kuru incir ve kayısı işletmesinde çalıştığı iddia edilen işçinin hizmet sürelerinin sosyal güvenlik kurumuna eksik bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi nedeniyle açılan hizmet tespiti davasında kısmen kabul kararının temyizi.

Kuru incir ve kayısı işletmesinde çalıştığı iddia edilen işçinin hizmet sürelerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi nedeniyle açılan hizmet tespiti davasında kısmen kabul kararının temyizi.

Özet: Davacı, 1986-2009 yılları arasında çalıştığı davalı şirkette sigorta prim günlerinin eksik veya hiç bildirilmediğini ileri sürerek hizmet tespitini talep etmiş; davalı, hak düşürücü süreyi ve mevsimlik çalışmayı savunurken, feri müdahil kurum kayıtlarının aksini gösterdiğini beyan etmiştir; ilk derece mahkemesi, davacının belirli dönemlerdeki eksik ve bildirilmeyen çok sayıda prim gününü tespit ederek davanın kısmen kabulüne karar vermiş, bu karar üzerine davalı ve feri müdahil kurum tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

10. Hukuk Dairesi 2025/5320 E. , 2026/1034 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/3744 E., 2024/4160 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Aydın 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/122 E., 2024/120 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının, davalı şirkete ait kuru incir ve kayısı işletmesi olan işyerinde 1986 / Eylül ayından 2009 / Mart ayına kadar sürekli çalıştığını, ancak çalışmalarının Kuruma bazı aylar hiç bildirilmediğini, bazı aylara ait günlerinin ise eksik bildirildiğini iddia ederek, davacının hizmet süresinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir .

II. CEVAP

Davalı...Tic. ve ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davada hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının mevsimlik işçi statüsünde çalıştığını, işyerinde Eylül, Ekim, Kasım aylarında yoğun çalışma olduğunu, diğer aylarda ise sipariş durumuna göre çağırıldıkça haftada 2 - 3 gün kadar çalışma olduğunu, davacının çalıştığı gün sayısı kadar da Kuruma bildirim yapıldığını beyan ederek, davanın reddini istemiştir.

Fer’i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarına göre, davacının belirttiği gibi bir çalışmanın mevcut olmadığını, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliği taşıdığını, aksinin aynı nitelikte yazılı delillerle ispatı gerektiğini beyan ederek, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "Davanın kısmen kabulü ile;

1- Davacı ... TC Kimlik numaralı ... sigorta sicil numaralı davacı ...’in, davalı...Tic. ve ... A.Ş.'ne ait ... sicil numaralı işyerinde;

a) 01.09.1986 - 01.06.1989 tarihleri arasında;

1986/3 döneminde 80 gün, 1987/1 döneminde 40 gün, 1987/2 döneminde 40 gün, 1987/3 döneminde 53 gün, 1988/1 döneminde 40 gün, 1988/2 döneminde 40 gün, 1988/3 döneminde 86 gün, 1989/1 döneminde 40 gün, 1989/2. Dönemi 01.06.1989 tarihine kadar olan sürede 10 gün asgari ücrete tabi çalışmasının fer’i müdahil ... Başkanlığı’na bildirilmediğinin 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesi uyarınca davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 01.06.1989 tarihi olduğunun ve bu tarihten önceki çalışmalarının prim ödeme gün sayısına eklenmesi gerektiğinin tespitine,

b) 01.06.1989 - 27.02.2009 tarihleri arasında,

1989/2. dönemi 01.06.1989 tarihinden sonraki sürede 30 gün, 1989/3. döneminde 57 gün, 1990/ 1.döneminde 40 gün, 1990/ 2.döneminde 40 gün, 1990/3. döneminde 57 gün,1991/1. döneminde 40 gün,1991 /2. döneminde 40 gün,1991/ 3. döneminde 48 gün,1993/1. döneminde 21 gün,1993/ 2. döneminde 40 gün,1993/ 3. döneminde 84 gün, 1994/ 1. döneminde 40 gün,1994/ 2. döneminde 40 gün, 1994/ 9. ayında 30 gün, 1994/10.ayında 8 gün,1994/ 11. ayında 20 gün,1994/ 12. ayında 30 gün, 1995/4.ayında 10 gün,1995/2.döneminde 40 gün, 1995/3.döneminde 81 gün, 1996/ 1.döneminde 40 gün, 1996/2.döneminde 40 gün, 1996/10. ayında 30 gün, 1996/11. ayında 30 gün,1996/12. ayında 30 gün, 1997/1. döneminde 40 gün, 1997/2. döneminde 40 gün,1997/3. döneminde 120 gün, 1998/1.ayında 10 gün,1998/4. ayında 10 gün, 1998/5.ayında10 gün, 1998/6. ayında 10 gün,1998/7. ayında 10 gün, 1998/8. ayında 10 gün,1998/9. ayında 30 gün, 1998/10. ayında 16 gün,1998/11. ayında 17 gün,1998/12. ayında 28 gün, 1999/1. döneminde 40 gün, 1999/2.döneminde 40 gün, 1999/3.döneminde 120 gün, 2000/1.döneminde 40 gün, 2000/2. döneminde 40 gün, 2000/3. döneminde120 gün,2001/1. döneminde 40 gün, 2001/5. ayında 10 gün, 2001/6. ayında 10 gün, 2001/7. ayında10 gün, 2001/8. ayında 10 gün, 2001/9. ayında 16 gün, 2002/2. ayında 9 gün, 2002/3. Ayında10 gün, 2002/4. ayında 10 gün, 2002/2. döneminde 40 gün, 2002/9. ayında 30 gün, 2003/2. ayında 10 gün, 2003/3. ayında 10 gün, 2003/4. ayında 10 gün, 2003/2. döneminde 40 gün, 2003/3. döneminde 120 gün, 2004/ 1. döneminde 40 gün, 2004/2, döneminde 40 gün, 2004/3. döneminde 120 gün, 2005/ 1. döneminde 40 gün, 2005/2. Döneminde 40 gün, 2006/3.Ayında10 gün, 2006/2. döneminde 40 gün, 2006/3. döneminde 120 gün, 2007/1. döneminde 40 gün, 2007/2. döneminde 40 gün, 2007/3. döneminde 120 gün, 2008/1. döneminde 40 gün, 2008/ 2. döneminde 40 gün, 2008/ 9. ayında 30 gün, 2008/ 10. ayında 30 gün, 2009/ 2. ayında 10 gün asgari ücrete tabi çalışmalarının fer’i müdahil ... Başkanlığı’na bildirilmediğinin tespitine,

c) Fazlaya ilişkin istemin reddine,” karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "1- davalı vekili ve fer'i müdahil ... başkanlığı vekilinin istinaf taleplerinin kabulüyle; aydın 1. iş mahkemesi'nin, 04.06.2024 tarihli, 2012/122 e, 2024/120 k. sayılı kararının hukuk muhakemeleri kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi uyarınca kaldırılmasına,

2- Davanın kısmen kabulü ile; ... TC Kimlik numaralı ... sigorta sicil numaralı davacı ...’in ... sicil numaralı davalı...Tic. ve ... A.Ş. adlı işyerinde;

a) 01.09.1986 - 03.06.1988 tarihleri arasında;

1986/3 döneminde 80 gün, 1987/3. döneminde 34 gün, 1988/3. Döneminde 86 gün, asgari ücrete tabi çalışmasının fer’i müdahil ... Başkanlığı’na bildirilmediğinin 506 sayılı Yasa'nın 60/G maddesi uyarınca davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 04.06.1989 tarihi olduğunun ve bu tarihten önceki çalışmalarının prim ödeme gün sayısına eklenmesi gerektiğinin tespitine,

b) 04.06.1989 - 31.03.2009 tarihleri arasında,

1989/3. Döneminde 57 gün, 1990/3. Döneminde 57 gün, 1991/3. döneminde 23 gün,

1993/3.döneminde 84 gün, 1994/3. döneminde 88 gün, 1995/3. döneminde 81 gün,

1996/3.döneminde 90 gün, 1997/3. dönemde 120 gün, 1998/3. döneminde 91 gün,

1999/3. döneminde 120 gün, 2000/3. döneminde 120 gün, 2001/ 9. ayında 16 gün,

2003/3. döneminde 120 gün, 2004/9. ayında 30 gün, 2004/10. ayında 30 gün,

2004/11. ayında 30 gün, 2004/12. ayında 30 gün, 2006/9. ayında 30 gün,

2006/10. ayında 30 gün, 2006/11. ayında 30 gün, 2006/12. ayına 30 gün,

2007/9. ayında 30 gün, 2007/10. ayında 30 gün, 2007/11. ayında 30 gün,

2007/12. ayında 30 gün, 2008/9. ayında 30 gün, 2008/10. ayında 30 gün,

asgari ücrete tabi çalışmalarının fer’i müdahil ... Başkanlığı’na bildirilmediğinin tespitine,

c) Fazlaya ilişkin istemin reddine," karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının çalışmalarının mevsimlik işçi statüsünde olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, dosya kapsamında çeşitli kurumlardan gelen evraklardan, müvekkiline ait işyerinin yoğun olan çalışma dönemlerinin Eylül, Ekim, Kasım ayları olduğunun görüldüğünü, yoğun olmayan aylarda, salt idari birimlerin çalıştığının anlaşılabileceğini, dinlenen tanıkların müvekkili ile husumetlerinin bulunduğunu, çelişkili beyanlar verdiklerini, bilirkişinin somut verilere dayanmadan karar verdiğini, 728 gün bildirim yapılıp, 3331 gün bildirim yapılmamasına yönelik tespitin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, kararın hakkaniyet ve hukuka aykırı olduğunu beyan etmektedir.

Fer'i Müdahil ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarının aksinin ancak yazılı delillerle ispat edilebileceğini, kamu düzenine ilişkin davanın, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, tanık anlatımlarına itibar edilemeyeceğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık,506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Hizmet akdini, konusu iş görme borcu doğuran diğer borçlar hukuku sözleşmelerinden ayırt etmek bazen oldukça zor olabilmektedir. Bu sözleşmelerde ortak yön, bir iş görme borcunun mevcut olmasıdır. İş Kanunu m.8’de, “…bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir…” diyerek iş sözleşmesini tanımlamıştır. 818 sayılı BK m.313’de “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona ücret vermeği taahhüt eder…” şeklinde tanımlanmıştır. 01.07.2012’de yürürlüğe giren 6098 sayılı TBK m.393’de ise “…işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” şeklinde tanım yapılmıştır. Bu şekilde hizmet akdinin kanuni unsurları, “iş görme”, “ücret” ve “bağımlı çalışma” olarak ortaya çıkmaktadır.

2.Hizmet akdini, diğer iş görme borcu olan sözleşmelerden ayıran temel unsur “bağımlılık” unsurudur. Bağımlılık; işçinin, işverenin talimatına göre ve onun denetiminde çalışmasını ifade eder. İşçinin, iş yerinde çalıştığı tüm yönetimin işverence belirlendiği iş ilişkilerinde “bağımlılık” unsurunu tespit etmek daha kolaydır. Uygulamada şu hallerde bağımlılık unsurunun bulunduğu kabul edilir: a- İşin işyerinde yapıldığı, b- Malzemenin işveren tarafından sağlandığı, c- İş görenin işin görülme tarzı bakımından iş sahibinden talimat aldığı, d- İşin iş sahibi veya yardımcısı tarafından kontrol edildiği e- Sermaye koymadan kendisine ait iş organizasyonu olmadan faaliyet gösterdiği f– Ücretin ödeniş şekli… Bu durumlarda dahi çalışanın iş yerinde üretim araçlarına sahip olup olmamasına, kar ve zarara katılıp katılmamasına, karar verme özgürlüğüne sahip olup olmamasına göre “bağımlılık” unsurunun somut verilere göre değerlendirilmesi gerekir. “Bağımlılık” unsurunu mutlak ve her hukuki ilişkide birebir aynı ölçütlerde tespit etmek mümkün değildir. Atipik hizmet ilişkilerinde ise “bağımlılık” unsuru değişmiş, esnek çalışmaya dönüşmüştür. Fakat bu ilişkilerde de hizmet akdinde bulunması gereken “bağımlılık” ilişkisinin, esnek de olsa mevcut olup olmadığı araştırılmalıdır. Bu belirleme “işçinin işverene ait iş organizasyonu kapsamında çalışmasına” göre yapılmalıdır.

3.Bu davaların kamu düzeniyle ilgili olması nedeniyle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi gerekir. Hak kayıplarının ve gerçek dışı sigortalılıkların önlenmesi amacıyla tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, Mahkemece ... gerekli deliller toplanmalı ve tüm deliller serbestçe değerlendirilmelidir. Hizmet tespiti davalarının amacı, hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin kanun kapsamında olup olmadığı belirlenmeli; iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne işinin yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği; çalışmanın sürekli veya kısmi zamanlı olup olmadığı eksiksiz biçimde açıklığa kavuşturulmalıdır. Tanıkların ifadeleri değerlendirilirken inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları; işveren, işçi ve işyeriyle ilişkileri, uzun yıllar öncesine ait bilgileri nasıl hafızalarında korudukları üzerinde durulmalıdır. ... araştırma kapsamında taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün olduğunca işyeri yetkilileri ve işyerinde çalışan diğer kişiler ile başka bilebilecek tanıklar dinlenerek beyanlar denetlenmeli, böylece çalışma olgusu hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

4.Eldeki davada davacının kuru incir ve kayısı paketlemesi yapan davalı iş yerinde paketleme işinde çalıştığı, davacının, hizmet döküm cetvelinde 01.09.19 86... .12.1998 tarihleri arasında davalı adına kayıtlı 28305,09 sicil sayılı işyerinden, 15.05.2001 – 31.05.2001 tarihleri arasında dava dışı iş yerinden 14.09.20 01... .02.2009 tarihleri arasında davalı adına kayıtlı işyerinden bildirimlerinin bulunduğu, davacının 1986 / Eylül ayından 2009 / Mart ayına kadar sürekli çalıştığını, ancak çalışmalarının Kuruma bazı aylar hiç bildirilmediğini, bazı aylara ait günlerinin ise eksik bildirildiğini ve davalı iş yerinde kesintisiz çalıştığını iddia ederek bildirilmeyen tüm sürelerin tespitini talep ettiği anlaşılmıştır. Mahkemece, davacının 01.09.1986 tarihiyle işe başladığının, askerlik dönemi ve başka işverenlere ait işyerlerinde çalıştığı dönemler dışında bu çalışmasının 27.02.2009 tarihine kadar her yıl Eylül, Ekim, Kasım, Aralık aylarında aralıksız olduğunun, diğer aylarda ise ayda 10 gün çalıştığının, ancak 10 günden fazla gün Kuruma bildirim olan diğer aylarda ise bildirim olan gün sayısı kadar çalıştığı kabulü ile karar verildiği görülmüştür. Ancak dosya kapsamından da anlaşılacağı üzere; davacının hizmet döküm cetvelinde dönemsel olarak da bildirimi bulunmayan 1997, 1999, 2000, 2003, 2004, 2006, 20 07... yıllarında mevsimsel çalışma olduğu kabul edilerek hüküm kurulduğu, kabul edilen bu dönemlerin içerisinde 15.05.2001 – 31.05.2001 tarihleri arasında dava dışı iş yerinde çalışması bulunduğu halde bu çalışma üzerinde durulmadığı ve anılan dönemin de tamamlanarak eksiksiz olarak tespit edildiği; Kuruma bildirim olan günler dışında çalışmasının 27.02.2009 tarihine kadar her yıl Eylül, Ekim, Kasım, Aralık aylarında aralıksız olduğu husunun tam olarak ortaya konulamadığı gibi bazı sezonlarda davacı adına Kuruma hiç bildirim yapılmadığı göz önünde bulundurulduğunda ilgili dönemlerde fabrikada çalışma yapılıp yapılmadığı, çalışma yapıldı ise davacının bu dönemlerde çalışıp çalışmadığı hususlarındaki araştırma kanaate varmak açısından yeterli değildir. Mahkemece, talep konusu dönemde davalı iş yerinden çalışmaları kesintisiz bildirilen ve özellikle davacı ile aynı bölümde çalışmış olan kişiler arasından seçilecek tanıkların, yukarıda açıklanan hususlarda ayrıntılı beyanları alınmalı, davacının sezon dönemlerinde özellikle 1997, 1999, 2000, 2003, 2004, 2006, 20 07... yıllarında iş yerinde çalışmaya devam edip etmediği, çalışmasına ara verdiği bir dönem bulunup bulunmadığı, açıklattırılarak, ayrıca sezonluk dönemlerde fabrika üretim kapasiteleri ve iş gücü ihtiyacı belirlenmeli gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.