Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin kaybolan çeklerin iptaline yönelik hasımsız açılan davanın dosya üzerinden basit yargılama usulüyle verilen gerekçeli kararı.
Özet: Bu hukuki evrak, davacı vekilinin, farklı meblağ ve keşide tarihlerine sahip birden fazla çekin kaybolduğunu beyan ederek iptallerini talep ettiği, hasımsız açılan bir kıymetli evrak iptali davasına ait gerekçeli karardır; mahkeme, kayıp olduğu iddia edilen çeklerin bankalar nezdindeki durumlarını ve ibraz edilip edilmediklerini ilgili yazışmalarla tespit ederek, Türk Ticaret Kanununun zayi nedeniyle kıymetli evrak iptaline ilişkin hükümleri kapsamında koşulların oluşup oluşmadığını incelemiş ve basit yargılama usulü gereğince duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden karar vermiştir.
T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2026/110 Esas - 2026/532
TÜRK MİLLETİ Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili T.C. ANKARA GEREKÇELİ KARAR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO : 2026/110 KARAR NO : 2026/532....DAVA : Kıymetli Evrak İptali /Çek DAVA TARİHİ : 05/02/2026KARAR TARİHİ : 29/06/2026KARAR Y.TARİHİ : 12/07/2026Mahkememizde görülmekte olan "Kıymetli Evrak İptali" davasının yapılan açık yargılaması sonucunda, aşağıdaki karar tesis edilmiştir. I-İDDİALAR 1. Davacı vekili dava dilekçesinde; ..... Olan, 400.000,00.-TL bedelli olan, 10.02.2026 keşide tarihli olan; .... Şubesine ait 0152332 olan, keşidecisi .....olan, 250.000,00-TL bedelli olan, keşide tarihi 31/01/2026 olan; .... seri nolu, keşidecisi ...olan, lehtarı ....olan, 150.000,00-TL bedelli, keşide tarihi 28/02/2026 olan çeklerin kaybolduğunu beyanla; söz konusu çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir. II-SAVUNMALAR 2. Dava hasımsız olarak açılmıştır. III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar 3. Esasen talep eden istem konusu yaptığı husus çekişmeli bir yargılamayı gerektirmemesi ve hasımsız olması dikkate alındığında uyuşmazlıktan sözedilemeyecektir. B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları 4. Uyuşmazlık; dava dilekçesinde belirtilen çeklere ilişkin olarak kıymetli evrakın iptali koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasında toplanmaktadır. IV-ÇEKİŞMELİ VAKILAR HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER 5. Dava konusu çeklerin incelenmesinde; keşidecisi .... lehtarı ..... seri nolu, 650,000,00-TL bedelli, keşide tarihi 28/02/2026 ve .... yayımlandığı anlaşılmıştır. 7. ....ı'nın cevabi yazısının incelenmesinde; .... seri numaralı 28.02.2026 keşide tarihli 150.000,00 TL bedelli çek ve .... seri numaralı 28.02.2026 keşide tarihli 650.000,00 TL bedelli çekin ibraz edilmemiş olduğu, ilgili çeklerin bankaları nezdinde kayıp olduğu bilgisinin devam etmekte olduğu, müşterinin 02/02/2026 tarihinde şubeye ibraz ettiği .... numaralı, 31.01.2026 tarihli, 250.000-TL bedelli çekin, bu tarih ile işleme alınması gereken çekin şubeye teslim tarihi( 26/01/2026) ile çekin keşide tarihi(31/01/2026) arasındaki gün sayısının kısa olması sebebiyle arasındaki ilgili çekin şubeden muhasebeleştirilerek çekin şubeden takasa alındığı, fiziki çek aslı çek merkezine transfer aşamasında kaybolduğu, çekin ödeme günü geldiğini ve çekin ödemesi yapıldığını, Ziraat Bankası'na ait 0012072 numaralı, 31.01.2026 tarihli, 250.000-TL bedelli çek için kayıp olduğu bilgisinin devam ettiği bildirilmiştir. 8. .... cevabi yazısının incelenmesinde;.... numaralı çekin 02.02.2026 tarihinde .... tarafından ibraz edildiği, aynı tarihte ..... tarafından takas sistemi aracılığı ile tahsil edildiği; 0152332 seri numaralı çekin ibraz edilmediği bildirilmiştir. 9. .... cevabi yazısının incelenmesinde; .... seri numaralı çekin ibraz edilmediği bildirilmiştir. V- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE 10. Dava, zayi nedeniyle kıymetli evrak / çek iptali istemine ilişkindir. 11. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işler HMK m. 316 hükmünde düzenlenmiş olup maddenin 1. fıkrasının (g) bendinde "Diğer kanunlarda yer alan ve yazılı yargılama usulü dışındaki yargılama usullerinin uygulanacağı belirtilen dava ve işler." düzenlemesinin yaptığı atıf gereğince TTK m. 4/2 hükmünde miktar veya değeri (yapılan değişiklik ile) 2.861.000,00.-TL'yi geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanacağı düzenlenmiştir. 12. Basit yargılama usulünün uygulandığı davalarda ön inceleme ve tahkikata ilişkin HMK m. 320 hükmünün 1. fıkrası "Mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir." şeklinde düzenlenmiş olup bu husustaki değerlendirme davanın niteliği, yargılamanın ve delillerin toplanma süreci ile usul ekonomisi nazara alınarak mahkemece yapılacaktır.13. Açıklanan Kanuni düzenlemeler ve usul ekonomisi ilkesi ile yine toplanacak deliller nazara alındığında eldeki uyuşmazlıkta duruşma açılmasının, yargılama masraflarının ve yargılama süresinin uzamasına neden olacağı değerlendirilerek dosya üzerinden karar verilebileceği değerlendirilmiştir. 14. Kıymetli evrakın iptaline ilişkin düzenleme genel olarak 6102 sayılı TTK m. 651 ila 653. maddelerinde yapılmış, TTK'nın 651. maddesinin 1. fıkrasına göre, kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği, yine 651. maddenin 2. fıkrasında ise kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca her bir kambiyo senedi türü bakımından ise "Kambiyo Senetleri" başlığı altında 670 ve devamı maddelerinde yer verilmiştir. 15. Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. ....16. Kıymetli evrak iptali davalarında amaç; kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile, hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak ve çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.17. TTK'nın yukarıda zikredilen kıymetli evrakın zayi nedeni ile iptaline yönelik genel ve özel düzenlemeleri nazara alındığında iptal davasının şartları; senedin zayi olması, senette yer alan hakkın varlığının devam etmekte olması, iptal talep edenin hak sahibi olması, senet zilyetliğinin yeniden iktisabının mümkün olmaması ve senedin kanunen iptali mümkün bir senet olmasıdır. Burada özellikle vurgulanması gereken husus, zayi olan kıymetli evrakın iptalinin senetteki mündemiç hakkın varlığı devam ettiği sürece mümkün olup senetteki hakkın ödeme gibi bir neden ile ortadan kalkmış olması halinde artık senedin iptaline gerek kalmayacaktır ....18. Diğer yandan kıymetli evrakın iptali, ancak kıymetli evrak olarak nitelendirilen senetler yönünden mümkündür. İptal isteminde, kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerindeki hak sahibi olan lehtar ya da yetkili hamil bulunabilir. Ödemeyi yapması nedeniyle çek eline geçen keşideci yetkili hamil olarak kabul edilemez. Bu nedenle haricen yaptığı ödeme nedeniyle verdiği çeki geri alan ve bu sırada çeki zayii eden keşideci kaybettiği çekin iptali için zayii nedeniyle iptal davası açamaz. Keşidecinin ödeme nedeniyle çeki geri alması durumunda alacaklı ve borçlu sıfatı birleşir ve çekten kaynaklanan hak sona erer. Yargıtay yerleşik uygulaması da bu yöndedir ....19. İspat yükü ve ispat ölçüsü bakımından ise kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi poliçe elindeyken ziyaa uğradığını inandırıcı delillerle ispatlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Esasen hasımsız olarak açılan bu davada iptal talebinde bulunan şahsın ispat etmesi gereken husus, zilyedi bulunduğu çekin rızası hilafına elinden çıkmasıdır. Ancak, iptal davasında kesin ispat aranmayıp çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu göstermesi yeterlidir ....20. 6102 sayılı TTK 759. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. TTK 757 madde hükmünde ise kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenlemede iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir. TTK 758. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine istirdat (iade) davası için uygun bir süre verir. Verilen süre içinde dava açılmazsa davanın reddine karar verilir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağı kaldırılır. Verilen süre içerisinde istirdat davası açılması halinde ise esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir.21. Mahkemece kıymetli evrakın hak sahibinin zayi iddiası inandırıcı görülmesi halinde TTK m. 761 hükmü uyarınca poliçeyi elinde bulundurana, 761. maddedeki süreler içerisinde iade etmesi için 762. maddede düzenlenen usulde ilan yapılır. 22. Poliçe ile ilgili yapılan düzenlemeler TTK 818/1.fıkra (s) bendinde yapılan düzenleme uyarınca çek hakkında ve TTK m 778/1 fıkra (ı) bendi uyarınca bono hakkında da uygulanır. 23. Toplanan deliller, yapılan ilanlar ve tüm dosya içeriği incelendiğinde; kıymetli evrakın zayii nedeniyle açılan iptal davasında kanunda öngörülen şekilde ticaret sicil gazetesinde gerekli ilanların yapıldığı ve yasal süre içerisinde bu çekle ilgili herhangi bir hak iddiasının yapılmadığı, .... seri numaralı çekin ... tarafından ibraz edildiği ve ancak ödeme yasağı kararı nedeniyle işlem yapılamadığı bildirilmiş ise de; ...'nin işbu çekleri tahsil edilmek üzere 26/01/2026 tarihinde ....gönderilmesi sürecinde çeklerin yolda kaybolduğunun Yapı Kredi Bankası cevabi yazısından anlaşıldığı, ayrıca dosyaya müdahil olan ... vekili tarafından sunulan dilekçede, söz konusu çeklerin kendisinde olmadığının bildirildiği, bu çekler ile ilgili mahkememize müracaat edenin de olmadığı, çeklerin keşidecisine başvuru yapılmadığı anlaşıldığından davanın bu çekler yönünden kabulüne, dava konusu kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline karar vermek gerekmiştir. 24. ....'na ait .... numaralı çek yönünden ise, işbu çekin ... tarafından .... tahsile verilmiş olduğu, çekin 06.02.2026 tarihinde ödendiği anlaşılması karşısında bu çek yönünden davanın reddine dair karar vermek gerekmiştir. VI-HÜKÜM 1-Davanın KISMEN KABULÜ ile; a-Keşidecisi .... Şubesine ait; c-Keşidecisi ..., lehtarı .... olan, 650,000,00-TL bedelli, keşide tarihi 28/02/2026,.... Şubesine ait; d-Keşideci .... olan, 150.000,00-TL bedelli, keşide tarihi 28/02/2026, .... seri nolu, ....Şubesine ait çek yönünden davanın REDDİNE, 3-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00.-TL harç peşin alınmış olduğundan başkaca harç alınmasına yer olmadığına, 4-Davanın niteliğine göre yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5-HMK'nun 333. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kalanının karar kesinleştiğinde yatırana İADESİNE, Dair, tarafların yokluğunda, yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren ...... Ticaret Mahkemesine ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile .....istinaf yasa yolu açık olmak üzere 29/06/2026 tarihinde oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 29/06/2026 .....BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR."5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"