endüstriyel iş kazası sonucu sürekli iş göremezlik nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davasında, asıl ve alt işverenlerin müşterek sorumluluğu ile sigorta teminatı kapsamının temyiz incelemesi.

Endüstriyel iş kazası sonucu sürekli iş göremezlik nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davasında, asıl ve alt işverenlerin müşterek sorumluluğu ile sigorta teminatı kapsamının temyiz incelemesi.

Özet: Davacı tarafından iş kazası sonucu sürekli iş göremezliğe uğraması nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davasında, ilk derece mahkemesi iki davalı hakkındaki davanın reddine karar verirken, diğer davalılar olan alt yüklenici şirket, asıl işveren, önceki unvanlı altyapı hizmetleri şirketi ve sigorta şirketinden, geçici ödeme hariç 1.933.200,58 TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle, ayrıca 200.000 TL manevi tazminatın da kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle müştereken ve müteselsilen tahsiline karar vermiş, sigorta şirketinin sorumluluğunu poliçe limitiyle, bir davalının sorumluluğunu ise 1.000 TL ile sınırlamıştır.

10. Hukuk Dairesi 2025/13431 E. , 2026/4305 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/1261 E., 2025/25 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : (Kapatılan)Trabzon 6. İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/50 E., 2024/96 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararının davacı ile davalılar .. İnş., .. Sigorta A.Ş. ve .. ... A.Ş. vekilleri tarafından temyiz edildiği; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava ve birleşen dava dilekçesinde özetle; sigortalının 01.11.2014 tarihinde meydana gelen iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğradığını iddia ederek maddi ve manevi tazminat isteminde bulunmuştur.

II. CEVAP

1.Davalı ... Perakende Satış A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; tüzel kişiyi belirleyecek tür ve unvanın zorunlu unsurları gösterilmeksizin “ ... “ şeklinde dava açmak ve taraf teşkil etmenin mümkün olmadığını, dava dilekçesindeki unvan eksikliğinin giderilmesi gerektiğini, esasa ilişkin olarak da davacının müvekkili Şirket çalışanı olmadığını, kazada kusur ve ihmalının bulunmadığını, kazanın tümüyle işçinin kusurundan meydana geldiğini, maluliyet oranının tespiti gerektiği ileri sürülerek davanın reddini savunmuştur.

2.Davalı ... ve .. Tesisat Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ..'ın olay tarihinden önce Şirket müdürlüğünden ayrıldığını, bu nedenle Şirkete ait bir olaydan ötürü kusur izafe edilerek sorumlu tutulamayacağını, müvekkili Şirketin ise .. Alt Yapı Hiz.ve Taş. A.Ş.'nin .. ... A.Ş.'den aldığı .. 14.29 Yap.01 küçük ek tesisi yapımı işini üstlenen alt taşeron olduğunu, davacının alınan işte çalışırken meydana gelen kazada kusur veya ihmalinin olmadığı belirterek davanın reddini savunmuştur.

3.Davalı ... Altyapı Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının müvekkil Şirket çalışanı olmadığını, .. 14.29 Yap.01 küçük ek tesisi yapımı işinin davacının işvereni .. Tesisat Tic. Ltd Şti 'ne verildiğini, asıl işverenlik sıfatları bulunmadığını, kazanın meydana gelmesinde temel iş güvenliği eğitimini alan işçinin ağır kusuru bulunduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

4.Davalı .. Sigorta A.Ş.vekili cevap dilekçesinde özetle; işveren mali sorumluluk teminatının maddi ve manevi 10.000 TL olduğunu, sigorta şirketinin sorumluluğunun doğması için kazanın iş kazası, kazalının bordrolu çalışan ve işverene kusur izafe edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

5.Davalı ... .. vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazı ile birlikte kaza ile ilgili herhangi bir sorumluluklarının bulunmadığını, kazanın temel iş güvenliği eğitimini alan işçinin kusurundan meydan geldiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

"1-Davalılar ... ve ... yönünden davanın reddine,

2-Asıl ve birleşen davanın diğer davalılar yönünden kısmen kabulüne,

A-Maddi tazminat talebinin kabulü ile 18.04.2024 tarihli geçici ödeme kararı ile TBK 76/1 maddesi uyarınca 500.000,00 TL nin davalılar .. Tesisat ... Limited Şirketi, .. ... ve Sanayi A.Ş. .. Sigorta A.Ş' den müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya geçici olarak ödenmesi yönünde karar verilmiş olduğu nazara alınarak, (geçici ödemenin tahsilinde tekerrür olmamak üzere) toplam maddi tazminat miktarı olan 2.433.200,58 TL'den; 1.933.200,58 TL'nin kaza tarihi olan 01.11.2014 tarihinden itibaren işleyen yasal faizi ile birlikte davalılar .. Tesisat Limited Şirketi, ..., .. ... ve Sanayi A.Ş( eski adı: ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi) ile ...( eski adı: ... Sigorta A.Ş) 'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, ayrıca geçici olarak ödenmesine karar verilen 500.000,00 TL' nin kaza tarihi olan 01.11.2014 tarihinden, geçici ödeme kararının verildiği 18.04.2024 tarihine kadar sadece işlemiş yasal faizinin davalılar .. Tesisat Limited Şirketi, ...,.. ... ve Sanayi A.Ş( eski adı: ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi) ile ...( eski adı: .. Sigorta A.Ş) 'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, (taleple bağlılık ilkesi uyarınca davalı ...'nin 1.000,00 TL ile sorumluluğuna, yeni unvan:... yönünden faiz başlangıç tarihinin dava tarihi olarak belirlenmesine, sorumluluğunun ise poliçe limiti ile sınırlanmasına,)

B-200.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 01.11.2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar .. Tesisat Limited Şirketi, ..., .. ... ve Sanayi A.Ş( eski adı: .. Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi) ile ...( eski adı: ... Sigorta A.Ş) 'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine,, fazlaya ilişkin talebin reddine, (..., eski adı: ... Sigorta A.Ş yönünden faiz başlangıç tarihinin dava tarihi olarak belirlenmesine, sorumluluğunun ise poliçe limiti ile sınırlanmasına,)" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalılar ... İnş., Türkiye Sigorta A.Ş. ve ... ... A.Ş. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

" 1-Taraflar arasında kusur durumu çekişmelidir. Dava konusu olay, davalı ... Tesisat İnş Taah Müh Tur. Nak. Otom. Gemi Uçak Mak. ... Gıda San, Tic, Ltd. Şti.'nin işçisi olan davacının demir direğe bağlayacağı teli kesmek istediği esnada kestiği telin uç kısmının sol gözüne gelmesi şeklinde gerçekleşmiş, davacıda % 41.2 oranında iş görememezlik meydana gelmiştir. Olayın meydana geliş şekli , bilirkişi raporları ve tanık beyanları değerlendirildiğinde; işçi ...'nin %30, ... Tesisat İnşaat Limited Şirketi'nin %70 kusurlu olduğu kabulü dosya kapsamına uygundur.

2-Taraflar arasındaki çözülmesi gereken bir diğer uyuşmazlık davalılar arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi kurulup kurulmadığı noktasındadır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2/6. maddesi uyarınca, "Bir iş verenden, iş yerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı iş veren arasında kurulan ilişkiye asıl iş veren - alt iş veren ilişkisi denir."

Alt iş verene verilen iş, iş yerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt iş verene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır.

Asıl iş veren - alt iş veren ilişkisinin gerçekleşmesi için, asıl işverenin mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işi yada asıl işin bir bölümünü alt işverene vermesi gerekir. Verilen iş, mal veya hizmet üretimine ilişkin olmayan bir iş ise, bu tür bir ilişki doğmaz.

Alt işveren-asıl işveren arasındaki ilişki, niteliğine göre, eser, taşıma, kira gibi sözleşmelere dayanır. Alt işveren üstlendiği işi sözleşme koşulları doğrultusunda, ama kendi adına ve bağımsız bir biçimde yürütür. Çalıştırdığı işçilerle kendi adına iş sözleşmesi yapar; gerekli talimatları verir; işçilere ücretlerini kendisi öder; ücret bordrolarını düzenler; ... primlerini yatırır.

Öncelikle asıl iş, yardımcı iş ve anahtar teslimi iş kavramları üzerinde durmak gerekir.

Asıl iş, mal ve hizmet üretiminin esasını oluşturan iştir ve bu iş doğrudan üretim organizasyonu içinde yer alır ve üretimin zorunlu unsurdur. Asıl işverenin faaliyet alanına göre belirlenir.

Yardımcı iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber, doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan, ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan iştir. Anahtar teslimi işten bahsedilmesi için;

Alt işverenin asıl işverenden aldığı işin, Asıl işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşıması, İşyerindeki üretimle ilgisinin olmaması veya asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmaması, verilen işin asıl iş yada yardımcı iş niteliğinde olmayıp, başkaca bağımsız bir iş olması gerekir.

Burada önemli olan asıl işverene ait “İş” kavramının hangi iş olduğudur. Asıl işverene ait olan ve alt işverenin yapacağı iş, asıl işverenin ürettiği mal ve hizmet süreci içinde veya tamamlayıcı olmalıdır.

İşin bir bölümünde işçi çalıştırmayan, işin tamamını anahtar teslimi ve ihale yolu ile başkasına devreden ve işten elini çeken kişi asıl işveren olarak nitelendirilemez.

Görüldüğü gibi anahtar teslimi işte, işverenin asıl faaliyet alanı olan mal ve üretim alanı dışında bir yapım işi söz konusudur.

Bu anlamda asıl işverenin faaliyet alanı olmadığı ve devamlılık göstermediği sürece anahtar teslimi sureti ile verilen yapım ve inşaat işleri, mal ve hizmet üretimine ilişkin işler olarak kabul edilemez. Zira bir kişinin faaliyet alanı yapım ve inşaat işi ise bu zaten asıl iş kapsamında değerlendirilir. Asıl iş için ise mal ve hizmet üretim unsuru aranmaz.

Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; davalı ... ile davalı ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi (birleşme ile ... İnşaat San A.Ş olmuştur. ) arasında ... ilinde ... Altyapı Montaj Demontaj ve Tesis Yapım İşi sözleşmesi imzalandığı, davalı ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi'nin bu işi davalı ... Tesisat İnşaat Limited Şirketi'ne verdiği, ...'nin yapım işleri genel şartnamesi ... Tesisat Anonim Şirketi tarafından onaylandığı, işin yürütümü sırasında olayın meydana geldiği, yapılan işin niteliği, davalılar ... ... Anonim Şirketi ve ... İnşaat San A.Ş ( eski: ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi) nin faaliyet alanları dikkate alındığında, bu işin bu şirketlerin asıl işi kapsamında olduğu anlaşılmakla; davalılar ... İnşaat San A.Ş ile .. ... Anonim Şirketi'nin kusurları bulunmasa dahi 5510 sayılı Yasa'nın 12/6 ve 4857 sayılı Yasa'nın 2/6. maddesi kapsamında asıl işveren sıfatıyla sorumlu tutulması gerekli olup bu yöndeki mahkeme uygulamasında hata bulunmamaktadır.

3-Taraflar arasında manevi tazminat miktarında anlaşmazlık bulunmaktadır. Davacıların talepleri, sosyal ve ekonomik durumları, ülkenin ekonomik koşulları, paranın satın alma gücü, tarafların kusur durumu, olayın ağırlığı, olay tarihi, olayın işverenin işçi sağlığı ve güvenliği önlemlerini yeterince alınmamasından kaynaklanması, tatmin duygusu ve manevi tazminatı caydırıcı olması gerektiği dikkate alındığında mahkemece takdir edilip hüküm altına alınan manevi tazminat miktarlarında hata bulunmadığı anlaşılmıştır.

4-Davacının ücretinin yaptığı işe uygun olarak belirlendiği, hesap raporunun Yargıtay 10.HD'nin güncel uygulamasına uygun hazırlandığı, ... tarafında yapılan ödemelerin doğru mahsup edildiği, sigorta şirketi yönünden faiz başlangıç tarihinin dava tarihi olarak doğru belirlendiği, sigorta şirketinin sorumluluğun poliçe limiti ile sınırlandırıldığı, ödemeye ilişkin belge sunulmadığı, ödemenin varlığı halinde kararın infazı aşamasında bu hususun gözetilebileceği, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davacı ve davalıların istinaf başvurusunun ayrı ayrı reddi gerekmektedir." gerekçesiyle istinaf başvurularının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353-(1) b) 1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a. Rücu davası kapsamında tespit edilen kusur oranları ile işbu dosya kapsamında belirlenen kusur oranları arasındaki çelişkinin giderilmesi gerektiğini,

b. Hükme esas alınan hesap raporunun hatalı olduğunu, müvekkilinin gelir verisi olmak üzere bakiye ömür süresi ile pasif dönem başlangıç tarihine itiraz ettiklerini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a. Davacının müvekkili Şirketin çalışanı olmadığını ve işçinin hizmet akdine dayalı olarak fiilen çalıştığının tespiti gerektiğinden müvekkili Şirketin sorumluluğuna gidilemeyeceğini, dava dilekçesinde husumet ilişkisinden söz edilmediğinden Mahkemece bu durumun davacıya açıklattırılması gerektiğini, kazanın meydana gelmesinde işçinin kusurunun ağırlığı karşısında iş ile kaza arasındaki uygun illiyet bağı kesildiğinden müvekkili Şirketin sorumluluğuna gidilemeyeceğini, müvekkili Şirket tarafından gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alındığından davaya konu kazada kusur yahut ihmalinin bulunmadığını, bir an için zararlandırıcı olay ile uygun illiyet bağı kurulabilecek bir işveren eyleminin varlığı düşünülse bile, salt zararla tehlikeyi yaratan faaliyet arasında uygun illiyet bağının bulunmasının yeterli olmadığını, bu uygun illiyet bağının işçinin kendi kusuru veya başkasının kusuru ile kesilmemiş olması gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

3.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a.Kusur sorumluluğunun esas olduğu işbu davada alınan bilirkişi raporları ile müvekkili Şirkete kusur atfedilmemesine rağmen aleyhe hüküm kurulmasının hatalı olduğunu, müvekkili Şirketin asıl işveren olduğundan bahisle aleyhe hüküm tesisinin de hatalı olduğunu, müvekkili Şirket ile davalı ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi arasında ... ilinde ... Altyapı Montaj Demontaj ve Tesis Yapım İşi sözleşmesi imzalandığını, davalı ... Altyapı Hizmetleri ve Taşımacılık Anonim Şirketi'nin bu işi davalı ... Tesisat İnşaat Limited Şirketi'ne verdiği, müvekkili Şirketin yapım işleri genel şartnamesinin ... Tesisat Anonim Şirketi tarafından onaylandığını, kazanın bu işin yürütümü sırasında meydana geldiği, müvekkili Şirketin faaliyet alanı dikkate alındığında bu işin bu Şirketlerin asıl işi kapsamında olduğu belirtilerek müvekkil Şirketin asıl işveren olduğundan bahisle hüküm tesis edilmiş ise de müvekkili Şirketin asıl işveren olduğundan söz edilemeyeceğini, asıl işverenlik ilişkisi kurulması için yönetmelikte öngörülen şartların oluşmadığını,

b. Tazminata esas ücret hesaplanırken davacı, müvekkili Şirket çalışanı gibi değerlendirilerek ücret hesaplaması yapılmışsa da müvekkili asıl işveren olmadığından yapılan ücret hesaplamasının da hatalı olduğunu belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

4.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a.Kabul anlamına gelmemek kaydıyla sigorta şirketinin sorumluluğu teminat limiti ile sınırlı olduğunu, dava konusu poliçeden daha önce yapılan ödeme defalarca Trabzon 6. İş Mahkemesi 2022/50 Esas sayılı dosyaya beyan edilip ödeme belgelerinin de sunulduğunu ancak hüküm kurulurken bakiye limitin hiçbir şekilde dikkate alınmadığını, davacının taleplerinin sigorta teminatı içinde olup olmadığının araştırılması gerektiğini,

b. Tanık ... tarafından işçilere kaza sonrasında koruyucu gözlük dağıtıldığı, kazadan önce böyle bir önlemin alınmadığının ikrar edildiğini, işveren üzerine düşen önlemleri almadığı takdirde sigorta şirketinin sorumluluğundan söz edilemeyeceğini,

c.Hükme esas alınan bilirkişi raporunda kabul edilen ücretin hukuka aykırı olduğunu, bilirkişi tarafından hesaplamaya asgari ücretin 1,57 katı esas alındığını ancak bu hesaplamanın hatalı olduğunu, davacının gelirinin ispatlanamadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla bu durumda hesaplamaya asgari ücretin esas alınması gerektiğini,

d.Müvekkili Şirketin faiz ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını, müvekkil Şirketin, dava açılmasına sebebiyet vermesi söz konusu olmadığından davacının yargılama giderleri ve vekalet ücreti taleplerinin reddi gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

1.Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesinde;

a.Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362. maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366. maddesi atfıyla aynı Kanunun 352. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.

b.6100 sayılı HMK'nın 110. maddesi kapsamında dava yığılması (objektif dava birleşmesi) kapsamında her bir talebin ayrı bir dava olduğu ve ayrı ayrı hüküm ve sonuç doğuracağı dikkate alınmalıdır.

c.Dosya içeriğine göre kaza tarihi olan 01.11.2014 tarihi itibariyle poliçe limiti 50.000,00 TL olup temyize konu edilen toplam miktar Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 544.000,00 TL’nin altında kalmaktadır.

2.Davacı ve diğer davalıların temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Davalı ... vekilinin temyiz dilekçesinin miktardan REDDİNE,

2.Davacı ve diğer davalıların temyiz itirazlarının reddine, Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın 6100 sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının davalılardan .. İnş.. A.Ş. ve .. ... .. A.Ş.'den alınmasına,

Temyiz yoluna başvuru harcı ve aşağıda yazılı temyiz harcının davacıdan alınmasına,

Peşin yatırılan temyiz harcının .. Sigorta A.Ş.'ye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.