Diyarbakır 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, kayıp çeklerin iptali istemiyle açılan davada keşidecinin hukuki yarar ve aktif husumet ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verdi.
Özet: Kayıp çeklerin iptali talebiyle çek hesabı sahibi tarafından açılan davada mahkeme, Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptalini isteme hakkının senet üzerindeki hak sahibi hamile ait olduğunu, çekin keşidecisi durumundaki davacının ise bu tür bir dava açmak için hukuki yararı ve aktif husumet ehliyeti bulunmadığını, zira keşidecinin muhatap bankayı ödemeden men yetkisi olmayıp hakkın hamilde olması nedeniyle davanın usulden reddine hükmetmiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.DİYARBAKIR1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİGEREKÇELİ KARARESAS NO : KARAR NO : HAKİM : ... ... KATİP : ... ...DAVACI : DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))DAVA TARİHİ : 03/09/2026KARAR TARİHİ : 07/09/2026KANUN YOLU :Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ...Bankası ...Şubesinde sahibi olduğu ...ait ...ve ...çeklerinin kayıp olduğu bundan dolayı çeklerin iptalini talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;Dava, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757-764. madde hükümlerine göre açılmış zayi nedeniyle çek iptali isteğine ilişkindir.TTK.'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre, çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.'nın 651/2. maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. (TTK.652. madde)Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK'nın 72. maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanı da mevcuttur. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi, senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacı, çekin hamili değil, çekin bağlı olduğu hesabın sahibidir. Bu nedenle çek hesabı sahibi olan davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır. Hukuki yararının bulunması ise HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartı olup mahkemece kendiliğinden gözetilmek zorundadır. Diğer yandan zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti de yoktur.Tüm dosya kapsamı, taraf iddia ve savunmaları ve bütün deliller birlikte değerlendirildiğinde; iptali istenilen çek yönünden davacının hukuki yararının olmaması ve davacının aktif husumet ehliyeti bulunmaması sebebiyle davanın usulden reddine karar verilmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Yargıtay 11. HD. 2016/1259 Esas 2017/1116 Karar sayılı ilamı, İstanbul BAM 12. HD. 2021/1206 Esas 2021/1162 Karar sayılı ilamı,)HÜKÜM ; (Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere ); 1-Davanın HMK 114/1-h, ve HMK 115/2 maddesi gereğince hukuki yarar yokluğu sebebiyle USULDEN REDDİNE,2-Mahkememizce verilmiş herhangi bir ödeme yasağı kararı olmadığından bu hususta bir karar verilmesine yer olmadığına,3-Yeterince harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına, 4-Talep eden tarafın yaptığı yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına, 5-Gider avansından artan kısmın hüküm kesinleştiğinde Yazı İşleri Müdürü tarafından ilgilisine iadesine, Dair, talep eden tarafın yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde HMK'nın 345. maddesi uyarınca, mahkememize veya başka bir yer mahkemesine dilekçe ile başvurmak (HMK'nın 343. maddesi) ve istinaf harcı ile gerekli giderlerin tamamen ödemek (HMK'nın 344. maddesi) suretiyle, DİYARBAKIR BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ NEZDİNDE İSTİNAF yolu açık olmak üzere karar verildi.Katip Hakim