Bursa Bölge Adliye Mahkemesinin kambiyo senedi (çek) kaynaklı menfi tespit davasında, ibraz sonrası ciro geçerliliği ve ciro silsilesinin kopukluğu iddialarını değerlendiren istinaf kararı.
Özet: Bu menfi tespit davasında, davacı şirket, icra takibine konu çekin ciro silsilesinin kopuk olduğunu, davalının çeki bankaya ibrazdan ve karşılıksız kaşesi vurulduktan sonra iktisap etmesi nedeniyle kambiyo hukukundan doğan haklardan yararlanamayacağını ve çek bedelini daha önce ödediğini ileri sürmüş; davalı taraf ise çeki usulüne uygun devraldığını, ibrazdan sonraki ciroların geçerli olduğunu ve yetkili hamil olarak kambiyo takibi yapma hakkına sahip olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
T.C. BURSA BAM ..... HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No:.
T.C.BURSABÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ. HUKUK DAİRESİDOSYA NO : . KARAR NO : .T Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R I. İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : BURSA.. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : .NUMARASI :.DAVACI :.DAVANIN KONUSU : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)KARAR TARİHİ : .KARAR YAZIM TARİHİ : .Bursa ....Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... tarih,... ve .... Karar sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;TALEP :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Bursa ..... İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı takip dosyasından gönderilen 10 örnek ödeme emrinin müvekkili şirkete 22.09.2021 tarihinde tebliğ olunduğunu, takip dayanağı çekin 15.08.2019 keşide tarihli bir çek olup, keşidecisinin ...Tic. Ltd. Şti. olduğunu, lehdarın ....Tic. A.Ş. olduğunu, tedavüle çıkan çekin beyaz ciro ile önce .....'a teslim edildiğini,...'ın beyaz cirosu ile de müvekkili şirkete teslim edildiğini, müvekkili ...A.Ş.' nin de çeki tam ciro ile fatura alacaklarının ödenmesi amacıyla şirketin tesisat işlerini yapan ...l'e teslim edildiğini, .... AŞ ye kestiği faturalar karşılığında çeki teslim alan ....l'ün çeki beyaz ciro ile ...'a teslim ettiğini, akabinde çekin .... tarafından Turan Ak cirosu çizilerek ....'e iade edildiğini, çek yetkili hamili olan...tarafından süresinde 19.08.2019 tarihinde muhatap bankaya ibraz edildiğini, ibraz edilen çekin karşılığının çıkmaması üzerine muhatap banka tarafından çeke karşılıksız kaşesi vurulduğunu, muhatap banka tarafından ....'den ibraz edene ödeme yapılmadığını, bunu belgeleyen imza alındığını, bu imzanın beyaz ciro olmasının kabul edilemez olduğunu, karşılıksız şerhi vurulan çekin bu haliyle müvekkili şirkete teslim edildiğini, çek bedelinin de müvekkili şirket tarafından ödendiğini, ciro silsilesi geçerli kabul edilse bile davalı - alacaklı tarafın çeke ibrazdan sonra sahip olduğunu, davalının kambiyo vasfından kaynaklanan haklardan faydalanamayacağını, TTK. nun 705. maddesi uyarınca müvekkili şirketin...e karşı sahip olduğu ödeme defini davalı - alacaklıya karşı kullanabilir olduğunu, bu nedenle geçerli ödeme belgelerinden de anlaşılacağı üzere müvekkili şirketin çek bedelini ödediğinden , alacaklı tarafa borcunun bulunmadığını, öte yandan takip dosyası borçlularından ... tarafından 03.03.2021 tarihinde elinde olan takip dayanağı çekin fotoğrafını müvekkili şirket vekiline ileterek tahsil talebinde bulunduğunu , bu talebin olumsuz olduğunun bildirilmesi üzerine Bursa ..... Asliye Ticaret Mahkemesi ... D. İş sayılı dosyasından ihtiyati haciz talebinde bulunduğunu, ... ın 17.03.2021 tarihinde de ihtiyati haciz talebinden vazgeçtiğini, bu takip dosyası borçlusu (....) tarafından iletilen çek fotoğrafından da tespit edileceği üzere ciro silsilesinin kopuk olduğunu zira fotoğrafta son cirantanın ...olduğunu belirterek davacının Bursa .... İcra Müdürlüğü'nün .... sayılı takip dosyasında borçlu olmadığının tespitine, asıl alacağın %20'sinden az olmamak kaydıyla kötüniyet tazminatına, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; İcra dosyasına konu çek aslı incelendiği zaman çekin bankaya ibrazından önce ciranta ....'ün çeki ciro ederek ...'a teslim ettiğinin açıkça görüleceğini, ....ın çekin üzerinde bulunan cirantayı iptal ederek çeki Emre HERGÜL'e iade ettiğni ve daha sonra ...'ün çeki bankaya ibraz ettiğini, çekin bankaya ibrazından sonra ciranta ...'ün çeki diğer icra dosyası borçlusu ...'a banka karşılıksızdır kaşesi altında yer alan cirosu ile ....'a ciro ettiğini, diğer borçlu... 'ın ise çek üzerinde yer alan cirosu ile çeki müvekkiline ciro ederek teslim ettiğini, müvekkilinin yetkili hamil olduğunu, ayrıca davacı vekili tarafından dava dosyasına sunulan dekontta icra takibi konusu çek ile alakalı hiçbir ibare yer almamasına rağmen bu dekontun icra takibine konu çek bedelinin ödendiğine ilişkin dava dosyasına delil olarak sunulduğunu, ibrazdan sonra çekin ciro edilmesinin mümkün olduğunu, ancak bunun için ibrazdan önceki son cirantanın, ibrazdan sonra cirosunun bulunmasının zorunlu olduğunu, somut olayda borçlu ciranta Emre Hergül tarafından 20/08/2019 tarihinde çekin bankaya ibrazından önce son ciro borçlu ciranta ....ün ibrazından sonra da... tarafından borçlu ....'a ve son olarak da borçlu ...'a yapılmış bir ciro olduğundan takip alacaklısı müvekkilinin yetkili hamil olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; Somut olayda; takip alacaklısı olan davalının ve ibraz kaşesinden sonra çeki ciro yoluyla davalı alacaklıya devreden ...'ın, ibraz anında takibe dayanak çekte ciro silsilesi içerisinde yer almadığının anlaşıldığını, Çekte ibraz kaşesinden önce dava dışı ...ün cirosu olup, bu şahsın ibrazdan sonra takip alacaklısı olan davalı veya ibraz kaşesinden sonra çeki ciro yoluyla davalı alacaklıya devreden ... lehine bir cirosu bulunmadığını, Her ne kadar çekte ibraz kaşesi altında Emre Hergül adına atılı bir imza bulunsa da; mahkemece incelenen çek aslı ve suretine göre ibrazdan önceki son yetkili hamil olan... adına atılı olan imzanın ibraz kaşesi üzerinde bulunan hamil yazılı yerin hemen altında atılı olduğu, buna göre imzanın çekin bankaya ibrazı için atılmış olan imza olduğu, ciro amacıyla atılmış imza olmadığının anlaşıldığı, Bu nedenle takibe konu çekte, alacaklının yetkili hamil olmadığı anlaşıldığından davacının menfi tespit talebi haklı görülmekle 1-Davanın kabulü ile, Bursa ..... İcra Müdürlüğünün ... sayılı takip dosyasına konu edilen AKBANK Beylikdüzü Sanayi Şubesine ait 15/08/2019 günlü ....TL bedelli çekten dolayı davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, Yasal şartları oluşmadığı kanaatiyle davalı aleyhinde kötü niyet tazminatına hükmedilmesine yer olmadığına," karar verilmiştir. Karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; çekin bankaya ibrazından önce ciranta ...'ün çeki ciro ederek ....'a teslim ettiğini,....ın çekin üzerinde bulunan cirantayı iptal ederek çeki...'e iade ettiğini ve daha sonra ... ün çeki bankaya ibraz ettiğini, Çekin üzerinde görüldüğü üzere çekin bankaya ibrazından sonra ciranta... ün çeki diğer icra dosyası borçlusu ...'a banka karşılıksızdır kaşesi altında yer alan cirosu ile ...'a ciro ettiğini diğer borçlu ... ın ise çek üzerinde yer alan cirosu ile çeki müvekkiline ciro ederek teslim ettiğini, Müvekkilinin yetkili hamil olup davacı vekili tarafından ileri sürülen ciro silsilesinin kopuk olduğu ve bu nedenle müvekkilimin yetkili hamil olmadığı iddiasını kabul etmediklerini, Önceki ciranta ...hakkında çeki yasa dışı yollarla edindiğine ilişkin suç duyurusunda bulunduğunu iddia etmesi sebebiyle bu soruşturma dosyasının celp edilmeden sonucunun bekletici mesele yapılmadan karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, Davacının karşılıksız kaşesi vurulan çekin yetkili hamil ... tarafından davacıya teslim edildiğini, davacı tarafından da çek bedeli karşılığı kendisine ödendiği iddiasının gerçeği yansıtmadığını, eksik ve hatalı yargılama sonunda usul ve yasaya aykırı olarak davanın kabulüne kararı verildiğini belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince, davanın kabulüne karar verilmiş olup, karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.6102 sayılı TTK'nın 790. Maddesinde "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" hükmü düzenlenmiştir. 6102 sayılı TTK'nın 793. Maddesinde "Protestonun düzenlenmesinden veya aynı nitelikte bir belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro, ancak alacağın temlikinin sonuçlarını doğurur." hükmü düzenlenmiştir. 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 9. maddesi ile yürürlükten kaldırılan 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde de ; "..Çekin ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmî ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir çekin ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır... " şeklindedir.Takibe dayanak çekin incelenmesinden,keşidecisinin ... Tic. Ltd. Şti. olduğu, lehdarın.... A.Ş. olduğu, çekin arkasında lehdarın cirosu ile İlter Atalay'a geçtiği, İlter Atalay'ın cirosu ile de davacı ...A.Ş ye geçtiği, davacı ...A.Ş.' nin de çeki ciro ile ... 'e verdiği, ...'a teslim ettiği, akabinde çekin ...cirosu çizilerek Emre Hergül'e iade edildiği, çekin yetkili hamili olan ... tarafından süresinde 19.08.2019 tarihinde muhatap bankaya ibraz edildiği ve Akbank tarafından karşılıksız şerhinin basıldığı, anlaşılmaktadır. Hukuk Genel Kurulu'nun ... K. sayılı kararında da açıklandığı gibi, takip alacaklısının ciro silsilesi içerisinde yer almaması halinde ve bankaya ibraz için ciro edenin de son hamil olduğunun belirlenmesi durumunda takip alacaklısının yetkili hamil olabilmesi için ibrazdan sonra adı geçene (temlik hükmünde de olsa) bir cironun varlığı zorunludur.Öyleyse; ibrazdan sonra çekin ciro edilmesi mümkündür. Ancak bunun için ibrazdan önceki son cirantanın, ibrazdan sonra cirosunun bulunması zorunludur. ( Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/5249E 2025/3817K, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2022/7966 E- 2023/565 K)Buna göre ;İbraz ile birlikte bankanın kaşesi altında bulunan imzanın ...ün cirosu olarak kabulü ile cironun beyaz ciro şeklinde ... a yapıldığı, onun tarafından da Ali Kınacı ya ciro yapıldığı, bu cironun alacağın temliki hükmünde olduğu ve Buna göre davaya konu çekin ibrazdan sonra davalı Ali Kınacı ya devredildiği anlaşılmaktadır.Bu durum karşısında, söz konusu devir TBK'nun 183. ve devamı maddelerinde yer alan alacağın temliki hükmünde olup, hukuki uyuşmazlığın alacağın temliki hükümlerine göre çözümlenmesi gerekir. İbrazdan sonra çekin bir başkasına devri ancak alacağın temliki hükümlerine bağlı olarak mümkündür. Davalı yanın ise bu konuda herhangi bir belge veya delil sunamadığı da dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Borçlar Kanunu'nun 188.maddesinin 1.fıkrasına göre, " Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, devralana karşı da ileri sürebilir." Somut olayda davacının çekteki alacağı temlik eden.... ile bir ilişkisi olduğu ve... e yaptığı ödeme nedeniyle bu definin davalıya karşı ileri sürülebileceği, ibrazdan sonraki devirlerin alacağın temliki hükümlerine tâbi olması ve somut olayda yazılı bir temlik sözleşmesi bulunmaması ve ödeme definin ileri sürülmesi, davacının , ... e ödeme yaptığının ispat edilmesi ve aksinin davalı tarafça ispatının gerekmesi karşısında mahkemece davanın kabulüne karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiştir. (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 2016/9078 E- 2017/3642K, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 2014/8587 E- 2014/11754 K, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 2012/13660 E- 2013/2053 K, emsal kararlar)Açıklanan nedenlerle ; Dosya kapsamı içerisindeki bilgi ve belgeler, ilk derece mahkeme gerekçesinde dayanılan deliller ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, anlaşıldığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK’nın 353/1-b-1 maddesine göre esastan reddine karar verilerek, aşağıdaki hüküm kurulmuştur. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile; 1-Davalının istinaf isteminin 6100 sayılı HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,2-Harçlar Yasası gereğince alınması gerekli 2.732,40-TL harçtan başlangıçta alınan 683,10-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 2.049,30-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına, 3-Davalı tarafından istinaf yargılama gideri yapılmadığından, bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,4-6100 sayılı HMK. 359/4. maddesine göre kararın tebliği ve harç işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine, Dair dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu oy birliği ile kesin olarak karar verildi. 30/12/2025Başkan ... ¸(e-imzalıdır) ...Üye ... ¸(e-imzalıdır) ...Üye ...¸(e-imzalıdır) ...Katip ...¸(e-imzalıdır)