Sosyal güvenlik prim teşviklerinin iptali ve borçsuzluk tespiti davasında, kamu kurumuyla yapılan kira sözleşmelerinin 5510 sayılı Kanun 81/ı teşvik yasağına tabi olup olmadığı.
Özet: Davacı şirket, müze ve ören yerlerinin işletmesini devraldıktan sonra Sosyal Güvenlik Kurumunun prim teşviklerini iptal ederek borç tahakkuk ettirmesi üzerine, sözleşmesinin teşvik yasağı kapsamındaki alım-yapım işlerinden olmadığını ve kamu idaresiyle organik bağının bulunmadığını ileri sürerek tahakkuk ettirilen primlerin iptalini ve borçlu olmadığının tespitini talep ederken; davalı kurum ise işin kamu ihalesiyle edinilmiş olması ve ihale makamının statüsü gereği teşvikten yararlanma koşullarının oluşmadığını, davacının devraldığı iş nedeniyle ilk yüklenicinin tabi olduğu koşulları taşıdığını savunarak davanın reddini istemiştir.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2630 E., 2025/449 K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 50. İş MahkemesiSAYISI : 2022/234 E., 2023/241 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüyle duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı Şirketin 01.01.2017 - 31.04.2018 tarihleri arasında dava dışı .. Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd. Şti. ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San. ve Tic. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı ile yaptığı sözleşmeye istinaden müze ve ören yerlerini işletmiş olup bu süre boyunca prim teşviklerinden yararlandığı, davacı Şirkete bildirim yapılmadan .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından .. iş yeri sicil dosyasında teşviklerin iptali ile dolayısıyla prim borcu tahakkuk ettirildiği, davacı Şirket adına tahakkuk ettirilen borcun haksız olduğu iddiasıyla tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAPDavalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı Şirketin idare ile organik bağının olmadığı müze ve ören yerlerinde münhasır yetkili olduğu dolayısıyla da prim teşvikinden yararlanma koşullarının bulunduğu şeklindeki savunmasının kabul edilemeyeceği, dava konusu işin davacının işi devraldığı şirkete 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında ihale edildiği, ihale makamının 5335 sayılı Kanun'da belirtilen Kurumlardan (Döner Sermayeli) olduğunu, iş yerinin 5335 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fikrası kapsamına giren kurum ve kuruluşlara ait işyerlerinden olduğu, Kiracı (İş Ortaklığı) sözleşmeden doğan tüm hak ve vecibelerini aynı şartlarla İdare tarafından belirlenecek usul ve esaslara uygun davranarak ve idarenin izni ile başka bir gerçek veya tüzel kişiye devredebileceği, devir alacakların da ilk ihaledeki şartları taşımasının zorunlu olduğu devir sözleşmesinde devralan kiracı olarak davacının, devreden kiracının yaptığı sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini, devredenin tabi olduğu veya olacağı kapsam ve içeriği ile yüklendiği dikkate alındığından prim teşvikinden yararlanma hakkı bulunmayan .. Tanıtım A.Ş.'nin devir işleminin aynı koşullarda gerçekleştiğinin kabul edilmesi gerektiği, Kurum işleminin yerinde olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.III.İLK DERECE MAHKEME KARARIİlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla davanın reddine karar verilmiştir.IV.İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZA.Temyiz SebepleriDavacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; şirketin dava dışı adi ortaklık ile yaptığı "Hizmet Satın Alma Sözleşmesi" kapsamında müze ve ören yerlerinde personel temini ve temizlik işlerini üstlendiği, asıl iş sahibi DÖSİMM ile adi ortaklık arasındaki temel sözleşmenin bir "kira sözleşmesi" mahiyetinde olduğu, 5510 sayılı Kanun’un 81/ı maddesindeki teşvik yasağının yalnızca 28 86... sayılı Kanunlar kapsamında yapılan "alım ve yapım işlerini" kapsadığı, kira ihalelerinin bu yasak kapsamında olmadığı, şirketin ihaleyi yapan kamu kurumuyla hiçbir organik veya maddi bağı bulunmadığı gibi adi ortaklığın asıl işte kendi işçisini çalıştırmaması nedeniyle taraflar arasında hukuken geçerli bir alt-üst işverenlik ilişkisinin de kurulmadığı iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.1.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta yer alan istihdam ve prim teşviki; temelde anayasal birer ödev ve ilke olan sosyal devlet vasfının tahkimi, işsizliğin azaltılması, kayıt dışı istihdamla mücadele edilmesi ve üretken bir ekonomik yapının sürdürülebilmesi amaçlarıyla getirilmiş düzenlemelerdir. Anılan mevzuat hükümlerinin gerekçelerinden Kanun koyucunun, işverenlerin üzerindeki özellikle işçilik maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturan sosyal güvenlik primleri olmak üzere, mali ve idari yükleri belirli şartların varlığı halinde Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu kanalıyla hafifleterek, yeni istihdam alanlarının açılmasını ve mevcut istihdamın korunmasını hedeflemektedir. 2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde düzenlenen bölgesel istihdam teşviklerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işlerin istihdam teşviklerinin dışında bırakan hükümler yer almaktadır. Anılan düzenlemelerle kamu ihalelerine teklif veren isteklilerin; maliyet hesaplamalarını, özellikle de işçilik ve sigorta primi giderlerini, ihale dokümanlarında yer alan nesnel kriterlere göre önceden belirledikleri açıktır. Maliyeti ve hakediş bedeli zaten doğrudan kamusal bütçeden karşılanan bir ihale işinde, yükleniciye Hazine finansmanlı ikinci bir prim desteğinin sağlanması, kamu kaynağının aynı hukuki sebebe dayalı olarak mükerrer kullanımına yol açacağı gibi; serbest piyasa koşullarında kendi öz sermayesi ve ticari riskiyle istihdam yaratan özel sektör işverenleri aleyhine de haksız bir avantaj doğuracaktır. Dolayısıyla Kanun Koyucunun, teşviklerin uygulama alanını daraltarak ihale konusu işleri kapsam dışı bırakması, anayasal mali politika yapma yetkisinin ve ölçülülük ilkesinin tabi bir sonucudur.3.Söz konusu 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Geçici 10, Geçici 19 ve Geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işler kapsam dışında bırakılmış ise de; Kanun Koyucunun, anılan sınırlandırmayı münhasıran kamunun bütçesinden bir bedel ödediği "alım ve yapım" işleriyle (bir kısım mevzuatta "hizmet ve yapım") sınırladığı anlaşılmaktadır. Zira bu işlerde istihdam edilen personelin maliyeti, idare tarafından yükleniciye ödenen hakedişin içinde zaten yer almaktadır. Buna mukabil, kamunun harcama yapmadığı, aksine mülkiyetindeki bir varlığı kiraya verdiği, işlettiği veya sattığı "gelir getiren ihaleler" (kiralama, hasılat paylaşımı, işletme hakkı devri vb.) bu yasağın hem mantığı hem de lafzi kapsamı dışındadır. Gelir ihalelerinde yüklenici kamu bütçesinden bir hakediş almadığı gibi, tüm ticari riski üstlenerek kamunun gelirini artırmaya yönelik bir faaliyet yürütmektedir. Bu nedenle, gelir getiren ihaleleri üstlenen yüklenicilerin, kamu kaynaklarından mükerrer bir finansman sağlamadıkları açık olduğundan, bu işlerde çalışan sigortalılar yönünden istihdam teşviklerinden yararlandırılmalarını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır.4.Somut olayda; .. Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü (DÖSİMM) ile dava dışı .. Tanıtım ve İletişim Limited Şirketi - .. Yemek Limited Şirketi Adi Ortaklığı arasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi"ne ilişkin olarak 29.12.2016 tarihinde ihale sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin de anılan Adi Ortaklık ile imzaladığı 30.12.2016 tarihli "Hizmet Satınalma Sözleşmesi" uyarınca müze gişelerinin işletilmesi, temizlik, çağrı merkezi ve personel organizasyonu işini üstlendiği anlaşılmaktadır. Davacı şirketin bu faaliyet kapsamında ... sicil numaralı iş yeri dosyasından 01.01.2017 - 31.12.2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 81/(ı) maddesinde düzenlenen 5 puanlık işveren hissesi indirimi ve aynı Kanun'un Ek 2. maddesinde yer alan 6 puanlık ilave bölgesel indirim ile 4447 sayılı Kanun’un Geçici 10. maddesi kapsamındaki istihdam teşviklerinden yararlandığı; ancak Kurum tarafından gerçekleştirilen denetimler neticesinde, işin 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen bir iş olduğu gerekçesiyle teşviklerden yersiz yararlanıldığının tespit edildiği ve düzenlenen raporlara istinaden davacı şirket adına prim tahakkuk ettirilerek gecikme zammıyla birlikte tahsiline karar verildiği görülmektedir. Davacı şirket eldeki dava ile .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tahakkuk ettirilen prim borçlarının iptali ile yersiz yararlanıldığı gerekçesiyle iptal edilen prim teşvik ve desteklerinden dolayı Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.5.Davaya konu ihalenin niteliği itibarıyla kamu bütçesinden bir harcama yapılmasını gerektiren tipik bir "alım veya yapım ihalesi" olmayıp, kamunun mülkiyetindeki veya tasarrufundaki bir alanın kiraya verilmesi suretiyle kamuya gelir sağlamayı hedefleyen bir "gelir ihalesi" olduğu açıktır. Kamusal teşvik yasaklarının temel amacı, maliyeti zaten hakediş ödemeleriyle kamu bütçesinden karşılanan işlerde mükerrer fonlamanın önlenmesi olup, yüklenicinin tüm ticari riski üstlenerek idareye bedel ödediği kiralama ve gelir ihaleleri bu yasağın kapsamı dışındadır. Dolayısıyla uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davaya konu "Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi" ihale sözleşmesi ve eklerinin celbedilerek, söz konusu gelir ihalesinin muhtevasında yükleniciye yüklenmiş "yapım, onarım veya restorasyon" gibi kamu harcaması boyutuna ulaşan karma nitelikli ek yükümlülüklerin (yap-işlet-devret vb benzeri unsurların) bulunup bulunmadığının gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak titizlikle araştırılması gerekmektedir. Şayet sözleşmede teşvik yasağı doğuracak nitelikte bir yapım veya harcama unsuru bulunduğu anlaşılırsa bu işlerin teşvik kapsamı dışına alınarak davacının yersiz yararlandığı teşvik miktarının hesaplanması gerekir. Ancak bu tür bir yükümlülük bulunmadığı, işin salt bir kiralama ve gelir ihalesi mahiyetinde olduğu tespit edilirse, davacı şirketin mevzuatta öngörülen prim teşviklerinden yararlanabileceği kabul edilmelidir.6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,14.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.