Belediye lehine tesis edilen ipotek bedelinin enflasyon nedeniyle güncellenmesi ile terkininin durdurulması davasında hukuki yarar yokluğu gerekçesiyle verilen ret kararının temyizen incelenmesi.
Özet: Bir belediyenin, yaklaşık otuz yıl önce tesis ettiği ancak ekonomik gelişmelerle değerini yitiren ipotek bedelinin güncellenmesi ve terkininin tedbiren durdurulması talebiyle açtığı davada, ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne karar vermesine rağmen, istinaf başvurularını değerlendiren bölge adliye mahkemesi, davacı idarenin başvurusunu esastan reddederken, bir kısım davalıların başvurularını kabul ederek ilk derece hükmünü kaldırıp, 7181 sayılı Kanun ile Türk Medeni Kanununun 883. maddesine eklenen fıkra ve Tapu Kanununa eklenen geçici 4. madde kapsamında süresi dolan ipoteklerin terkinine ilişkin yeni düzenlemeler ışığında hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar vermiştir.
5. Hukuk Dairesi         2025/5392 E.  ,  2026/471 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1644 Esas, 2025/23 Karar
KARAR : Esastan ret/Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 11. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2020/23 Esas, 2022/3 Karar
Taraflar arasındaki ipoteğin terkininin tedbiren durdurulması ve ipotek bedelinin güncellenmesi istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı ve bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun davacı yönünden esastan reddine, bir kısım davalı yönünden kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; davalı adına kayıtlı İzmir ili, ..., ... 300 41... parsel sayılı taşınmazda müvekkili lehine 830.000,00 ETL kanuni ipotek tesis edildiğini, belediye lehine kurulu ipoteğin terkininin teminatsız olarak durdurulmasını, Belediye lehine kurulu ipotek bedelinin dava tarihine uyarlanmasını talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar cevap dilekçesi sunmamıştır.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve bir kısım davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesince denkleştirici adalet ilkesine göre ipotek bedelinin güncellenmesine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, ipotek bedelinin uyarlanması amacıyla bu davayı açtıklarını, davanın 7181 sayılı Kanun’la 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 883 üncü maddesine eklenen fıkra ile 7181 sayılı Kanun’la 2644 sayılı Tapu Kanunu’na (2644 sayılı Kanun) eklenen Geçici 4 üncü maddede belirtilen süre içinde açıldığını, dava konusu taşınmaz üzerinde müvekkili lehine yaklaşık 30 yıl önce konulan ipoteğin aradan geçen zamanda enflasyon ve diğer ekonomik gelişmeler neticesinde değerini yitirdiğini ve ipotek bedelinin günümüz ekonomik koşullarına göre güncellenmesi gerektiğini, ipotek tesisine konu olan taşınmazın dava tarihindeki rayiç değerinin tespit edilerek ipotek bedelinin güncellenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
2. Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu ipoteğin 20.12.1989 tarihinde tesis edildiğini, müvekkillerinin babası muris ...’ın ise 26.05.2020 tarihinde vefat ettiğini, işbu dava açılana kadar müvekkillerinin ipotekten haberdar olmadıklarını, müvekkillerince babalarına ait evraklar üzerinde yapılan incelemede sadece dava konusu taşınmaza ait tüm emlak ve çöp vergilerinin ödendiğine ilişkin dekontları bulabildiklerini, emlak ve çöp vergilerini zamanında yatıran murisin söz konusu ipotek borcunu da ödemiş olma ihtimalinin yüksek olduğunu, ipotek borcunun muris ... tarafından ödenip ödenmediğinin araştırılarak ödendiğinin tespit edilmesi halinde davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanunu'nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun’un 10 uncu maddesinin (c) bendi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na (2942 sayılı Kanun) yapılan atıf dikkate alınarak kanuni ipotek tesisinde bedel konusunda 2942 sayılı Kanun’un Geçici 12 nci maddesinde bulunan düzenlemenin dikkate alınması gerektiğini ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın ipotek bedelinin uyarlanması isteğine ilişkin olduğu, 7181 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi ile 4721 sayılı Kanun'un 883 üncü maddesine eklenen ikinci fıkra "ipotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren 30 gün içerisinde ipotekli taşınmaz üzerinde 09.06.1932 tarih ve 2004 sayılı İİK'nin 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması halinde ipotek, malikinin talebi ile tapu müdürlüğünce terkin edilir." ve 7181 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi ile 2644 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4 üncü maddesi ise; "22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı TMK'nın 883.maddesinin ikinci fıkrasının yürürlüğe girdiği tarihten önce süresi dolmuş olmasına rağmen terkin edilmeyen süreli ipoteklerde anılan fıkrada belirtilen 30 günlük süre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte başlar." düzenlemeleri ile 7181 sayılı Kanun'un 28 inci maddesindeki "bu kanunun ..... 3. maddesi ile 19. maddesi 01.01.2020 tarihinde .... yürürlüğe girer." şeklindeki düzenlemeleri içerdiği, dosya içerisinde mevcut tapu kaydının incelenmesinde; dava konusu taşınmazın arsa niteliği ile davalıların murisi ... adına kayıtlı olduğu, davacı ... lehine 20.02.1989 tarihli ve 1557 yevmiye numaralı işlem ile 830.000,00 ETL bedelli, 1.dereceden, sıfır faizli ve süresiz ipotek tesis edildiği, davacı tarafından ödenmediği iddia edilen ipotek bedeline ilişkin olarak ipoteğin paraya çevrilmesi yönünde icra takibi yapılmadığı ve bu nedenle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 150/c maddesi gereğince taşınmaz üzerine İcra Müdürlüğünce şerh konulmadığının sabit olduğu, eldeki dava 7181 sayılı Kanun ile 4721 sayılı Kanun'un 883 üncü maddesine eklenen ikinci fıkra ile 2644 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4 üncü maddesi kapsamında dava konusu taşınmaz üzerindeki ipoteğin tapu maliklerinin Tapu Müdürlüğüne müracaatları sonucu terkin edileceğinin düzenlenmesi üzerine, davacı tarafından kanunda düzenlenmiş olan terkin süresinin başladığı 01.01.2020 tarihinden sonra ve kanunda belirtilen 30 günlük sürenin dolmasından önce 13.01.2020 tarihinde, ipotek bedeli olan 830.000,00 ETL'nin dava tarihindeki bedele uyarlanması/güncellenmesi istemiyle açılmış ise de uyarlama istemine konu ipoteğin, süre belirtilmeksizin kurulduğu, süreli ipotek olmadığı, belirtilen nedenle 7181 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi ile 4721 sayılı Kanun'un 883 üncü maddesine eklenen ikinci fıkra ve 2644 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 4 üncü maddenin süresiz ipoteklerde uygulanma olanağı bulunmadığından, tespit niteliğindeki ipotek bedelinin uyarlanması talebi yönünden davacının dava açmakta hukuki yararının olmadığı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 114 üncü maddesinin (h) bendi gereğince davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartı olup, 6100 sayılı Kanun'un 115 inci maddesi gereğince de Mahkemenin dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alması gerektiği, bu hususun kamu düzenine ilişkin olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun davacı yönünden esastan reddine, bir kısım davalı yönünden kabulü ile düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş; ayrıca davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, aynı konuda açılan davalarda İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin hukuki yararın bulunduğunun sabit olduğuna ilişkin çok sayıda kararı bulunduğunu ileri sürmüştür.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, ... olarak ipoteğin terkininin tedbiren durdurulması ve ipotek bedelinin güncellenmesi istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Yapılan incelemede davacı lehine tesis edilen ipoteğin süresiz ipotek olduğu anlaşıldığından, ipoteğin terkininin durdurulmasına ilişkin isteminde davacı idarenin hukuki yararının bulunmadığı anlaşılmış ise de ipotek bedelinin güncellenmesine ilişkin talebinde hukuki yararının varlığı kabul edilerek işin esasına girilmesi gerekmektedir.
3. 20.08.2016 tarihinde kabul edilerek 07.09.2016 tarihli ve 29824 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6475 sayılı Kanun'un 35 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 12 nci madde ile; "24.02.1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak sahibine ödenir. Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra takipleri için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır." hükmü uyarınca somut uyuşmazlıkta davacı tarafın idare olduğu hususu gözetilerek uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınmak suretiyle ipotek bedelinin güncellenmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davacı idare vekilinin temyiz itirazlarının kabulüne,
2. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davacı idareden peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine,
Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
15.01.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.