talebi hakkında ise karar verilmesine yer olmadığına,

2-Davacının 01.02.2011 - 12.09.2014 tarihleri arası sigorta primine esas kazancının 2011/2 için 1.883,37 TL, 2011/3 için 1.820,12 TL, 2011/4 için 1.775,70 TL, 2011/5 için 1.879,16 TL, 2011/6 için 1.920,67 TL, 2011/7 için 1.984,62 TL, 2011/8 için 2.088,44 TL, 2011/9 için 2.148,65 TL , 2011/ 10... .109,25 TL, 2011/ 11... .206,17 TL, 2011/ 12... .217,40 TL, 2012/1 için 2.104,53 TL, 2012/2 için 2.044,54 TL, 2012/3 için 2.084,77 TL, 2012/4 için 2.067,34 TL, 2012/5 için 2.155, 63... /6 için 2.136,10 TL, 2012/7 için 2.137,03 TL, 2012/8 için 2.105,81 TL, 2012/9 için 2.096, 93... / 10... .101,95 TL , 2012/ 11... .101,14 TL, 2012/ 12... .100,20 TL, 2013/1 için 2.022,73 TL, 2013/2 için 2.073,86 TL, 2013/3 için 2.085,07 TL, 2013/4 için 2.069,75 TL, 2013/5 için 2.121,80 TL, 2013/6 için 2.217,43 TL, 2013/7 için 2.188,60 TL, 2013/8 için 2.289,84 TL, 2013/9 için 2.309,52 TL, 2013/ 10... .278,52 TL, 2013/ 11... .315,47 TL, 2013/ 12... .377,01 TL, 2014/1 için 2.722,35 TL, 2014/2 için 2.539,70 TL, 2014/3 için 2.570,51 TL, 2014/4 için 2.485,15 TL, 2014/5 için 2.422,26 TL, 2014/6 için 2.484,92 TL, 2014/7 için 2.465,93 TL, 2014/8 için 2.512,14 TL, 2014/9 için 1.306,02 TL olduğunun tespitine, 12.09.2000 - 31.01.2011 tarihleri arası asgari ücrete esas primle çalıştığının tespiti ile fazlaya ilişkin SPEK tespiti talebinin reddine," karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde, hizmet tespiti ve pek tespiti talepli davada; kamu kurumu niteliğindeki davalı kurumun sunduğu resmi kayıtların ve işyeri özlük dosyası verilerinin aksinin, eşdeğer yazılı delil olmaksızın salt soyut ve çelişkili tanık beyanlarına dayalı ispatlanmış sayılmasının usul ve yasaya aykırı olduğu iddiasıyla kararın bozulmasını talep etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, yabancı uyruklu olan davacının, davalı işyerinde 12.09.2000 - 12.09.2014 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının ve bu döneme ilişkin prime esas kazançlarının tespiti talebine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesi uyarınca uygulama alanı bulan mülga 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi ile yürürlükteki 5510 sayılı Kanun'un 86/8. maddesidir. Sosyal güvenlik hakkının temel bir insan hakkı olması ve kamu düzenini ilgilendirmesi nedeniyle, hizmet tespiti davalarının özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinilmesinin ve olası hak kayıplarının önlenmesi amacıyla, hakim tarafların gösterdiği delillerle yetinmemeli; gerek gördüğünde kendiliğinden (resen) araştırma yaparak delil toplamalı, işin kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde etraflıca araştırılmasını sağlamalıdır.

3. 06.08.2003 öncesi dönem yönünden, mülga 506 sayılı Kanun'un 3/II-A maddesinin ilk düzenlemesinde, Türk uyruklu olmayan yabancıların malullük, yaşlılık ve ölüm (uzun vadeli) sigorta kollarına tabi tutulması, Kuruma yapacakları "yazılı istek" şartına bağlanmıştır. Bu hüküm, 06.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanun'un 57. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ve bu tarihten itibaren yabancıların da tüm sigorta kollarından zorunlu olarak yararlandırılması esası getirilmiştir.

Eldeki davada, davacının tespitini istediği dönemin başlangıcı 12.09.2000 tarihi olup, 12.09.2000 - 06.08.2003 tarihleri arasındaki mülga dönem yönünden Kuruma usulüne uygun bir yazılı başvurunun bulunup bulunmadığı titizlikle araştırılmalıdır. Davacının Kuruma hitaben yazılı bir isteğinin bulunmaması ve işverence de bu dönemde uzun vadeli sigorta kolları yönünden zımni irade beyanı niteliğinde bir prim ödemesinin yapılmamış olması halinde, 06.08.2003 öncesi döneme ilişkin talebin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

4. 01.10.2008 sonrası dönem yönünden, 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendi uyarınca; hizmet akdiyle çalışan yabancı uyruklu kişilerin Türkiye'de zorunlu sigortalı sayılabilmesi, mütekabiliyet (karşılıklılık) esasına dayalı olarak Uluslararası Sosyal Güvenlik Sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç tutulmak üzere, kendi ülkelerinde sosyal güvenlik kaydı bulunmaması şartına bağlıdır. Nitekim Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 9. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi de bu doğrultuda, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülke uyruğundaki yabancıların Türkiye’deki sigortalılık başlangıçlarının belirlenmesinde üst norm olan mütekabiliyet şartının ve kendi ülkesinde çakışan bir sigortalılık durumunun bulunmamasının kontrolünü zorunlu kılmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti ile Suudi Arabistan Krallığı arasında imzalanmış bir sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığı araştırılmalı ve bulunmadığının anlaşılması halinde davacının ihtilaflı dönemde Suudi Arabistan mevzuatına tabi olarak aktif bir sigortalılığının ya da sosyal güvenlik kaydının bulunup bulunmadığı Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü veya konsolosluk gibi resmi makamlar kanalıyla sorulmalı, mütekabiliyet olgusu netleştirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

5. Dosya kapsamından; davacının hizmet tespiti talep ettiği 12.09.2000 - 12.09.2014 tarihleri arasındaki dönemin, yalnızca 28.11.2011 - 12.09.2014 tarihleri arasında kalan kısmı için ... Okulu işyerinden resmi bildiriminin yapıldığı görülmektedir. Mahkemece, bildirim dışı kalan 12.09.2000 - 28.11.2011 tarihleri arasındaki dönem yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de, varılan hüküm eksik araştırmaya dayalıdır.

Söz konusu Büyükelçilik işyerinin 24.10.1984 tarihinden itibaren kanun kapsamında olduğu gözetilerek, kabul edilen 12.09.2000 - 28.11.2011 dönemine ilişkin dönem bordroları Kurumdan eksiksiz getirtilmeli, bu bordrolarda kayıtlı tarafsız bordro tanıklarının beyanlarına başvurulmalı ve bu beyanlar birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca, Arapça öğretmeni olduğu ifade edilen davacının okulda fiilen çalıştığına ve eğitim verdiğine dair diploma, ders programı, imza föyü, resmi yazışma veya benzeri yazılı başkaca somut delillerin de toplanmasına özen gösterilmelidir.

Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma, inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi