Deniz yoluyla taşınan dondurulmuş işkembe ürünlerinin alıcı değişikliğine rağmen ilk alıcıya teslimi nedeniyle oluşan zararın tazmini ve taşıyıcının sorumluluğu davası.
Özet: Davacı, Türk menşeli dondurulmuş et ürünlerinin Vietnamdaki alıcıya sevkıyatı sırasında, alıcı değişikliği bildirilmesine ve bedeli ödenmemesine rağmen, taşıyıcı konumundaki davalıların malı ilk alıcıya teslim ederek kendisine 365.085,10 USD zarar verdiklerini iddia ederek bu zararın tahsilini talep etmiş; davalılar ise davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, Marsilyada derdest bir davanın bulunduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini ve konşimento şartları gereği Fransız hukukunun uygulanması gerektiğini savunarak, alıcının malları teslim almaması nedeniyle oluşan demuraj, depolama ve imha maliyetleri için karşı dava açtıklarını belirtmiştir.
11. Hukuk Dairesi         2025/4608 E.  ,  2026/1929 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

İLK DERECE MAHKEMESİ :İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi
(Denizcilik İhtisas Mahkemesi sıfatıyla)
SAYISI :2021/274 E., 2022/289 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Türk menşeli 4 konteyner pişmiş ve dondurulmuş dana veya kuzu işkembe ve sakatat ürünlerini .../...'da faaliyette bulunan... Stock Company'ye sattığını, emtianın Mersin Limanından alınarak ..../ ... Limanına deniz yoluyla taşınıp alıcıya teslimi işinin davalılarca üstlenildiğini, malın teslim şeklinin CFR olduğunu, toplam 4 konteyner maldan 2 konteynerin 10.08.2019 tarihinde yola çıktığını ve 13.09.2019 tarihinde varış yerine ulaştığını, diğer 2 konteynerin 24.08.2019 tarihinde yola çıktığını ve 04.10.2019 tarihinde varış yerine ulaştığını, malların indirildiğini, müvekkilinin alıcının mallarının bedelini ödememesi nedeniyle yeni bir alıcı arayışına giriştiğini, ihraç konusu malların ... Ltd.'ye satıldığını, yapılan alıcı değişikliğinin davalılara bildirildiğini, alıcı değişikliği üzerine gümrük belgelerinde gerekli düzeltmelerin yapıldığını, ikinci alıcının malları teslim almak için davacının ... Ofisine/Gümrük Müdürlüğüne 17.03.2020 tarihinde yaptığı başvuru üzerine ofis sorumlularının ikinci alıcıya malların ... Liman Gümrük Müdürlüğünce serbest bırakıldığının, malların ikinci alıcıdan başka bir kişiye teslim edildiğinin bildirildiğini, bunun üzerine müvekkilinin aynı gün 17.03.2020 günü davacının ... Ofisi Merkezi ile görüştüğünü, müvekkiline malların ... Liman Gümrük Müdürlüğünce el altında tutulduğunun bildirildiğini, ... Liman Gümrük Müdürlüğüne yapılan müracaat üzerine 4 adet konteyner malının tamamının 25.02.20 20... .03.2020 tarihinde birinci alıcıya teslim edildiğinin yazı ile bildirildiğini, davalıların bu işlemlerden müvekkilini bilgilendirmediğini, satış bedeli olan toplam 365.085,10 USD'nin müvekkiline henüz ödemediğini, malların bedeli tahsil edilmeden ve müvekkilinin rızası alınmadan ikinci alıcı yerine birinci alıcıya teslim edildiğini, davalıların özensiz ve basiretsiz davranışlarından müvekkilinin büyük zarar gördüğünü, davalı ...'nin malların Brezilya menşeili olduğuna ilişkin iddiasının gerçeği yansıtmadığını, davalı ...'nin malların Brezilya menşeili olduğunu kesin ve inandırıcı delillerle ispatlaması gerektiğini, davalı ...'nin ... Marsilya Ticaret Mahkemesinde konteynerlerin boşaltılması ve imhası için yaptığını iddia ettiği 68.850,00 USD demurajlar, 3.324,00 USD depoloma, 65.739,44 USD tıkama ve 62.909,84 USD imha maliyetleri olmak üzere 200.823,28 USD miktarındaki alacak kalemleri için müvekkiline karşı taşıma alacağından kaynaklanan dava açtığını ve yargılamanın devam ettiğini ileri sürerek 365.085,10 USD alacağın şimdilik 60.000,00 USD'lik kısmının müştereken ve müteselsilen davalılardan dava tarihinden itibaren hesaplanacak döviz faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı ... SA'ya izafeten ... Deniz Acenteliği A.Ş. vekili; konşimentolarda Marsilya Ticaret Mahkemelerinin yetkili kılındığını, mahkemenin yetkisiz olduğunu, davacının müvekkilleri aleyhine aynı dava konusu ve talepler ile Marsilya Ticaret Mahkemesi'nde Şubat 2021 tarihinde dava açtığını, milletlerarası derdestlik bulunduğunu, yüklerin 10.08.20 19... .08.2019 tarihli konşimentolar tahtında Mersin Limanından yüklendiğini, 13.09.20 19... .10.2019 tarihinde tahliye limanı Haipong'da gemiden tahliye edildiğini, ilgili konişimentoların arkasında yeralan 7 numaralı kloz uyarınca, taşıyana karşı yük hasarı veya zayi nedeni ile açılacak her türlü davaların 1 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, yüklerin tahliye tarihlerine göre 1 yıllık hak düşürücü sürenin 13.09.20 20... .10.2020 tarihinde sona erdiğini, Marsilya Ticaret Mahkemesinde derdest davanın bekletici mesele sayılması gerektiğini, Marsilya Ticaret Mahkemesinin RG 20 21... 9 sayılı dosyası tahtında açılan ve halen derdest olan davaya konu talepler bakımından takas/mahsup def'inde bulunduklarını, davacının aktif husumet ehliyetini kanıtlayan bir delil sunmadığını, davacının kısmi dava açmada hukuki yararının bulunmadığını, konşimentoda Fransız Hukukunun uygulanacağının kararlaştırıldığını, yükleme öncesinde verilen talimatlarda gönderen davacı şirketin alıcı ve ihbar edilen taraf olarak Haiphong Trading Import Export and Services Joint Stock Company'yi bildirdiğini, konişmentoların bu talimatlara göre düzenlenerek yüklerin taşındığını, konteynerlerin tahliyesinden sonra konşimentoda öngörülen süre içerisinde alıcı tarafından yüklerin teslim alınmadığını, 13.02.2020 tarihli bir yazıya göre alıcının, malların satın alma sözleşmesine konu olmadığı gerekçesiyle konteynerleri teslim almayı reddettiğini, müvekkilinin yüklerin imhasında herhangi bir kusuru olmadığını, yüklerin alıcısı tarafından teslim alınmayarak tahliye limanında uzun süre kalması nedeni ile teslim alınmayan yüklere ilişkin tasfiye prosedürü başlatıldığını, davacı tarafından alıcı değişikliği talep edilmişse de alıcı değişikliği yapılmasının ... Gümrük Mevzuatı uyarınca yüklerin imhasını engelleyen bir durum olmadığı için uzun süre teslim alınmayan yüklerle ilgili kaçakçılık şüphesi ile konteynerlere el konulduğunu, malların Brezilya menşeli olduğu yönündeki şüphe nedeniyle konteynırların açılarak içindeki malların incelemeye tabi tutulduğunu, ... Gümrüğü tarafından yapılan inceleme sonunda konteynerler içine yüklenen yüklerin bulunduğu kutuların üzerinde Birezilya damgası bulunduğunu, ... Gümrük Mevzuatına göre deli dana hastalığı ve salmonelle riski nedeni ile Brezilya'dan bu nevi ürünlerin Çin'e ve ...'a ithalatının yasak olduğunu, malların ...'a ithali mümkün olmadığı için imha edildiğini, davacının et ürünlerinin ihracatında aranan Veteriner Sağlık Sertifikasını da ibraz etmediğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
2.Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; yükün tahliye limanında teslimine müteakip bir yıldan fazla süre geçtiğini, zamanaşımı süresinin dolduğunu, davacı ile diğer davalı arasındaki konişmentoda ... Marsilya Mahkemelerinin yetkili kılındığını ve Fransız Hukuku'nun uygulanacağının kabul edildiğini, yetkisizlik itirazında bulunduklarını, müvekkilinin Mersin'de mukim forwarder acente olduğunu, fiili taşımanın diğer davalı ... tarafından gerçekleştirildiğini, taşıyıcıya karşı açılacak davalarda acentelere taşıyıcıya izafeten husumet yönetileceğini, taşıma işleri komisyoncusu müvekkilinin bir sorumluluğunun olmadığını, hukuki muhatabının diğer davalı olduğunu bilen davacının ... Marsilya Ticaret Mahkemelerinde aynı taşıma konusu hak ve alacak iddiaları ile ilgili ...'e karşı dava açtığını, ayrıca ... Marsilya Ticaret Mahkemelerinde ... şirketi tarafından davacı aleyhinde dava ikame edildiğini, davacının yükleyici/ ihracatçı/ taşıtan olduğunu, konişmentolar tahtında ... Deniz Acenteliği A.Ş. tarafından taşınan Mersin çıkışlı ve ... limanı varışlı 4 konteynerin taşımasının gerçekleştiğini, varış limanında tahliye edildiğini, taşımanın hukuken sona erdiğini, taşınan konteynerlerin muhteviyatı yükün Brezilya menşeili olduğundan ... Ülkesine ithal edilmesinin yasak olduğunu, konteyner içerisindeki sakatat yüzünden "salmonella hastalığı" tespit edildiğini, bu nedenle ülkeye girişine izin verilmediğini, yükün imha edildiği bilgisinin alındığını, davacının ... ülkesinin Brezilya menşeili ve hastalık içeren sakatat ithaline izin verilmediğini bilmesi gerektiğini, müvekkilinin temerrüdü bulunmadığını, talep edilen faize ve faiz oranına itiraz ettiklerini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) 47/1 hükmü uyarınca Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini ortadan kaldıran sözleşme aktedilemeyeceği, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 105/2 hükmü uyarınca yabancı tacirlerin Türkiye'deki acentelerinin aracılığıyla yapılan sözleşmelerden doğacak uyuşmazlıklar yönünden acenteye müvekkiline izafeten acente aleyhine dava açılabileceği, uyuşmazlığın davalı ... SA'nın Türkiye'deki acentesi aracılığıyla yapılan taşıma sözleşmesinden kaynaklandığı, bu nedenle davalı ... SA vekilinin milletlerarası yetki itirazının yerinde görülmediği, davalı Merdan Lojistik A.Ş. vekili de konşimentodaki yetki şartına göre milletlerarası yetki itirazında bulunmuş ise de bu davalının Türk şirketi olması nedeniyle Türk mahkemeleri önünde kendisini daha iyi savunacak konumda iken, yabancı bir mahkemenin yetkili olduğunun ileri sürmesinin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesine aykırılık taşıdığı, yabancı bir ülkede henüz görülmekte olan bir davanın iç hukuk bakımından derdestlik teşkil etmeyeceği, derdestlik itirazının yerinde görülmediği, davacı tarafından zarar iddiası taşıma sözleşmesine aykırılık hukuki nedenine dayandırıldığından TTK'nın 1188. maddesinde düzenlenen bir yıllık hak düşürücü sürenin somut olayda uygulanamayacağı, navlun sözleşmesi eser sözleşmesi niteliğinde olduğundan beş yıllık zamanaşımı süresinin uygulanabileceği, dava 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesindeki zamanaşımı süresi içerisinde açıldığından davalının zamanaşımı definin yerinde olmadığı, satışın vesaik mukabili olarak yapıldığı, davalı ...Ş.'nin taşınan mallar için ...adına navlun faturaları düzenlediği, bu durumda davalı ...'nin taşımayı fiilen gerçekleştirdiği, davacı adına navlun faturaları düzenleyen ... Lojistik A.Ş.'nin TTK'nın 921. maddesine göre taşıma işleri komisyoncusu sıfatıyla taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olduğu, yükün talimata aykırı şekilde birinci alıcıya teslim edildiğini ileri süren davacının bu yönde bir delil ibraz edemediği, davalı ... vekilinin dosyaya ibraz ettiği 08.02.2021 tarihli belgede konteynerlerden Brezilya fabrikasının tescil numarasına ait sığır eti sakatatlarının mevcut olduğunun tespit edildiğinin ifade edildiği, davalı vekilinin sunduğu ürün imha tutanaklarında da konteynerler içerisindeki ürünlerin menşenin Brezilya olduğu belirtilerek malların 2019 yılı Aralık ayı ile 2020 yılı Mart ayı arasında imha edildiğinin bildirildiği, bu belgelerden anlaşıldığı üzere davacının yurt dışına ihraç ettiği sakatat türü gıda ürünlerinin Brezilya menşeli olmasından dolayı ... otoritelerinin kararı ile imha edildiği, davacı vekili tarafından her ne kadar yükün Türk menşeli olduğu beyan edilmiş ise de dosyaya sunulan Gümrük beyannamelerinde bu konuda herhangi bir kayıt olmadığı, gümrük müdürlüğünden gümrük beyannamesi muhteviyatı eşya ile ilgili herhangi bir menşe şahadetnamesinin bulunup bulunmadığı hususunun sorulduğu, cevabi yazıda herhangi bir menşei şehadetnamesine rastlanılmadığının bildirildiği, bu durumda taşınan yükün, Türk menşeli olduğunun davacı tarafça ispatlanamadığı, davalı ... vekilinin sunduğu belgelerin doğruluğuna itibar edilerek, sakatat cinsi yükün Brezilya menşeli olmasından dolayı ... kamu otoritesinin aldığı karar ile imha edildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, karar, davacı vekili ve davalı ... Deniz Acenteliği A.Ş. vekilince istinaf edilmiştir
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı yükün talimata aykırı şekilde birinci alıcıya teslim edildiğini ileri sürmüş ise de dosyada bu yönde bir delil bulunmadığı, davalı ... vekilinin dosyaya ibraz ettiği 08.02.2021 tarihli belgede, "konteynerlerden fiili olarak Türk etinin beklendiği ancak Brezilya fabrikasının tescil numarasına ait sığır eti sakatatlarının mevcut olduğunun görüldüğü"nün ifade edildiği, davalı vekilinin sunduğu ürün imha tutanaklarından da konteynerler içerisindeki ürünlerin menşenin Brezilya olduğu belirtilerek malların 2019 yılı Aralık ayı ile 2020 yılı Mart ayı arasında imha edildiğinin belirtildiği, bahsi geçen belgelere göre ... resmi makamlarınca bahsi geçen konteyner içeriği sakatat türü emtianın Brezilya menşeli olduğu kabul edilerek işlem yapıldığı ve resmi karar ile imha edildiği, gümrük beyannamelerinde ürünün Türk menşeli olduğuna ilişkin bir bilgi bulunmadığı gibi gümrük idaresince gümrük beyannamesi muhteviyatı konteyner yükü eşya ile ilgili herhangi bir menşe şahadetnamesinin de bulunmadığı, davacı tarafından ibraz edilen ikinci alıcı firma tarafından limandan alınan 08.07.2021 tarihli yazıda üç adet konteynerin 25.02.2020 tarihinde bir adet konteynerin 07.03.2020 tarihinde müşteriye teslim edildiği belirtilmiş ise de dosyaya sunulan imha tutanağı karşısında sakatat cinsi yükün Brezilya menşeli olmasından dolayı ... kamu otoritesinin aldığı karar ile imha edildiği sonucuna varıldığı, ... yetkili makamlarının kararı ile malın imha edilmesinde davalı taşıyanlara yüklenebilecek bir kusur ve sorumluluğun bulunmadığı, davacının aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmediği gerekçesiyle davacı vekili ile davalı ... SA'ya izafeten ... Deniz Acenteliği A.Ş. vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince temyiz edilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacının ihraç ettiği emtianın talimata rağmen farklı alıcıya teslim edilmesi nedeniyle tahsil edilmeyen satış bedelinden kaynaklı zararın davalı taşıyıcılardan tahsili istemine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.
VI. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 13.04.2026 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.