kayıt dışı işçi çalıştırma ve prim borcu tahakkuku nedeniyle açılan teşvik iptali davasında adli tatilin hak düşürücü süreye etkisi temyiz incelemesi.

Kayıt dışı işçi çalıştırma ve prim borcu tahakkuku nedeniyle açılan teşvik iptali davasında adli tatilin hak düşürücü süreye etkisi temyiz incelemesi.

Özet: Bir şirketin, denetim raporuyla kayıt dışı işçi çalıştırıldığı tespiti üzerine kurulan ek prim borçları, gecikme zamları ve iptal edilen asgari ücret desteği ile prim teşvikine ilişkin kurum işlemlerinin iptali talebiyle açtığı dava, davalı kurum itiraz komisyon kararının tebliğinden itibaren 30 günlük hak düşürücü süre içinde açılmadığı gerekçesiyle ilk derece ve istinaf mahkemelerince reddedilmiş olup; davacı vekili temyiz dilekçesinde, davanın ödeme emrinin iptali niteliğinde ve adli tatilde görülmeyecek işlerden olması nedeniyle HMKnın 104. maddesi uyarınca dava açma süresinin uzaması gerektiğini ileri sürmektedir.

10. Hukuk Dairesi 2025/6906 E. , 2026/6250 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/2057 E., 2025/65 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/342 E., 2022/516 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 31.12.2021 tarihli denetim raporuna istinaden iş yerinde kayıt dışı işçi çalıştırıldığı tespit edildiği ve re sen yapılan tahakkuk sonucu 61.360,85 TL asıl borç ve 12.644,96 gecikme zammı olmak üzere 74.005,81 TL borç oluştuğu, 2020 yılında asgari ücret desteğinden yararlanması yasaklanmış olup, bu işlem sonucunda 6.402,50 TL borç aslı ve 2.325,77 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 8.728,27 TL borç oluştuğu, 2022/01 dönemine teşvik yasağı uygulandığı, yazıya itirazlarının üzerine komisyonca yapılan inceleme neticesinde itirazlarının reddedildiği, davacı şirketin pandemi döneminde KÇÖ ödeneğinden faydalandığı, buna ek olarak çalışan işçilere ödemelerin yetersiz oluşu nedeniyle çalışanların mağdur olmaması için yardımda bulunmak istediği ve şirket sahibince şirket muhasebesi dışında şahıs olarak yardımda bulunulduğu iddiasıyla söz konusu Kurum kararının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davasını 01.08.2022 tarihinde açmış olduğu, davacı tarafından açılan bu davanın süresinin 30 gün içerisinde açılmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; dosyaya ibraz edilen belgelerden, davacının ... ... Gıda San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. olarak işlem gören işyeri ile ilgili düzenlenen 31.12.2021 tarih ve 20121/403821/İR/92 sayılı denetim raporuna istinaden düzenlenen prim borçlarının iptali için ... SGM Prim Tahakkuk İtraz Komisyonuna 14.06.2022 tarihinde itiraz dilekçesi verdiği, Prim Tahakkuk İtraz Komisyonunun 22.06.2022 tarih ve 47771979 sayılı kararı ile davacının itirazının reddine karar vererek, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yetkili İş Mahkemesine itiraz ve dava açma hakkının olduğunu belirttiği, anılan red kararının davacıya 29.06.2022 tarihinde tebliğ edildiği, 30 günlük dava açma süresinin 29.07.2022 tarihinde dolduğu, davanın ise 01.08.2022 tarihinde açıldığı, hak düşürücü süre öncelikle incelenmesi gereken konulardan olup, davanın esasına girilmesine engel teşkil ettiği, davanın hak düşürücü sürede açılmadığı gerekçesiyle davanın hak düşürücü süre nedeni ile reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A.Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın ödeme emrinin iptali niteliğinde olup adli tatilde görülmeyecek işlerden sayıldığı, dava açma süresinin son gününün adli tatile denk gelmesi sebebiyle HMK'nın 104. maddesi uyarınca sürenin uzaması gerektiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, Kurumca sigortasız işçi çalıştırıldığı gerekçesiyle ek prim ve hizmet bildirgelerinin verilmesi ve tahakkuk ettirilecek prim tutarının gecikme zammı ile birlikte ödenmesine dair Kurum işlemi ile bu işleme dayalı olarak prim teşvikinin iptal edilmesi nedeniyle tahakkuk ettirilen prim borcuna dair Kurum işlemlerinin iptaline ilişkindir.

1.31.12.2021 tarihli inceleme raporu ile bir grup işçinin davacıya ait işyerinde çalışırken 20 20... , 5 ve 6. aylara ilişkin çalışmalarının eksik bildirildiğinin tespiti üzerine, davacı işverenden söz konusu işçilerin ek aylık prim ve hizmet belgelerini (APHB) süresinde vermesinin istendiği ve ek prim tahakkuk ettirildiği; söz konusu ek tahakkuk nedeniyle de bu defa 2022/1. dönem için uygulanan prim teşvikinin iptal edildiği ve bu nedenle söz konusu döneme ilişkin teşvikten kaynaklı borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

2.Davanın yasal dayanağı olan 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesi olup, anılan maddede: "Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya iş yeri kayıtlarından yapılan tespitlerden, ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde, 88. ve 89. maddelerin prim borcuna ilişkin hükümleri uygulanır." hükmü öngörülmüştür.

3.5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde öngörülmüş olan bir aylık süre, hak düşürücü süre niteliğinde olup, Kurum işleminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde itiraz edilmemesi halinde, Kurumun işleminin ve dolayısıyla borcun kesinleştiğinin kabulü gerekir. Anılan yasa hükmünde belirlenen prosedürün varlığı ve yasal sürelerin geçmesi halinde davalı Kurum alacağının kesinleştiğinin kabulü zorunlu olmakla birlikte, bu hususun dava şartı olarak nitelendirilmesi olanaksızdır.

4.5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde öngörülmüş olan bir aylık süre, hak düşürücü süre niteliğinde olup, Kurum işleminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde itiraz edilmemesi halinde, Kurumun işleminin ve dolayısıyla borcun kesinleştiğinin kabulü gerekir. Anılan kanun hükmünde belirlenen prosedürün varlığı ve yasal sürelerin geçmesi halinde davalı Kurum alacağının kesinleştiğinin kabulü zorunlu olmakla birlikte, bu hususun dava şartı olarak nitelendirilmesi olanaksızdır.

5.Davaya konu somut olayda; yukarıda açıklanan prosedür kapsamında, davacının re'sen tanzim edildiği iddia edilen ek bildirge ve bordrolar nedeniyle Kurumun prim alacağının kesinleştiği anlaşılmaktadır. Ne var ki, davacının prim teşvik iptali ve ek prim borcu tahakkuk işleminin iptalini de istediği, dolayısıyla işbu davayı açmakta hukuki yararının bulunduğu nazara alınarak hangi teşvik türünün hangi dönemler için iptal edildiği, iptal edilen dönem ve tutarların yerinde olup olmadığı araştırılarak işin esasına girilip yapılacak araştırma sonucuna göre hüküm kurulması gerekmektedir.

6.Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.