simsarlık sözleşmesinden doğan bakiye komisyon alacağının tahsili amacıyla açılan itirazın iptali davasında edim eksikliği, zamanaşımı, takas ve sebepsiz zenginleşme iddiaları inceleniyor.

Simsarlık sözleşmesinden doğan bakiye komisyon alacağının tahsili amacıyla açılan itirazın iptali davasında edim eksikliği, zamanaşımı, takas ve sebepsiz zenginleşme iddiaları inceleniyor.

Özet: Davacı, simsarlık sözleşmesi kapsamındaki edimlerini yerine getirdiğini ve sözleşmedeki geciktirici şartların gerçekleştiğini belirterek, daha önceki tahsilat sonrası kalan 140.428,18 USD tutarındaki bakiye komisyon alacağı ile icra inkar tazminatının tahsili talebiyle itirazın iptali davası açmış; davalı ise ödeme emrinin tebliğ edilmediğini, alacağın zamanaşımına uğradığını, davacının inşaatın teknik takibi yükümlülüğünü yerine getirmediği için komisyona hak kazanamadığını, ayrıca uğradığı zararlar ile arsa alımı için gönderildiğini iddia ettiği 378.470,74 USDlik ödemenin takas ve mahsubunu savunurken, davacı bu ödemenin açıklamasının sahte olduğunu ileri sürmüştür.

6. Hukuk Dairesi 2026/2176 E. , 2026/2946 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/750 E., 2026/24 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ: Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2022/805 E., 2023/1206 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı ile davalı şirket arasında imzalanmış bir simsarlık sözleşmesi bulunduğunu, bu sözleşme kapsamında davacının tüm edimlerini yerine getirdiğini, sözleşmenin iki geciktirici şarta bağlandığını, bunlardan birinin Mudanya 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2014/313 Esas sayılı dosyasının davalı lehine sonuçlanarak kesinleşmesi, diğerinin de sözleşmede belirtilen inşaatın tamamlanarak yapı kullanma izinlerinin alınması olduğunu, bu şartlar gerçekleşmiş olmasına rağmen davalı tarafın komisyon ödemeyi kabul etmediğini, bu alacağın 521.000,00 USD'lik kısmının tahsili için Bursa 4. İcra Müdürlüğü'nün 2017/10966 Esas sayılı dosyası üzerinden iflas yoluyla yapılan takibe itiraz üzerine açılan itirazın iptali ve iflas istemli davanın Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2017/1647 Esas (Yeni 2021/660 Esas) sayılı dosyası üzerinden görüldüğünü ve yargılama neticesinde müvekkilin alacağını sabit görülerek verilen depo emri üzerine borcun mahkeme veznesine yatırılmasına müteakip mahkemece iflas davasının reddine karar verdiğini, ancak söz konusu sözleşmeden dolayı müvekkilinin ayrıca bakiye 140.428.18 USD alacağı mevcut olup müvekkilinin 140.428.18 USD bakiye alacağının ödenmesi için başlatılan takibe davalı tarafından yapılan haksız itirazın iptali ile takibin devamına ve borçlunun takip konusu alacağın %20'si oranında icra inkâr tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1-Davalı vekili cevap dilekçesi ile itirazın iptali talebine dayanak icra dosyasında ödeme emrinin müvekkiline tebliğ edilmeden bila tebliğ iade edildiğini, ödeme emrinin tebliğ edilmediği dosyada takibe itiraz ettiklerini, takip borçlusu müvekkiline tebliğ edilmeden açılan itirazın iptali davasının usulden reddi gerektiğini, alacak talebinin esasını teşkil eden sözleşme tarihine göre zamanaşımı süresinin geçtiğini, dava konusu takibe dayanak komisyon sözleşmesinin 4. maddesinde davacının asli sorumlulukları arasında inşaatın teknik takibinin de yer aldığını, buna rağmen davacının, inşaatın hiçbir safhasında inşaata gitmediğini, inşaatta gerekli denetlemeleri yapmadığını ve bu şekilde sözleşmenin kendisine yüklediği asli yükümlülüğü yerine getirmediğini, bu nedenle edimini ifa etmeyen davacının müvekkili şirketten hiçbir hak ve alacağının bulunmadığını, nitekim bu eksikliklerin, sözleşme konusu taşınmazda yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde tespit edileceğini, ayrıca, söz konusu maddeye göre müvekkili şirketin uğrayacağı zararlardan komisyoncunun komisyon tutarı kadar sorumlu olacağı hususunun açıkça hüküm altına alındığını ve ... ile ilgili davadan kaynaklanacak zararların da bu kapsamda olduğunun belirtildiğini, bu nedenle, söz konusu işin teknik eksiklikleri ile ilgili olarak ve müvekkili şirketin ... ile ilgili Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/531 Esas sayılı dosyası nedeniyle uğramış olduğu maddi kayıplar ve uğradığı zararların davacı tarafından tazmini gerektiğini, davacı tarafın işbu komisyon sözleşmesine göre alacaklı olduğunun mahkemece kabulü halinde, işbu sözleşmenin 4. maddesine göre müvekkili şirketin davacıdan olan alacağının takas ve mahsubunu talep ettiklerini savunarak, müvekkili şirket aleyhine açılan davanın reddini istemiştir.

2-Davalı vekili cevap dilekçesinin ıslahına yönelik dilekçesi ile; ödeme emrinin tebliği, zamanaşımı, ... davasına yönelik takas mahsup beyanlarına ilaveten müvekkili tarafından davacının banka hesabına 21.10.2015 tarihinde 378.470,74 USD açıklamalı para gönderimi yapıldığını, ancak arsanın bizzat müvekkili şirket yetkilisi tarafından tapuda satın alındığını, bu yönde davacının tanık olarak dinlendiği davada beyanda bulunduğunu dolayısıyla bu arsa için gönderilen paranın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi gerektiğini, davacının alacağının tespiti halinde takas beyanında bulunduklarını belirterek davanın reddini istemiştir.

Davacı vekili ıslaha yönelik cevap dilekçesi ile; ödeme emrinin tebliği, zamanaşımı ve esas dair beyanları tekrarla, para gönderimine ilişkin dekonttaki açıklamanın sahte olarak düzenlendiğini, iflas davasında komisyon ücretinin ödemesi olarak ileri sürülen bu dekont aslının talep edilmesine rağmen iflas dosyasına aslının sunulmadığını, bu kez aynı dekontun taşınmaz alımına ilişkin para gönderimi için kullanıldığını, dekontun banka şubesinden temin edildiğini açıklama bulunmadığı gibi para gönderiminin de yapılmadığını dekont üzerinde iptal kaydının bulunduğunu belirterek davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı deliller ve alınan bilirkişi raporu uyarınca; komisyon alan ... ile komisyon veren ... Gayrimenkul A.Ş. arasında, ... Gayrimenkul Diz. İnş. San. ve Tic. A.Ş. ve ... İnşaat Tur ve Tic. A.Ş. arasında yapılan kat karşılığı inşaat sözleşmesi gereği inşaatın bitiminden itibaren geçerli olmak üzere, bila tarihli komisyon sözleşmesi imzalandığı, birbirine bağlı olarak akdedilmiş sözleşmenin hem dava sonucunun lehe sonuçlanmasını hem de inşaatın bitimine bağlandığı, iki şarttan sadece birinin meydana gelmesinde komisyon ücreti doğmayacağı, şarta bağlı olarak kurulmuş sözleşme olduğu, Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/660 Esas sayılı dava dosyasında Bursa 4. İcra Müdürlüğü'nün 2017/10966 Esas sayılı takip dosyasına yönelik açılan itirazın kaldırılması ve iflas istemli dava sırasında depo emrinin davalı tarafından yerine getirilmesi sebebiyle Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 20.04.2022 tarih ve 2021/660 Esas, 2022/521 sayılı kararı ile iflas talebinin reddine karar verildiği, kararın temyiz incelemesi neticesinde kesinleştiği, söz konusu yargılamada sözleşme hükümlerine göre 661.428,18 USD komisyon ücreti hesaplandığı, bu miktarın 521.000,00 USD’sinin belirtilen dava dosyası üzerinden tahsil edildiği Bursa 4. İcra Müdürlüğü'nün 2017/10966 Esas sayılı dosyasından takibe konulan 140.428,18 USD'nin davacının bakiye komisyon ücreti olduğu, davacı tarafın talebinin ise 140.428,15 USD olup daha az olduğu, davacının komisyon ücretine hak kazanabilmesi için inşaatın tamamlanması, yapı kullanım izinlerinin alınması ve Mudanya 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde, davalı ... Gayrimenkul Dizayn İnş. San. ve Tic. A.Ş. aleyhine açılan 2014/313 Esas sayılı davanın, davalı lehine sonuçlanması şart koşulduğu, inşaatın tamamlandığı ve yapı kullanım izinlerinin alındığı hususu, Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/660 Esas sayılı dosyasında alınan 07.05.2018 tarihli bilirkişi raporu ile sabit olduğu, Mudanya 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'ndeki 2014/313 Esas sayılı davasında davacı ... tarafından, davalı ... Gayrimenkul Dizayn İnş. San. ve Tic. A.Ş. aleyhine 23.09.2014 tarihinde açılan, satın almaya dayalı tapu iptali ve tescil davası, davacının davadan feragat etmesiyle 28.09.2015 tarihinde feragat nedeniyle davanın reddine karar verildiği, taraf vekillerinin temyizden feragat etmeleri üzerine karar 30/09/2015 tarihinde kesinleştiği, böylece bu şartın da yerine geldiği, talep edilmesi gereken faiz miktarı 27.528,53 USD olduğu, davacı tarafın talep ettiği faiz miktarının ise 21.787,15 USD olup fazlalık bulunmadığı, Bursa 13. İcra Müdürlüğü'nün 2022/4062 Esas sayılı takip dosyasında, talep edilmesi gereken; asıl alacak miktarının 140.428,18 USD olduğu anlaşıldığından davanın kabulüne davalının Bursa 13. İcra Müdürlüğü'nün 2022/4062 Esas sayılı icra takibine itirazının iptaline, icra takibinin 140.428,18 USD asıl alacak tutarı üzerinden devamına, alacak likit ve yasal şartlar oluşmakla asıl alacağın %20'si tutarında hesap edilen 504.698,80 TL icra inkâr tazminatının davalıdan alınıp davacıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine komisyon sözleşmesindeki şartların gerçekleştiği, davalı tarafından Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/531 Esas sayılı dosyasından kaynaklanan maddi kayıp ve zararlar ile 21.10.2015 tarihli 378.470,74 USD davacı hesabına taşınmaz alımı açıklamalı ödemenin davacı alacağından takası talep edilmiş ise de; Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/531 Esas sayılı dosyasından kaynaklanan davalı maddi kayıp ve zararların davacı tarafından üstlenilmediği, bu dava dosyasının dava konusu sözleşme kapsamında belirtilen dosya olmadığı, dolayısıyla takasa konu edilemeyeceği, bunun yanında, davalı tarafından 21.10.2015 tarihli 378.470,74 USD ödemesi Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/660 Esas (öncesi 2017/1647 Esas) sayılı dava dosyasında sözleşme borcunun ödemesi olarak ileri sürülmüş ve bu dosyaya sunulan dekont örneğindeki açıklamanın eldeki dava dosyasına sunulandan farklı olduğu ancak dekont işlem referans numaralarının aynı olduğu, dolayısıyla, söz konusu dekont ve ödemenin takasa konu edilebilir alacağı ispata yeterli olmaması karşısında takasa konu alacağın bulunmadığı gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı vekili temyiz dilekçesinde:

a. Ödeme emri müvekkiline tebliğ edilmediğinden itirazın iptali davasının usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, mahkemece zamanaşımına yönelik itirazlarının değerlendirilmeksizin kabul kararı verildiğini, alacağın zamanaşımına uğradığını, ıslah dilekçesi ile ileri sürülen takas konusu savunmalarının değerlendirilmediğini, davacının sözleşme gereği edimini ifa etmediğine yönelik savunmalarına dair keşif ve bilirkişi inceleme taleplerinin karşılanmadığını, taraflarınca sunulan dekontla davacı tarafın sunduğu dekontun aynı olmadığını, mahkemece dekont aslının celp edilmesi gerektiğini, söz konusu bu gönderi tutarı ve ... ile ilgili davadan kaynaklanacak zararların takas ve mahsubu neticesinde davanın reddine karar verilmesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsiline yönelik icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 01.07.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.