Ankara 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde, benzer şişe tasarımının yenilik ve ayırt edicilik yokluğu nedeniyle hükümsüzlüğü ve kurum kararı iptali davası.
Özet: Bu hukuki evrak, bir şirketin, rakip bir firmanın tescil başvurusu yaptığı endüstriyel tasarımın, kendi tescilli ürünüyle ayırt edilemeyecek derecede aynı olduğunu, yenilik ve ayırt edicilik özelliklerinden yoksun bulunduğunu iddia ederek, Türk Patent ve Marka Kurumunun bu tasarıma devam kararına karşı çıkıp iptalini ve söz konusu tescilin hükümsüz kılınmasını talep ettiği; davalıların ise kendi tasarımının yeni ve ayırt edici olduğunu savunarak açılan davanın reddini istediği bir endüstriyel tasarım uyuşmazlığını ele almaktadır.
T.C. ANKARA 2. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/128 Esas - 2025/219
TÜRK MİLLETİ ADINA T.C. ANKARA 2. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİGEREKÇELİ KARARESAS NO : 2024/128 KARAR NO : 2025/219....DAVA : Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali), Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : 14/03/2024KARAR TARİHİ : 28/05/2025GEREKÇELİ KARARINYAZILDIĞI TARİH : 28/05/2025Davacı vekili tarafından davalılar aleyhine açılan Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali), Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan) istemli davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda; GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ : DAVA : Davacı vekili dilekçeleriyle özetle, davalı .... kod no.lu tasarım tescil başvurunda bulunduğunu, ilgili tasarımın, müvekkil şirkete ait anılan tasarımla karşılaştırıldığında, müvekkili şirkete ait tasarımla aynı olup tescil korumasına hak kazandıracak herhangi bir yeniliğe ve ayırt ediciliğe sahip olmadığını, bu kapsamda müvekkili şirket tarafından davalı ...’ın tasarım başvurusuna karşı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (“Kanun”) 67. maddesi çerçevesinde davalı Kurum nezdinde tarihinde itiraz edildiğini, Zira müvekkil şirketin diğer davalı Davalı Türk Patent ve Marka Kurumu ("TPMK") nezdinde tescilli 2017/01233-3 sıra numaralı tasarımı davalı ...'In 2023/000631-1 sıra numaralı tasarım başvurusu ile ayırt edilemeyecek derecede aynı olduğunu, Anılan tasarım, davalı ...'ın tasarım tescil başvurusunda seneler evvel TMPK bültenin de yayımlanarak tasarım tescili kapsamında koruma altına alındığını, müvekkili şirketçe yapılan başvurular kapsamında tescil edilen şişeler müvekkil şirket tarafından Yeni Zafer Meşrubat, Gediz Kaynak Suları, Kuzuluk Maden Suyu, Pınar Su ve İçecek dahil olmak üzere çeşitli firmalara satıldığını, söz konusu firmalar da tasarımı müvekkil şirkete ait şişeler içinde Yeni Zafer Gazoz, Dr Selendi Maden Suyu, Gediz Nature, Sodamax, Gazuzzo, Fruga, Dandy, Kuzuluk Maden Suyu, Pınar Denge Maden Suyu gibi markalarla satış yaptıklarını, Müvekkil şirketin satışını yaptığı anılan ürünleri, davalı ... tarafından tescil edilen şişe ile karşılaştırmalı olarak gösteren görselleri içerir itirazları dilekçe ekinde sunduklarını, Ayrıca http://yenizafer.com.tr, http://gediz.com.tr/portfolyo.html http://kuzulukmadensuyu.com.tr/index.php?git=urunler adreslerinden de tasarımı müvekkiline ait olan ve müvekkili tarafından satışa sunulmuş olan şişelerin anılan firmalar tarafından kullanımı tevsik edilebileceğini, müvekkil şirket tarafından yapılan itirazda davalı ...’ın itiraza konu tasarımlarının tescil korumasından hangi nedenlerle yararlanamayacağı detaylı bir şekilde izah edilmesine karşın, davalı .... nezdinde faaliyet göstermekte olan ... sayılı kararıyla;"İtirazın reddine ve .... sıra numaralı tasarımın tescilinin devamına, oybirliği ile karar verilmiştir." ... sıra numaralı tasarımın reddi yönünden haksız ve hukuka aykırı olup bu nedenle ilgili kurul kararına karşı süresi içinde işbu davayı ikame ettiklerini belirtmiş .... haksız ve hukuka aykırı olarak tescil ettirdiği ve müvekkili şirketin tescil ettirmiş olduğu tasarımın aynısı olan ....sıra numaralı tasarımın teminatsız olarak ve karşı taraf dinlenilmeksizin işbu dava kesin hükümle sonuçlanana dek ihtiyati tedbir yoluyla durdurulmasına; işbu talepleri uyarınca kullanımın durdurulmasına karar verilmemesi halinde meydana gelecek zararın tazmini bakımından davalı ... tarafından 500.000-TL (BeşyüzbinTürkLirası)'dan az olmayacak şekilde teminatın depo edilmesine; Davalı.... tasarımın tescilinin devamı yönünden iptali ile davalı ... sıra numaralı tasarıma ilişkin tescilin hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP : Davalı kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı tarafından....sıra numaralı şişe tasarımı için 17.01.2023 tarihinde tescil talebinde bulunulduğunu; söz konusu başvurunun yayınına davacı tarafından itiraz edildiğini; yapılan itirazın ve karşı görüşün 12.01.2024 tarih ve.... sayılı başvurunun yeni ve ayırt edici nitelikte olmadığını iddia ettiğini; bu iddianın isabetli olmamış olduğunu; iş bu davaya konu tasarımın yeni ve ayırt edici olup, genel izlenim itibariyle farklı olduğunu, kurum kararının yerinde olduğunu ifade ederek davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Davalı şirket vekili dilekçeleriyle özetle, dava konusu..... sıra numaralı tasarım ile müvekkili şirket adına tescilli .... sıra numaralı tasarım bilgilenmiş kullanıcı nezdinde benzer algılanmadığını, müvekkili şirketin 1961 yılından bu yana sanayi ve ticaret alanında faaliyet gösteren, güçlü markaları ile hızlı büyüyen ve piyasaya yenilikçi çözümler sunan global bir şirket olduğunu, ..... ise, 1972 yılında kurulmuş olup, yıllardır sürdürdüğü yoğun çalışmaları ve tüketicilere sunduğu yüksek kaliteli, modern ve benzersiz ürünleri neticesinde bugün gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında, ürünleri ve kurumsal marka imajı ile cam sektöründe dünyada üçüncü, Avrupa’da ikinci, Türkiye’de ise birinci büyük kuruluş olduğunu, müvekkili tarafından geliştirilen yeni ve ayırt edici iş bu dava konusu....numaralı çoklu şişe tasarımların tescili için .....numaralı tasarımının yeni ve ayırt edici olmadığı iddiası ile itiraz dosyalandığını, anılan itirazın incelenmesi neticesinde, ....sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe olarak gösterilen .... sıra numaralı tasarımın bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel görünüm itibarıyla farklı olduğu ve kullanıcıların farklı tasarımlar karşısında bulunduklarını anlayabileceği düşünülmüş ve bu nedenle itirazın reddi gerekmiştir.” taraflara ait tasarımların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde farklı algılanacağı belirtilerek, davacının müvekkili tasarım başvurusuna karşı itirazının reddine karar verildiğini, müvekkili tasarımının yeni ve ayırt edici olduğunu kurumun kararının hukuka uygun olduğunu ifade ederek davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Davanın açılmasını müteakip davaya katılan tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını ve bilirkişi raporları alınmasını müteakip, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yazı İşleri Yönetmeliği'nin 41/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır. GEREKÇE : Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının iddiaları karşısında, .... Kararının iptali ile davalı tasarımının hükümsüzlüğünün gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır. İşlem dosyasının tetkikinde, davacı tarafından .... numaralı tasarımının yeni ve ayırt edici olmadığı iddiası ile itiraz dosyalandığını, anılan itirazın incelenmesi neticesinde, .... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe olarak gösterilen .... sıra numaralı tasarımın bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel görünüm itibarıyla farklı olduğu ve kullanıcıların farklı tasarımlar karşısında bulunduklarını anlayabileceği düşünülmüş ve bu nedenle itirazın reddi gerekmiştir.” biçiminde davacı itirazının reddine karar verildiği, anılan kararın ilgililere tebliğ edildiği ve yasal süresi içerisinde işbu davanın açıldığı belirlenmiştir. TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER Davacı adına tescilli ..... nolu tasarım ve davalı adına tescilli .... nolu tasarım tescilli ürünler üzerinde yenilik ve ayırt edicilik yönünden yapılan karşılaştırma; Davacı adına tescilli .... nolu tasarım Davalı adına tescilli.... nolu tasarım ürünlerinin her ikisinin de şişe olarak tasarlandığı, temel tasarım öğe ve prensiplerinin kullanımı ve dağılımı açısından ürünler karşılaştırıldığında bilgilenmiş kullanıcı algısında yeni ve ayırt edici farklılıklar oluşturduğu, ilk izlenimde iki ürünün görselliğinin tamamı ile birbirinden farklı olduğu, şişelerin boyun yapısı, ana gövde yapısı ve alt taban kısmı tamamı ile birbirinden farklı olup birbirleri ile ilişkilendirilebilecek veya esinlendirilebilecek bir çizgisellik, şekil, biçim, form söz konusu olmadığı, diğer bir deyişle iki ürün birbirinden tamamı ile farklı olduğu, benzer yada aynılık içerek nitelikte tasarım öğe ve prensipleri ile tasarlanmadığı, bilgilenmiş kullanıcı algısında yeni ve farklı ürünler olarak izlenim oluşturduğu, Tasarımdan doğan haklara tecavüz; 6769 sayılı “Sınaî Mülkiyet Kanunu” (SMK) 55. Maddesine göre: “Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünüm” olarak tanımlanmıştır. 6769 SMK hükümlerine uygun tasarımların korunması, rekabet ortamının oluşturulması ve sanayinin gelişmesini sağlamak olarak tanımlanmış işbu kanuna göre Madde 56da bir tasarımın, yeni olması ve ayırt edici nitelik taşıması koşuluyla korunabilmektedir. Aksi durumda: 6769 sayılı “Sınaî Mülkiyet Kanunu” (SMK) 81. maddesinde tasarım hakkına tecavüz sayılan fiiller şu şekilde tanımlanmıştır. Madde 81- (1) Aşağıda belirtilen fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır: a. Tasarım sahibinin izni olmaksızın bu Kanun hükümlerine göre koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak. Yenilik ve ayırt edicilik ; MADDE 56- (1)Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur. (2)Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir: a)Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. b)Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır. (3)Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder. (4)Bir tasarımın aynısı; a)Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. (5)Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. (6)Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır. Kamuya sunma ; MADDE 57- (1)Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. (2)Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve 8 ayırt edici niteliğini etkilemez. Haksız rekabet; Haksız rekabete ilişkin, TTK m.54’de "Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır." biçiminde haksız rekabet oluşturan fiiller genel olarak belirtilmiştir. TTK m.55’de ise başlıca haksız rekabet halleri örnekseme metodu ile belirtilmiştir. Düzenlemede belirtilen başlıca haksız rekabet halleri; dürüstlük kurallarına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri ile diğer hukuka aykırı davranışlar (kötüleme, avantaj sağlama, hakkı olmayan unvanları, meslek, derece ve sembolleri kullanma, karıştırılmaya neden olma, karşılaştırma ya da üçüncü kişiyi benzer yollarla öne geçirme, tedarik fiyatının altında fiyatla satışa sunma yoluyla aldatma, gerçek değer hakkında yanıltma, karar verme özgürlüğünü sınırlama, nicelik ve nitelikte yanıltma, hukuki işlemlere ilişkin kamuya yapılan ilanın açık olmaması, tüketici kredilerine ilişkin açık beyanda bulunmamak, yanıltıcı sözleşme formüllerini kullanmak), sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek, başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak, üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek, iş şartlarına uymamak, dürüstlük kurallarına aykırı işlem şartlarını kullanmak olarak belirtilmiştir. Uyuşmazlık ile ilgili olan filler ise maddede "Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak" biçiminde, haksız rekabet hali olarak düzenlenmiştir. Bilgilenmiş Kullanıcı Tanımı ; Bir tasarımın sadece yeni olması onun ayırt edici unsurları taşıdığı anlamına gelmemektedir. Yenilik araştırmasında olduğu gibi ayırt edici unsurların belirlenmesinde de bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı izlenim ve tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınmalıdır (6769 s. SMK m. 56). Bilgilenmiş kullanıcı yüksek mahkemece aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır. “Ayırt edicilik incelemesinde görüşü dikkate alınacak bilgilenmiş kullanıcı kesinlikle, bir tasarım uzmanı veya o tarz ürünlerin üretim veya satışını yapan uzman kişiler değildir. Bilgilenmiş kullanıcı daha ziyade, tasarım konusu ürünü kullanarak tasarım konusunda bilgi sahibi olmuş, başkalarına nazaran ürünlerin dış görünümüne nispeten daha çok önem veren, ortalama dikkat ve deneyim sahibi kişilerdir.” AB hukuku da tasarımın ayırt edici unsur taşıyıp taşımadığına karar verecek kullanıcının bir tasarımcı değil, dikkatli bir kullanıcı olduğunu belirtmiştir. Bu kullanıcı ortalama bir kullanıcıdan daha fazla bilgi sahibi, benzer ürünleri incelemiş ve bu ürünlerden haberdar bir kişi olarak tanımlanmaktadır.....nun 2007 tarihli Temyiz Kurulu kararında masa tasarımı ile ilgili görülen davada bilgilenmiş kullanıcı “Bilgilenmiş kullanıcı bir masayı almak için birkaç dükkân ziyaret eden, ilgili dergileri okuyan veya internette ilgili siteyi ziyaret eden kişidir. Bizatihi masanın tasarımcısı değildir” 2 şeklinde tanımlanmıştır. Bu maddelerden hareketle davaya konu olan davacı adına tescilli ...nolu tasarım ve davalı adına tescilli .... nolu tasarım görselleri değerlendirildiğinde: Her iki tasarım/ürün/şişeye ilişkin tasarım öğe ve prensiplerinin kullanım ve dağılımı açısından karşılaştırma yapıldığında farklılıklar olduğu, benzer/aynı yada esin kaynağı oluşturacak nitelikte bir tasarım öğe veya prensibine rastlanılmadığı, bu iki tasarım/ürün/şişenin bilgilenmiş 9 kullanıcı algısında yeni ve farklı izlenimler oluşturduğu düşüncesi vardır. Dolayısı ile .... nolu ürünün hükümsüzlüğü yada sicilden terkine ilişkin durumun oluşmadığı, Netice itibariyle, Davacı adına tescilli .... nolu tasarım ile davalı adına tescilli ... nolu tasarım birbirlerinden farklı olduğu, tasarım öğe ve prensiplerinin dağılımı ve kullanımı açısından bilgilenmiş kullanıcı algısında yeni ve ayırt edici özellikler taşıdığı, Ürünlerin farklı oldukları, Tasarımdan doğan haklara tecavüz veya haksız rekabet koşullarının oluşmadığı, .... nolu ürünün hükümsüzlüğü koşullarının oluşmadığı, kurumun kararının hukuka uygun olduğu sonuçlarına ulaşılmış aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. H Ü K Ü M : Davanın reddine, Alınması gereken 615,40.-TL harçtan, peşin alınan 427,60.-TL'nin mahsubu ile eksik kalan 187,80.-TL maktu ilâm harcının davacıdan alınarak hazineye irad kaydına,Davalı kurum ile şirket kendisini vekille temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap olunan takdiren 40.000,00.-TL maktu ücreti vekâletin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,Davalı kurumun yapmış olduğu bir gider olmadığından bu hususta bir karar verilmesine yer olmadığına,Davalı şirketin yapmış olduğu bir gider olmadığından bu hususta bir karar verilmesine yer olmadığına,Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen davacıya iadesine (HMK m.333), Dair, davacı vekili ve davalı kurum vekilinin yüzüne karşı, diğer davalının yokluğunda, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde .... yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı.28.05.2025 Kâtip Hâkim.... ✍e-imzalıdır ✍e-imzalıdır