karayolu üst geçit yapım sözleşmesinde, profilli demir yerine talep edilen borulu çelik korkuluk imalatı nedeniyle oluşan birim fiyat farkının idareden tazmini ve haksız zenginleşme iddiasının temyiz incelemesi.

Karayolu üst geçit yapım sözleşmesinde, profilli demir yerine talep edilen borulu çelik korkuluk imalatı nedeniyle oluşan birim fiyat farkının idareden tazmini ve haksız zenginleşme iddiasının temyiz incelemesi.

Özet: Bu dava, karayolu üst geçidi yapımında yüklenicinin, ihale teklifini profilli demir korkuluğa göre vermesine karşın, idarenin özel imalat olan ve birim fiyatı bulunmayan borulu çelik korkuluk yaptırması nedeniyle oluşan malzeme farkı alacağına ilişkindir; yüklenici ilgili odalardan alınan rayiç bedel üzerinden ödeme talep ederken, idare fiyat farkı ödenmeyeceği ve hakedişlerin kesinleştiği gerekçesiyle talebi reddetmiş, ilk derece ve bölge adliye mahkemeleri yüklenicinin haksız zenginleşme ve mevzuata aykırılık iddialarını içeren talebini reddedince, yüklenici bu kararı temyiz etmiştir.

6. Hukuk Dairesi 2025/310 E. , 2025/4328 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/515 E., 2024/1263 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Malatya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2019/345 E., 2021/232 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında "... -... Hattı Km:21+050 de Karayolu Üst Geçiti Yapılması" işine ilişkin 21.11.2017 tarihinde sözleşme imzalandığını, birim fiyat cetvelinde poz 21'de profilli demirden korkuluk yapılması ve yerine konulması şeklinde tanımlanan iş kaleminde ihtilaf olduğunu, müvekkili tarafından ihaleye teklif sunulurken birim fiyat cetveline göre üst geçite ait korkulukların profilli demirden yapılacağı inancı ile fiyat teklifi hazırlanarak ihaleye katılındığını, ihale sonrası idarenin korkulukların profilli demir yerine borulu çelikten yapılmasını talep ettiğini, ihale dökümanlarından olan projelerde de korkuluğun borulu çelik korkuluk olduğunu, borulu çelik korkuluğun özel bir imalât olduğundan yayınlanmış birim fiyatı bulunmadığını, benzer durumlarda ... ve ... odasından piyasa tespiti ile birim fiyat oluşturulduğunu, yapılan işe ilişkin müvekkili tarafından ... ve ... Odası'ndan bildirilen birim fiyat üzerinden ödeme talep edildiğini, idarece talep kabul edilmediğinden ihtilafın ... Kurulu'na taşındığını, ... Kurulu'nun 07.09.2018 tarihli görüşü ile idarenin mevzuata uygun işlem tesis etmediğinin belirlendiğini, davalı idarenin ihaleyi profilli demir korkuluktan yapıp müvekkile özel imalât olan borulu çelik korkuluk yaptırarak haksız ve hukuka aykırı bir şekilde zenginleştiğini, müvekkilinin maddi zarara uğradığını, malzeme farkından kaynaklı alacağın müvekkiline ödenmesi gerektiğini belirterek fazlaya ilişkin dava ve talep hakkı saklı kalmak kaydı ile şimdilik 20.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının son hakediş hariç diğer hakediş ödemelerinin tamamını ihtirazi kayıtsız olarak kabul ettiğini, hakediş ödemelerinin kesinleştiğini, kesinleşen hakediş hesaplamalarının yeniden hesaplanmasının hukuken mümkün olmadığını, yüklenicinin yeni fiyatın tespitinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22/2. maddesine aykırı hareket ettiğini, sözleşmede açıkça fiyat farkının ödenmeyeceğinin düzenlendiğini ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ihale evrakında profilli demir korkuluk yapılması ve yerine konulması işi olduğu, iş bedelinin 283.325,90 TL belirlendiği, resmi birim fiyatının ise 5.151,38 TL olduğu, davacı yüklenicinin teklifi 11,00 TL/ton verdiği, bu haliyle ihalenin yapıldığı, ihale sonrası yüklenicinin ... ve ... Odası'ndan temin ettiği rayiç bedelin uygulanmasını talep edemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; ihtilaf konusunun 21 no'lu pozda profilli demirden korkuluk yapılması ve yerine konulması şeklinde tanımlanan iş kalemi olduğunu, müvekkil tarafından birim fiyat cetveline göre üst geçite ait korkulukların profilli demirden yapılacağı inancı ile fiyat teklifi hazırlandığını, ihale sonrası idarenin korkulukların profilli demirden değil borulu çelik korkuluk olarak yapılmasını talep ettiğini, ihale dökümanlarından olan projelerde korkuluğun borulu çelik korkuluk olduğunun bu sebeple borulu çelik korkuluk yapılmasının zorunlu olduğunun belirtildiğini, borulu çelik korkuluğun özel bir imalât olduğundan yayınlanmış birim fiyatı bulunmadığını, benzer durumlarda ... ve ... Odası'ndan piyasa tespiti ile birim fiyat oluşturulduğunu, yapılan işe ilişkin müvekkili tarafından ... ve ... Odası'ndan bildirilen birim fiyat üzerinden ödeme talep edildiğini, idarece talep kabul edilmediğinden itilafın ... Kurulu'na taşındığını, ... Kurulu'nun 07.09.2018 tarihli görüşü ile idarenin mevzuata uygun işlem tesis etmediğinin belirlendiğini, davalı idarenin ihaleyi profilli demir korkuluktan yapıp, müvekkile özel imalât olan borulu çelik korkuluk yaptırarak haksız ve hukuka aykırı bir şekilde zenginleştiğini, müvekkilinin maddi zarara uğradığını, bilirkişi raporlarının hüküm kurmaya elverişli olmadığını, seçilen korkuluğun fiyatının tespitinde idare ile yapılmış olunan sözleşmenin 28. maddesi gereğince yeni fiyat tespiti yapılacağından herhangi bir itirazın yapılmadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklı alacak istemine ilişkindir.

Taraflar arasında düzenlenen 21.11.2017 tarihli sözleşme niteliği itibariyle 6098 sayılı TBK'nın 470. ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi olup, davacı yüklenici, davalı iş sahibidir. Davacı yüklenici bu sözleşme ile Yolçatı -Tatvan Hattı Km:21+050 de Karayolu Üst Geçiti Yapılması işini üstlenmiştir. Sözleşmenin 8. 2. 1. maddesinde, sözleşmenin ekleri gösterilmiş, Yapım İşleri Genel Şartnamesi ekler arasında sayılmıştır. Dairemiz yerleşik içtihatlarına göre şartname hükümleri 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi gereğince delil sözleşmesi niteliğinde olup, tarafları bağlar. Hakim tarafından da re'sen dikkate alınması gerekir.

Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin”sözleşmede bulunmayan işlere ait birim fiyat tespiti” başlıklı 28. maddesinde yeni iş kalemlerinin bedelinin aynı zamanda sözleşme eki olan yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesaplanacağı kabul edilmiştir. Sözleşme tarihi itibarı ile ek olan anılan şartnamenin 22. maddesinde ise 2. fıkrasında yeni birim fiyatının nasıl tespit edileceği sırasıyla gösterilmiştir. Buna göre;

a-)Yüklenicinin birim fiyatların tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlere kıyaslanarak bulunacak analizler,

b-)İdare veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren yeni iş kalemlerine ait analizler,

c-)Yeni iş kaleminin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları ile işçi ve makinaların çalışma saatleriyle ilgili diğer tüm girdiler esas alınarak uygulanacak analizler uygulanacaktır.

Bu analizlerin belirlenmesinde ise, yine sırasıyla;

a-)Yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçleri,

b-)İdarede veya diğer idarede mevcut rayiçler,

c-)İdarece kabul edilmek şartıyla uygulama ayına ait ... ve ... veya Sanayi Odalarınca onaylanmış mahalli rayiçler kullanılacaktır.

Somut olayda davacı sözleşmede kararlaştırılan birim fiyat cetvelinde poz 21'de profilli demirden korkuluk yapılması ve yerine konulması şeklinde tanımlanan iş kaleminin davalı idare tarafından profilli demir yerine borulu çelikten yapılmasını talep ettiğini imalâtın da buna göre yapıldığını, ancak yeni birim fiyatın belirlenmediği iddiasıyla talepte bulunmuştur.

Davacının talebi sözleşme tanımında bulunmayan bir işin bedeline yönelik olduğundan davacının hakedişe itiraz etmesine de gerek olmadığı gibi düzenlenen kesin hakedişe şartnamede belirtildiği şekilde itirazının da bulunduğu anlaşılmaktadır.

Bu nedenle mahkemece yapılması gereken iş, alanında uzman bilirkişilerden yeniden rapor alınarak dava konusu imalâtın Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesine göre fiyatının belirlenmesi gereken imalat olup olmadığının saptanması, yeni birim fiyatın tespiti gerekiyor ise bedelinin şartnamede belirlendiği şekilde bedelinin belirlenip yapılan imalatın miktarına göre, davacı alacağının tespit edilmesi, bu alacaktan İdarece daha önce profilli demirden korkuluk imalatı için yapılan ödeme düşülmek suretiyle bulunacak olan bedele hükmedilmesinden ibaret olup bu hususlar gözetilmeksizin eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.