Adli teşkilat değişikliği sonucu taşınmazın aynından doğan davalarda yetkili mahkemenin kamu düzeni gereği resen belirlenmesi ve Yargıtayın kesin yetki tespiti.
Özet: Uyuşmazlık, adli teşkilattaki değişiklikler sonucunda taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı gereğince hangi asliye hukuk mahkemesinin yetkili olacağına ilişkindir; ilk mahkeme, yargı çevresi değişen ve yeni kurulan bir adliyenin yargı alanına giren taşınmaz nedeniyle dosyanın yeni mahkemeye resen gönderilmesine karar verirken, ikinci mahkeme bu gönderme kararını iş bölümü ilişkisi olmadığı ve HMKda bu tür bir gönderme hükmü bulunmadığı gerekçesiyle usulden reddederek yetkisizlik kararı vermiştir; yapılan değerlendirmede, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemenin kamu düzenine ilişkin kesin yetkili olduğu ve adli teşkilat değişikliği durumunda dosyanın doğrudan doğruya yetkili mahkemeye gönderilmesi gerektiği belirtilerek, nihai olarak taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine hükmedilmiştir.
5. Hukuk Dairesi         2025/10381 E.  ,  2026/722 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2025/31 Esas, 2025/259 Karar
I. YARGI YERİ BELİRLENMESİNE KONU KARARLAR
A. Fethiye 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17.09.2024 Tarihli ve 2024/260 Esas, 2024/327 Karar Sayılı Kararı
Somut uyuşmazlıkta; yargılama sırasında Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun 04.07.2024 tarihli ve 32592 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 03.07.2024 tarihli 1270 karar sayılı kararı ile Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün, ... ilçesinde adliye teşkilatı kurulduğu, ... ilçesinin Fethiye adliyesinin yargı alanından çıkartılması ile ... Mahkemelerinin yargı çevresinin ... ilçesi mülkî sınırları olarak belirlendiği, bu nedenle dava konusu taşınmazın bulunduğu ... Asliye Hukuk Mahkemesinin kesin yetkili olduğu, 18.06.1958 tarih ve 1957/21 Esas, 1958/10 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu kararına göre, yetkinin kamu düzenine ilişkin olduğu hallerde adli teşkilattaki değişikliklerin yetki ve görev bakımından resen dikkate alınacağının belirtildiği gerekçesiyle dava dosyasının resen görevli ve yetkili ... Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine devredilmesine/gönderilmesine karar verilmiştir.
B. ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 11.11.2024 Tarihli ve 2024/149 Esas, 2024/86 Karar Sayılı Kararı
Mahkemece hüküm fıkrasında "gönderme" kararı verildiği, gönderme kararının "iş bölümü" halinde verilebilecek bir karar türü olması, mahkeme ile Fethiye Asliye Hukuk Mahkemesi arasındaki ilişkinin "iş bölümü ilişkisi" olmaması, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (6100 sayılı Kanun) "gönderilmesine" şeklinde bir hükmün yer almadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine mahkemenin yetkisizliğine kararı verilmiştir.
C. Fethiye 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 29.04.2025 Tarihli ve 2025/31 Esas, 2025/259 Karar Sayılı Kararı
Ayni hakka ilişkin taşınmaz mal davalarına bakılmakta iken, taşınmaz malın bulunduğu yerde, mahkeme teşkilatı kurulur veya o yer bir kaza çevresine alınırsa kamu düzeniyle ilgili bu durum karşısında mahkemece doğrudan doğruya (resen) tarafların yetki itirazında bulunmalarını beklemeden yetkisizliğine karar vererek dava dosyasını taşınmaz malın bulunduğu yer mahkemesine gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.
II. GEREKÇE
A. Uyuşmazlık
Uyuşmazlık, taraflar arasındaki davada yetkili mahkemenin belirlenmesi istemine ilişkindir.
B. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanun’un (6100 sayılı Kanun) “Taşınmazın aynından doğan davalarda yetki” başlıklı 12 nci maddesi şöyledir:
"Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
İrtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.
Bu davalar, birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde, diğerleri hakkında da açılabilir."
2. Yargııtay Hukuk Genel Kurulu 'nun 24.11.1965 tarihli ve 1965/6-1030-437 sayılı kararı.
C. Değerlendirme
1. Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu'nun 03.07.2024 tarihli ve 1270 karar numaralı kararıyla ... ilçesinin ... adliyesinin yargı alanından çıkartılması ile ... mahkemelerinin yargı çevresinin coğrafi durum ve ulaşım imkânları, iş yoğunluğu ile birlikte sosyo kültürel ve sosyo ekonomik faktörler de dikkate alınmak suretiyle ... ilçesi mülkî sınırları olarak belirlenmesine, ... mahkemelerinin yargı çevresinin ... ilçesi mülkî sınırları olarak değiştirilmesine karar verilmiştir.
2. Dosya kapsamında yapılan incelemede davaya konu taşınmazın ... İli, ... İlçesinde bulunduğu, ayni hakka ilişkin taşınmaz mal davalarına bakılmakta iken, taşınmaz malın bulunduğu yerde, mahkeme teşkilatı kurulur veya o yer bir kaza çevresine alınırsa kamu düzeniyle ilgili bu durum karşısında mahkeme doğrudan doğruya (resen) tarafların yetki itirazında bulunmalarını beklemeden yetkisizliğine karar vererek dava dosyasını taşınmaz malın bulunduğu yer mahkemesine gönderilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durumda uyuşmazlığın ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.
III. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
6100 sayılı Kanun’un 21... nci maddeleri ile 5235 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,19.01.2026 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.