Konya Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, madencilik şirketinin eksik kömür alımı nedeniyle doğan sabit gider alacağının tahsili amacıyla icra takibine yapılan itirazın iptali davası.
Özet: Bu itirazın iptali davasında, davacı madencilik şirketi, davalı termik santralin kömür alım sözleşmesi kapsamında taahhüt edilen miktarı eksik satın alması sonucu kendisi için doğan yaklaşık 23 milyon TL tutarındaki sabit gider alacağına ilişkin faturaya davalının haksız itirazının iptali ile icra takibinin devamını ve icra inkar tazminatı ödenmesini talep ederken; davalı şirket ise, sözleşmede belirtilen miktardan daha fazla kömür teslim aldığını, dolayısıyla sabit gider alacağı talebinin yersiz olduğunu savunarak davanın reddini ve müvekkili lehine tazminat hükmedilmesini istemektedir.

T.C. KONYA . ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ... Esas - ...

T.C.
KONYA
. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO:
BAŞKAN :
ÜYE :
ÜYE :
KATİP :
DAVACI :
VEKİLİ :
DAVALI :
VEKİLİ :
DAVA : İtirazın İptali
DAVA TARİHİ :
KARAR TARİHİ :
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH :
Mahkememizde görülmekte olan "İtirazın İptali" davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
HEYETİMİZCE GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili mahkememize vermiş olduğu 25.10.2023 tevzi tarihli dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin, ... Grubu bünyesinde Madencilik işi ile iştigal ettiğini, müvekkili şirket ile davalı şirket arasında akdedilen 16.06.2017 tarihli, 21.815.000 ton (±%10) miktarlı ve 52 ay süreli Sözleşme ile ruhsat hukuku davalı üzerinde bulunan Sivas-... Kömür Havzası, ... kömür ocağının işletilmesi ve üretilecek kömürün yine davalının işleticisi ... Termik Santrali’ne teslimi konulu sözleşmenin akdedilerek müvekkili şirket tarafından anılan işin yüklenildiğini, davalıdan kaynaklı sebeplerle üretimin durması sonucunda taraflarca imzalanan 23.11.2020 tarihli Protokol no.9 ile protokol tarihinden itibaren sözleşme bitim tarihine kadar kalan kömür miktarının hangi programa göre üretileceğinin tespit edildiğini ve müvekkil şirket tarafından anılan miktarın üretimine yönelik planlamanın yapıldığını, anılan sözleşmenin, son olarak imzalı Ek Protokol No:10 ile yapılan süre uzatımı sonrası 31.12.2022 tarihinde son bulduğunu, taraflarca kesin hesap sürecine geçildiğini, sözleşme bitim tarihinde davacıdan kaynaklanan sebeplerle, sözleşme ile düzenlenmiş miktarda ve usulde kömür alımı gerçekleşmediğinden, müvekkili şirket lehine yine sözleşmede düzenlenen sabit gider alacağının doğduğunu, sözleşme bitimi itibarı ile müvekkil şirketin kusuru olmaksızın, kontrolü dışında, tamamen davalıdan kaynaklı ve kendilerinin de kabulünde olan sebeplerle davalı tarafça ile sözleşme ve Protokol No.9 kapsamında taahhüt edilen miktarların altında olacak şekilde eksik kömür alımınn gerçekleştirildiğini, bu hususta müvekkili şirketin birçok yazılı uyarı ve bildiriminin de davalı tarafça göz ardı edildiğini, sabit gider alacağının, davalı yanca sözleşmeye aykırı şekilde kabul edilmeyerek müvekkili şirket faturasının iade edildiğini, müvekkili şirketin ilave sabit giderlerine karşılık olarak, davalı yan tarafından eksik alınan 687.842 ton kömür için; Sözleşme eki Teknik Şartname Madde 14.1.6. doğrultusunda yapılacak hesaplama ile bulunacak tutar, davalıya ... fatura numaralı 31.12.2022 tarihli ve KDV dahil 23.097.813,81 TL bedelli fatura ile faturalandığını, ancak faturaya davalı tarafından 09.01.2023 tarihinde haksız şekilde itiraz edildiğini, tarafınızca ikame edilen takibe kötüniyetle yapılan itiraz sonucunda takibin durdurulduğunu, davalı ile yapılan yazılı ve sözlü müzakerelerin karşılıksız kaldığını, fatura edilen alacağın da itiraza konu edildiğinden alacağın tahsiline yönelik ilamsız icra takibine başvurulduğunu, Konya . İcra Müdürlüğü’nün ... esas sayılı dosyasında ikame edilen ilamsız icra takibine davalı tarafça haksız ve kötüniyetle itiraz edildiğinden bahisle; Davalının icra dosyasına yaptığı haksız ve kötü niyetli itirazının iptali ile takibin devamına, haksız ve kötü niyetli olarak takibe itiraz eden borçlu (davalı) aleyhine %20’den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekilinin Mahkememiz dosyasına 16.11.2023 tarihinde UYAP sistemi üzerinden sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Haksız davanın reddi ve haksız takip nedeniyle müvekkili şirket lehine İİK.m.67.2 uyarınca tazminata hükmedilmesinin gerektiğini, davacınınöncelikle iddiasını HMK m.194 uyarınca somutlaştırmasının; Nasıl ve ne şekilde eksik kömür teslim edildiğini net olarak ifade etmesinin gerektiğini, Sözleşme m.9.1 uyarınca belirlenen sürede eksik teslim alınan kömürün bulunmadığını, davacının iddiasını somutlaştırılmamış olmakla birlikte, toplam 22.537.510 ton kömür teslim alındığına göre, her ihtimalde icra takibinin ve işbu davanın haksız olduğunun açık olduğunu, müvekkili Şirketin, Protokol No 9, Protokol No 10 ve 1.3.2023 tarihli ''Sözleşme Bitiminde Stokta Kalan ve Geçici Hakedişi Yapılan Kömüre İlişkin Kesin Hakediş Protokolü'' de dahil olmak üzere, bütün Sözleşme döneminde (Sözleşme m.2 uyarınca 21.815.000 ton kömürün %10 eksiğini teslim almakla yetinmek hakkına sahip olmasına rağmen) toplam 22.537.510 ton kömür teslim aldığını ve bedelini davacı’ya ödediğini, sözleşme’de belirtilen 21.815.000 tondan daha fazla kömür teslim alınmış olduğuna göre, Davacı’nın Teknik Şartname m.14.1.6 uyarınca eksik teslim alınan kömür nedeniyle sabit gider bedeli ödenmesini talep edemeyeceğini, müvekkili şirketin 23.12.2022 tarihli yazısı eksik teslim alınan kömür iddiasının zımni kabulü olmadığını, davacının, haksız iddiasını desteklemek çabası içinde, gerçekle bağdaşmayan yorumlar yaptığını, müvekkil şirket’inin 23.12.2022 tarihli yazısının, eksik teslim alınan kömür olgusunun zımni kabulü niteliğinde olduğunu ileri sürdüğünü, bu yazıda talep edilen 600.000 ton kömürden çok daha fazlasının, daha sonra, 1.3.2023 tarihinde imzalanan, Sözleşme Bitiminde Stokta Kalan ve Geçici Hakedişi Yapılan Kömüre İlişkin Kesin Hakediş Protokolü uyarınca stokta kalan kömür olarak teslim alındığını ve bedelinin kendisine ödendiğini, ibra dışında kalan Protokol No 9 ve sonrası dönemde de eksik kömür tesliminin söz konusu olmadığını, dolayısıyla, Müvekkil Şirket’in stokta kalan kömürün teslim alınmasına ilişkin olan 23.12.2022 tarihli yazısıyla ile işbu davaya konu olan alacak talebi arasında hiçbir bağlantı bulunmadığını, zımni kabulün söz konusu olmadığının açık olduğunu, davacının, stokta kalan kömür de dahil ürettiği bütün kömürü teslim etmiş ve ödemesini almış olmasına rağmen, halen eksik teslim edilen kömür iddiasıyla Teknik şartname m.14.1.6’yı dayanak göstererek ilave ödeme talep ettiğini, bu haksız talebin reddinin zorunlu olduğunu, davacı’nın iddiası ile dayanak gösterdiği Teknik şartname m.14.1.6 uyumlu olmadığını, davacının Protokol No 9 döneminde aylık yeterli üretimi de yapamadığını, davacının Sözleşme Bitiminde Kalan Kömür’ün de teslim alındığı gerçeğini yok saydığını, davacının mükerrer ödeme talep ettiğini, davacının alacak iddiasının da likit olmadığı için tazminat talebinin de haksız olduğundan bahisle; Haksız davanın tamamen reddine, davacının haksız tazminat talebinin reddine, davacının haksız ve kötü niyetli icra takibi yapmış olması nedeniyle müvekkili şirket lehine İİK m.67.2 uyarınca %20’den az olmamak üzere tazminata hükmedilmesini talep ve beyan etmiştir.
Dilekçeler aşaması tamamlanmış, taraflara duruşma gününü bildirir davetiye tebliğ edilerek duruşma açılmıştır.
Tarafların bildirmiş oldukları deliller, Konya . İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı takip dosyası, davacı ve davalı şirketin ticari kayıtları dosyamız içerisine celbedilmiş ve dosyamızda bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.
Dosyamız içerisine celbedilen Konya . İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; Alacaklısının ... Anonim Şirketi, borçlusunun ... A.Ş.olduğu, 16.06.2017 tarihli sözleşme eki teknik şartnamenin 14.1.6 numaralı maddesi gereği kesilen fatura gereğince 23.097.813,81 TL asıl alacak olmak üzere fer'ileri ile birlikte toplam 23.886.936,38 TL alacaktan kaynaklı icra takibi yapıldığı, Örnek 7 ödeme emrinin borçluya 07.06.2023 tarihinde tebliğ edildiği, borçlu vekili tarafından 09.06.2023 tarihli dilekçesi ile ödeme emrine, faize, faiz oranlarına ve ferileri ile takibe itiraz ederek takibin durdurulmasını talep ettiği, itiraz üzerine 14.06.2023 tarihinde takibin durdurulmasına karar verildiği görülmüştür.
Mahkememiz dosyasının Mahkememizce re'sen seçilen SMMM bilirkişisi Prof.Dr.... tevdi edilerek; Davalı tarafa ait 2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 yılı ticari defterlerinde uyuşmazlık konuları ile sınırlı olmak bilirkişi raporu düzenlenmesinin istenildiği, SMMM bilirkişisi Prof.Dr.... tarafından düzenlenen 26.08.2024 tarihli bilirkişi raporunda; Huzurdaki dava açısından sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için; Taraflar arasında anlaşmazlık bulunan hususlardan; ± %10'luk miktar, sözleşme koşulları ve protokol değerlendirmesine ilişkin sözleşme hukuku uzmanı bilirkişi ile terminden sayılmayan kömür konularında uzman bilirkişi değerlendirmesine ihtiyaç bulunduğunu, Mahkemece bu konulara ilişkin bilirkişi görevlendirmesi ile bilirkişi heyeti olarak daha sağlıklı bir değerlendirme yapılabileceği hususunun bildirildiği görülmüştür.
Mahkememiz dosyasının SMMM bilirkişisi Prof.Dr.... yeniden tevdi edilerek; Davalı tarafa ait 2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 yılı ticari defterlerinde inceleme yapılarak taraflar arasındaki ticari ilişkiye ilişkin kayıtların incelenerek ek rapor düzenlenmesinin istenildiği, SMMM bilirkişisi Prof.Dr.... tarafından düzenlenen 21.10.2024 tarihli bilirkişi ek raporunda; Davalı şirketin yevmiye ve büyük defterlerinin e-defter beratlarının bulunduğunu, envanter defteri tasdiklerinin de zamanında yapıldığını, davalı şirket defterlerinde davacı ... A.Ş.'nin ... Yurtiçi Grup Dışı Satıcılar - ... Hesabında izlendiğini, Ek-1'de yer alan ... Cari Hesap Ekstresine göre, 01.01.2017 tarihi itibariyle davacının alacağının 22.200.600,05 TL olduğunu, 31.07.2017 tarihli 3. Dönem sözleşme başlangıcı itibariyle davacının alacağının 24.910.431,12 TL olduğunu, 13.03.2023 tarihli son işlem ile hesap kalanı “0” olduğunun bildirildiği görülmüştür.
Ankara Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılarak; Davacı şirketin 2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 yıllarına ait ticari defterlerinde öğretim üyelerinden oluşan bir muhasebe, bir maden mühendisi ve bir de sözleşmeler konusunda uzman bilirkişisine dosyanın tevdii edilerek; Davacı tarafın 2017 - 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 yıllarına ait ticari defterlerinde uyuşmazlık konuları ile sınırlı olarak inceleme yapılarak ayrıca davalı tarafından ticari defterlerinde yapılan inceleme de değerlendirilerek taraflarca dosyaya sunulan sözleşmeler ve belgelerin de değerlendirilip davacının alacağı konusunda rapor düzenlenmesinin istenildiği, ODTÜ Maden Mühendisi E.Öğr.Üyesi Prof.Dr.... , Muhasebe ve Finans ABD E.Öğr.Üyesi Doç.Dr.... , Ticaret Hukuku ABD Öğr.Üyesi Doç. Dr.... tarafından düzenlenen 05.01.2025 tarihli bilirkişi heyet raporunda; Davacı ... A.Ş.'nin sabit giderlerine karşılık olarak, 31.1.2022 tarihi itibariyle davalı ... A.Ş.'den eksik teslim alınan 687.842 ton kömür için sabit gider alacağının KDV dahil 23.097.813,81 TL olduğunun bildirildiği görülmüştür.
Ankara Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne yeniden talimat yazılarak; Dosyamızın kök rapor düzenleyen ODTÜ Maden Mühendisi E.Öğr.Üyesi Prof.Dr.... , Muhasebe ve Finans ABD E.Öğr.Üyesi Doç.Dr.... , Ticaret Hukuku ABD Öğr.Üyesi Doç. Dr.... tevdi edilerek; Davalı tarafın bilirkişi raporuna yönelik itirazları da değerlendirilerek ayrıca davacı tarafın icra takibine geçerken faiz talep ettiği hususlarda dikkate alınarak takip tarihi itibariyle davacının asıl alacak ve faiz alacağına yönelik değerlendirme yapılarak ek rapor düzenlenmesinin istenildiği, ODTÜ Maden Mühendisi E.Öğr.Üyesi Prof.Dr.... , Muhasebe ve Finans ABD E.Öğr.Üyesi Doç.Dr.... , Ticaret Hukuku ABD Öğr.Üyesi Doç. Dr.... tarafından düzenlenen 19.04.2025 tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda; 21.05.2025 tarihli kök raporunun sonuç ve kanaat bölümünde belirtilen kanaatlerinde bir değişikliğin bulunmadığını, çünkü üretim, teslimat, alım-satım trafiği taraflarca "termine bağlanmış" olup üretim ve teslimatların tarafları bağlayan sözleşme ve protokoller çerçevesinde kronolojik olarak nasıl gerçekleştiği Ek-1, Tablo 1 (aylara sair hakediş tablosu) tarihsel olarak gösterildiği gibi toplam alım garantisi verilen üretimin giderek tarihsel olarak davalı tarafından azaltılarak sözleşmeler ve protokollerin askıya alındığının görüldüğünü, bu durumdan davacının bir kusurunun bulunmadığını, davacı ... A.Ş.'nin sabit giderlerine karşılık olarak, 31.01.2022 tarihi itibariyle davalı ... A.Ş.'den eksik teslim alınan 687.842 ton kömür için sabit gider alacağının KDV dahil 23.097.813,81 TL olduğunu, bu alacak tutarına icra takip tarihi olan 31.05.2023 tarihine kadar 789.122,570 TL avans faizi işletilebileceğinin bildirildiği görülmüştür.
Ankara Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne yeniden talimat yazılarak; Öğretim üyelerinden oluşan iki Muhasebe, iki Maden, bir Sözleşme konusunda uzman bilirkişi heyetine dosyanın tevdi edilerek; Davacı tarafın ticari defterlerinde yerinde inceleme yetkisi verilmek suretiyle inceleme de yapılarak, taraflar arasındaki sözleşme(özellikle 9 no'lu protokol ayrıntılı olarak değerlendirilerek) dosya içerisinde bulunan önceki bilirkişi raporu, ek rapor ve tarafların bilirkişi raporuna yönelik itirazları da tek tek değerlendirilmek suretiyle rapor düzenlenmesinin istenildiği, Maden Müh. Bölümü Emekli / Part Time Öğr.Üyesi Prof.Dr.... , ODTÜ Maden Müh. Bölümü Emekli/Part Time Öğretim Üyesi Prof.Dr.... , Finansal Bilimler Fakültesi Öğr.Üyesi AHBV Öğretim Üyesi Prof.Dr.... ODTÜ, Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç.Dr.... ve AHBV Öğretim Üyesi Dr.Öğretim Üyesi ... tarafından düzenlenen 21.10.2025 tarihli bilirkişi heyet raporunda; Mahkememizce ceza koşulu hükmüne ilişkin şartların oluştuğu kanaati hasıl olduysa davacı ... A.Ş.'nin sabit giderlerine karşılık olarak, 31.01.2022 tarihi itibariyle davalı ... Termik Santral Elektrik Üretim A.Ş.'den Sözleşme süresince ve Protokol 9'dan sonra eksik teslim alınan 687.842 ton (641.803 ton)(kömür için sabit gider alacağının tutarının KDV dahil 23.097.813,81 TL (21.551.188,68 TL) olduğunun bildirildiği görülmüştür.
Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.
Dava konusunun; davacı ... A.Ş. tarafından üretilen ve davalı tarafından eksik teslim alınan kömür miktarının yarattığı sabit gider alacağı olduğu anlaşılmıştır.
Sabit gider alacağı,taraflar arasında ticari riskin bölüşülmesini sağlayan ve ceza şart niteliğini taşıyan özel bir ödeme türüdür.Sabit gider alacağı ile davacı davalıdan eksik aldığı kömür nedeni ile yaptığı genel (sabit giderleri) istemektedir .TBK 179/2 maddesi uyarınca ifaya eklenen cezai şarttır.
Bu aşamada cezai şartın açıklanması gerekmektedir.
Cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi vaat ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edimdir. Cezai şartın amacı, borçluyu borca uygun davranmaya sevk etmektir. Cezai şart, asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güder. Bu bakımdan cezai şart, kuvvetlendirilecek asıl borcun mevcut olmasını gerektirir. Asıl borç yoksa cezai şart da söz konusu olamaz. Bu niteliği itibariyle cezai şart asıl borca bağlı fer'i bir borçtur. Asıl borç, mevcut ve geçerli ise, cezai şart da borç doğurur. Asıl borç sona ermiş ya da geçersiz doğmuşsa, cezai şart bağımsız bir borç oluşturamaz. Cezai şart, asıl borcun bağlı olduğu şekle tabidir. Asıl borç bir geçerlilik şekline bağlanmışsa, cezai şartın borç doğurabilmesi aynı şekilde kararlaştırılmış bulunmasına bağlıdır. Ancak, geçerlilik şekline bağlı olan bir sözleşme bu şekle uygun olarak yapılmadığı halde, şekle aykırılığı ileri sürmenin dürüstlük kurallarıyla bağdaşmaması nedeniyle dinlenmediği hallerde, sözleşme geçerli sayıldığından, onun fer’i niteliğinde olan cezai şart da geçerli sayılacaktır. Cezai şartın fer’ilik niteliği asıl borca bağlı olduğu sürece devam eder. Başka bir anlatımla cezai şartın fer’iliği, muaccel olduğu ana kadar devam eder. Borçlu, borca aykırı davrandığında cezai şart muaccel hale geldiğinden artık fer’i değil, asli (bağımsız) bir alacak niteliğini kazanır. Cezai şart, sağlararası hukuki işlemlerde ve özellikle sonuçlarını hayatta doğuran sözleşmelerde kararlaştırılır. (Bkz.... ; Türk Borçlar Hukuku I.Cilt Genel Hükümler İstanbul 1976 Sh.853 vd., ... ; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 5.Bası, Cilt 2 Sh.1169-1171; ... ; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 4.Bası Sh.575-577; ... ; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 12. Bası Sh. 362.)
818 Sayılı Borçlar Kanunu'nun 158. maddesinin başlığı “cezai şart” iken 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun “Ceza Koşulu” başlığı altında üç çeşit ceza koşulu düzenlenmiştir. Bunlar öğretide ortaya atılan kavramlara göre seçimlik ceza koşulu (TBK. md. 179/I), ifaya eklenen ceza koşulu (TBK md. 179/II) ve ifayı engelleyen ceza koşulu (dönme cezası) (TBK md. 179/III) dur.
TBK'nun 179/I maddesinde, "Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir." hükmü,
179/II maddesinde ise; "Ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir." hükmü bulunmaktadır.
Anılan yasa hükmünden de açıkça anlaşılacağı gibi, ifaya eklenen ceza koşulunda, şart gerçekleştiği takdirde alacaklı, hem ifayı hem de cezayı talep edebilecektir. Buna öğretide “taleplerin birleşmesi” veya “toplanması” denmektedir. TBK, “borcun belirlenen zamanda veya yerde ifa edilmemesi” hali için kararlaştırılmış ceza koşulunun, ifaya eklenen ceza koşulu niteliğinde olacağına dair bir karine koymuştur. Bu iki olasılık dışında kalacak eksik ifa hallerinde TBK'nun 179/II. md. değil, 179/I. md. hükmü uygulanacaktır. Zira, Kanun, 179. maddenin ikinci fıkrasında bütün eksik ifa hallerini değil, bunlardan sadece zaman veya yer itibariyle aykırılık teşkil edenlerin ifaya eklenen ceza koşulu olduğunu kabul etmiştir. TBK'nun 179/II. md. hükmü emredici yapıda olmayıp düzenleyici nitelikte olduğundan taraflar, yukarıda belirtilen iki hal dışında kalan eksik ifalarla, bütün ifa etmeme hallerinde de ifa ile birlikte cezai şartın istenebileceğini kararlaştırabilirler. (Bkz. ... ; age sh. 875 vd.; ... age sh. 1173 vd. ; ... age sh. 579 vd.; ... , Cezai Şart Ankara 2002 sh. 83 vd.; ... ; Açıklamalı – İçtihatlı Borçlar Kanunu Genel Hükümler, İkinci Cilt 1990 sh. 740)
TBK.'nun 179/II. maddesine göre, iki halde alacaklı, ceza koşulunu isteyemez. Eğer alacaklı, ceza koşulunu isteme hakkından açıkça vazgeçmişse artık bu yönde bir talepte bulunamaz. Diğer yandan alacaklı, çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifa etmeye devam etmişse bu takdirde de ceza koşulunu isteyemez (Yargıtay .Hukuk Dairesinin 16/12/2015 Tarih, ... Esas, ... Karar sayılı ilamı).(Ankara Bölge Adliye Mahkemesi . HUKUK DAİRESİ ESAS NO:... KARAR NO:... , YARGITAY .HUKUK DAİRESİ ESAS NO:... KARAR NO: ... )
Sözleşme ve protokollerin uyuşmazlığa konu maddeleri ise, sözleşmenin 9.b.1,9.c.3,9d ile ek sözleşmenin14.1.6 maddeleri ve protocol no 9'un 4.4 c,g, Sa,b, 5.1c maddesi ile madde 7 üzerinde yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. Bu maddelerin özü ise; sözleşme süresince davacı tarafından temin edilecek toplam kömür tutarı ile bu tutara uygun termin planının belirlenmesine ve ilgili maddelerin uygulanmaması halinde yaptırımlar uygulanmasına dönüktür.
Sözleşme madde 9, kömür özellikleri, iş (kömür)miktarı ile Eksik ve Fazla Kömür Alımı konularını kapsamaktadır.Bu kapsamda, Kömür Miktarı; Tarafların üzerinde mutabık kaldığı İş Programı ile aylık kömür miktarı hükme esas alınan 21/10/2025 tarihli bilirkişi raporu ile belirlenmiş.Protokol 9'un kapsamı ise, yine sözleşme madde 9'da olduğu gibi, iş miktarı, aylık terminler ile kömür özellikleri ( Baz ve Ret Kalorifik Değer Limitlerini) TARAFLAR biraraya gelerek dönemlere ilişkin baz ve ret kalorifik değer limitlerini mutabakat ile yeniden belirlemişler bunu hem sözleşmenin 9. Maddesi ile ilişkilendirerek hem de işletme projesine göre üç farklı ocaktan üretilebilecek kömür (linyit) özelliklerine göre kalorifik değerler revize edilmiştir.
Toplam kömür miktarında bir değişiklik söz konusu değildir. Sözleşme madde 9'da kömür kalorifik değerler ve baz kalorifik değere göre (Termik santrala verilecek kömür fiyatının tespitinde esas alınacak kalorifik değer (Kcal/Kg)). Bu değer sözleşmede 1100 * 30 Kcal/Kg olarak belirlenmiştir)
Dava kapsamında da kömürün kalorifik değeri açısından taraflar arasında bir uyuşmazlık yoktur.
Davalı ... A.Ş. , 9 nolu protokol uyarınca, taahhüt ettiği aylık kömür tutarlarını alamadığı/almadığı için ... A.Ş.'nin sabit gider harcamalarını etkilediği değerlendirilerek, aynı protokolun,”Taraflar, işbu protokol şartlarının yerine getirmemesi halinde işbu protokol tarihinden sonraki döneme ilişkin olarak yasal yollara başvurabilecektir.” ifadesine de yer verilmiştir.
Teknik Şartnamenin m. 14.1.6 hükmü uyarınca “ŞİRKET (Davalı), kendisinden kaynaklanan herhangi bir neden ile Madde 1 .'de belirtilen maksimum kömür miktarı olan 21.815.000 ton'u Sözleşme Madde 9.1 de belirtilen süre içinde teslim almamış ise, YÜKLENİCİ'nin (davacının) sabit giderlerine karşılık : Eksik Kömür Miktarı x Kömür Fiyatı (Fiyat farkı dahil) x 0,25 tutarındaki bedeli YÜKLENİCİ'ye kesin hesapta ödeyecektir.”
Yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde yapılan inceleme ve değerlendirmede;
1-Somut olayda taraflar arasındaki sözleşmenin geçerli olduğu hususunda çekişme bulunmamaktadır.
2-Dava konusu sabit gider alacağının Protokol No: 9 imza tarihi itibarı ile değil, şartları oluşursa sözleşme süresinin bitimi anında doğmuş bir alacak olacağı, ceza koşuluna ilişkin sabit gider alacağının Protokol No: 9 imzalandığı tarihte doğmuş veya hesaplanabilir bir alacak olmadığı, bu nedenle ceza koşulu ile ilgili hususun söz konusu protokolle ibra edilmiş olmadığı Teknik Şartname m. 14.1.6'da yer alan ceza koşulunun doğup doğmaması sözleşme süresinin bitim tarihinde yani 31.12.2022 tarihinde belli olacaktır.
3-Taraflar arasında çekişmeli olan husus Teknik Şartnamenin14.1.6 maddesinde yer alan ceza koşulu şartlarının oluşup oluşmadığı bakımındandır. Somut olayda taraflar arasındaki yazışmalar incelendiğinde davalının çok kez“Termik Santral Ünitelerinden birinin değişen bakım program ve dolu olan stok sahaları nedeniyle” eksik alım gerçekleştirdiği, davalı Şirketin teslim alınmayan kömür için stokta yerinde teslimat talebinde bulunduğu. Ancak taraflar arasında imzalanan ana sözleşmenin 2. maddesinde teslim yerine ilişkin öngörülen düzenleme şöyledir; “termik santral ön kırıcı binasında kömür alma bunkeri (kamyon boşaltma ağzının altındaki bunker) üzerinde termik santrale teslim edilmesi”.Dolayısıyla davalı Şirketin Ana Sözleşmede öngörülen yerde teslim alma ediminden doğan borcu ifa etmesi gerekmektedir.Davalınınbunu yerine getirmeyerek sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak ceza koşulu hükmüne ilişkin şartların oluştuğu davacı ... A.Ş.'nin sabit giderlerine karşılık olarak, 31.1.2022 tarihi itibariyle davalı ... Termik Santral Elektrik Üretim A.Ş.'den Sözleşme süresince ve Protokol 9'dan sonra eksik teslim alınan 687.842 ton ( 641.803 ton)( kömür için sabit gider alacağın tutarının KDV dahil 23.097.813,81 TL(21.551.188,68 TL) olduğu kanaatine varılmakla davanın kabulü gerekmiştir.
İcra inkar tazminatı yönünden; Takibe itirazın haksız olması ve alacağın likit olması nedeniyle hükmedilen alacağın % 20'si oranında davacı lehine tazminata hükmetmek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Konya . İcra Müdürlüğünün ... Es. sayılı dosyasında davalının itirazının İPTALİ ile TAKİBİN DEVAMINA,
2-İİK.67/2.maddesi gereğince kabul edilen 23.886.936,38 TL alacağın takdiren %20'si oranında icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
3-Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 1.631.716,62 TL karar ve ilam harcından peşin alınan 288.494,48 TL ve Konya .İcra Müdürlüğü’nün ... Es. sayılı dosyasında alınan 119.434,68 TL peşin harç toplamı 407.929,16 TL'nin mahsubu ile bakiye 1.223.787,46 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irad KAYDINA,
4-Davacı tarafından sarfına mecbur kalınan toplam 288.802,73 TL ilk yargılama harcı, Konya .İcra Müdürlüğü’nün ... Es. sayılı dosyasında alınan 119.434,68 TL peşin harcı, 14.500,00 TL bilirkişi ücreti ve 1.113,50 TL tebligat ve posta gideri olmak üzere toplam 423.850,91 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
5-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT’ne göre hesaplanan 1.294.869,36 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
6-Kullanılmayan gider avansı bulunması halinde kararın kesinleşmesi halinde ilgilisine İADESİNE,
Dair, davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize veya başka bir yer mahkemesine verilecek dilekçe ile istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.13/01/2026
Başkan Üye Üye Katip
* Bu evrak UYAP-DYS üzerinden elektronik imza ile imzalanmıştır.