Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, elektrik dağıtım şirketinin trafo binası üzerindeki ticari yapıdan elde edilen gelirin tespiti ve alacak talepli istinaf davasına ilişkin kararı.
Özet: Davacı şirket, mülkiyetindeki trafo binası üzerindeki ticari yapıdan davalı şirketin haksız gelir elde edip etmediğinin tespitini ve elde edilmişse bu bedelin iadesini talep etmiştir; davalı ise kira bedeli tahsil etmediğini ve taşınmazın varlığından habersiz olduğunu savunmuştur. İlk derece mahkemesi, dava konusu taşınmazın kullanım hakkının işletme hakkı devir sözleşmesi kapsamında davalıya devredildiğine dair delil bulunmadığını, ayrıca dava tarihi itibarıyla davalı ile üçüncü kişiler arasında davalının gelir elde etmesini sağlayacak bir kira veya ticari ilişkinin varlığının ispatlanamadığını, dava sonrası tarihli kira sözleşmesinin ise değerlendirilemeyeceğini belirterek davanın reddine hükmetmiştir.
T.C.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21.Hukuk Dairesi 2024/306 Esas 2026/930 Karar
T.C.ANKARABÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ21.HUKUK DAİRESİESAS NO : 2024/306 KARAR NO : 2026/930TÜRK MİLLETİ ADINAKARAR İNCELENEN DOSYANIN MAHKEMESİ : ANKARA 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : 05/12/2023NUMARASI : 2022/457 Esas 2023/730 KararDAVA : Tespit, Alacak DAVA TARİHİ : 06/07/2022KARAR TARİHİ : 13/07/2026GEREKÇELİ KARARINYAZILDIĞI TARİH : 17/07/2026 Taraflar arasındaki tespit, alacak istemine ilişkin davanın yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı davacı vekilince süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; mülkiyeti müvekkiline ait olan ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan ticari faaliyete konu yapıya ilişkin bugüne kadar davalı şirket tarafından herhangi bir bedel alınıp alınmadığının tespit edilmesi gerektiğini, trafo üzerindeki ticari faaliyete konu yapı nedeniyle davalı tarafından bir bedel alındığının tespiti halinde davalı tarafından hukuki dayanağı bulunmaksızın tahsil edilen bedellerin işletme hakkı devir sözleşmesine ve mevzuata aykırılık teşkil etmesi nedeniyle müvekkiline ödenmesi gerektiğini, taşınmazın ihds kapsamında davalıya devrinin söz konusu olmadığını, taşınmaz üzerinde bulunan ve elektrik dağıtım sisteminin bir parçası olan transformatör merkezinin davalıya devredildiğini, devir amacının ise transformatör merkezinin elektrik dağıtım faaliyetlerinde kullanılması olduğunu belirterek şimdilik mülkiyeti müvekkiline ait taşınmazda bulunan trafo binasının üzerinde ticari faaliyete konu yapıya ilişkin davalı tarafından bedel alınıp alınmadığının/gelir elde edilip edilmediğinin tespitine, davalı tarafından gelir elde edildiğinin tespiti halinde şimdilik 1.000,00 TL'nin tahsil tarihlerinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının dava konusu kira bedellerinin müvekkili tarafından tahsil edildiği yönünde iddia ve somutlaştırılma yükünü yerine getirmediğini, davacının hukuki yararının bulunmadığını, müvekkilinin taşınmazın varlığından dahi haberinin olmadığını, müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini, davacının mülkiyet hakkına haksız bir müdahalenin söz konusu olmadığını, dava konusu yerin müvekkili tarafından kiralanmadığını, aksi kabulde dahi mevzuat gereğince dava konusu kira bedellerinin müvekkili tarafından tahsil edilme hakkı bulunduğunu, faizin türü ve başlangıcının hatalı olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI Mahkemece, davacının ülke genelinde elektrik enerjisi dağıtımı yapan şirket olduğu, taraflar arasında imzalanan 24/07/2006 tarihli işletme hakkı devir sözleşmesi ile dağıtım şirketinin faaliyet alanında bulunan sözleşmede yazılı iş ve işlemlerin davalı tarafından yerine getirilmesinin kararlaştırıldığı, bu kapsamda daha önce davacı tarafından kullanılmakta olan elektrik dağıtım sistemleri, dağıtım tesisleri ve dağıtım tesislerinin işletilebilmesi için varlığı zorunlu diğer taşınır ve taşınmazların davalı tarafından kullanılmasının kararlaştırıldığı, dosya kapsamına getirilen tapu kaydına göre ... parsel sayılı 2 dükkan vasıflı taşınmazın mülkiyetinin davacıya ait olduğu, vasfının dava dilekçesinde öne sürüldüğü üzere trafo niteliğinde bulunmadığı, dosya kapsamında belirtilen taşınmazın kullanım hakkı yönünden sözleşme kapsamında davalıya devir ve teslim edildiğine ilişkin herhangi bir bilgi veya belgenin de sunulmadığı, dava dilekçesinde yer alan ilk talebin ihbar olunanlar ile davalı arasında kira ilişkisi bulunup bulunmadığının tespiti olduğu, davacının dava dilekçesinde ilk sırada yer alan tespit talebi yönünden davalı ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile rapor tarihine kadar davalı ile ihbar olunanlar ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ve ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi arasında oluşan herhangi bir ticari ilişki kaydının bulunmadığının tespit edildiği, bilirkişi raporu alınmasından sonra dosya kapsamına sunulan kira sözleşmesinin imzalanma tarihinin dava tarihinden sonra olan 10/08/2022 olduğu, her davanın dava tarihindeki durumların tespiti ve varsa buna ilişkin olarak belirlenecek hakların istenilmesine yönelik olarak sonuçlandırılabileceği, dava dilekçesinde yer alan talebin bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde sunulan hususun tespitine yönelik olmadığı, tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde davalı ile ihbar olunanlar arasında dava tarihi itibari ile ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak davalının gelir elde edebileceğine yönelik kira sözleşmesi veya sair herhangi bir sözleşme ilişkisi bulunduğu hususunun ispat edilemediği, taraflar arasında imzalanan işletme hakkı devir sözleşmesi kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde ise elektrik dağıtım sistemleri, dağıtım tesisleri ve dağıtım tesislerinin işletilebilmesi için varlığı zorunlu diğer taşınır ve taşınmazların devir tarihinden sonra kira gelirlerinin kime ait olacağına ilişkin bir düzenlemenin sözleşmede yer almadığı, tarafların tacir oldukları, sözleşmenin ise ticari nitelikteki özel hukuk sözleşmesi olduğu, bu nedenle taraflar arasında sözleşmede yazılı hususlardan doğacak uyuşmazlıklarda öncelikle sözleşme hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, sözleşme hükümlerinde düzenleme bulunmaması halinde ise yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, dava konusu gelir elde edilmesi mümkün olan hususlara ilişkin sözleşmede ve yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinde davacının davalıdan bu gelirleri talep etme hakkının bulunduğuna ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, dava dilekçesinde tespit talebinden sonra yer alan taleplerin ilk talep olan tespit talebinin ispat edilmesi halinde incelenmesinin ve değerlendirilmesinin mümkün olduğu, dava dilekçesinde öne sürülen şekilde mülkiyeti davacıya ait taşınmaza ilişkin olarak davalı ile ihbar olunanlar arasında davalının gelir elde etmesine yönelik bir tespitin yapılamadığı ve davacının bu yöndeki iddiasını ispat edemediği gerekçesiyle tespit talebinin ve tespit talebinin kabul edilmesi halinde incelenmesi mümkün diğer taleplerinin reddine karar verilmiştir. İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davada ilk talepleri olan tespit talebinin, davalının taşınmaz üzerindeki yapılara ilişkin olarak gelir elde edip etmediği olduğunu, diğer bir ifade ile taleplerinin bu gelirin ihbar olunan ile kurulmuş bir hukuki ilişki üzerinden olduğu ile sınırlı bir talep olmadığını, davalı şirketin, a-b veya c şahısları üzerinden taşınmaz üzerinden haksız gelir elde ettiğini, davanın ...'e ihbar edilmesi talebinin, dava dilekçesi ekinde fotolarda da görüldüğü üzere trafo üzerinde mevcut cafe/restaurantın adı geçen işletme tarafından işletildiği görüldüğü için dava neticesi kendisini ilgilendireceği öngörülerek istendiğini, yani mahkemece dava konusunun davalı ile ihbar olunan arasında kira ilişkisi bulunup bulunmadığı talebi olarak dar bir yorumla anlaşılmasına itiraz ettiklerini, davacının dava konusu taşınmaz üzerinden gelir elde edip etmediğinin tespitini talep ettiklerini, bilirkişi raporunun taleplerini aydınlatmadığını, mahkemenin itirazları dikkate almaksızın karar verdiğini, bilirkişi raporunda davalının defterlerinin incelenmesi neticesinde davalı şirket ile ihbar olunan ... ile veya ... düzenlenmiş fatura bulunmadığı sonuç ve kanaatinin bildirildiğini, bunun üzerine taraflarınca ilgili idarelere (...) müzekkere yazılarak trafo üzerinde mevcut taşınmazın su, elektrik ve doğalgaz aboneliklerinin numaraları ve hali hazırda ve geçmişe yönelik olarak kim adına olduğunun tespiti ile söz konusu abonelik dosyalarına ibraz edilmiş olan kira sözleşmelerinin temin edilmesinin talep edildiğini, nitekim taşınmaz üzerinde bir işletme mevcut olduğuna göre ve su-elektrik- doğalgaz gibi altyapı hizmetlerinden yararlandığına göre bu abonelikler için ilgili kurumlara sunulmuş kira sözleşmeleri bulunması gerektiğini, davacının defterlerinde ... ismi üzerinden sınırlı olarak yapılan defter incelemesinin, bu yer için gerçek kişiyle kira sözleşmesi yapıldığı gibi çeşitli diğer ihtimalleri karşılamadığını, maddi gerçeği ortaya çıkarmakta yetersiz kaldığını, davalı defterlerinin yalnızca ... adı ile sınırlı incelenmesi taleplerinin olayı aydınlatmaya yetmediğini, bu yönüyle eksik inceleme ile hüküm kurulduğundan kararın kaldırılması gerektiğini, dava konusu trafo yeri üzerinden elektrik dağıtım faaliyeti ile ilgili olmayacak şekilde cafe/restaorant veya başka tür faaliyetlerin yürütülmesi, taşınmazdan kira geliri veya başkaca isimlerle hukuki semere elde edilmesi şeklinde gelir elde edilmesinin sözleşmeye ve hukuka aykırı olduğunu, ikinci olarak ise işbu davaya konu trafo davalıya ihds ile dahi devredilmediğini, dolayısıyla davalının bu taşınmaz ile ilgili olarak gelir elde etmesinin tam bir hukuksuzluk olduğunu, reklam ve kira benzeri gelirlerin, elektrik dağıtım faaliyeti kapsamında değerlendirilemeyeceğini, dolayısıyla taşınmazlardan elde edilen bu tür hukuki semerelerin, taşınmazın maliki olan müvekkiline ait olduğunu, eldeki dosyada ise ihds ile dahi şirketlere devredilmemiş bir taşınmaz söz konusu olduğundan anılan emsal dosyalara konu talepten ayrı olarak dava edilmesi gereği üzerine işbu davanın açıldığını, bu taşınmaz ve üzerinde tesis edilen yapının ihds ile dahi davalıya devredilmediği gözetildiğinde yararlanma hakkının evleviyetle genel müdürlüğe ait olduğunu, eldeki davaya konu taşınmazın mülkiyetinin de genel müdürlüğe ait bulunduğunu, bu taşınmazın üzerindeki yapı davalı ile imzalanmış olan ihds'nin eki 5.2 nolu devir tablolarında herhangi bir şekilde yer almadığını, davalıya elektrik dağıtım faaliyeti kapsamında işletme hakkı devredilen taşınmazlar arasında bulunmadığını, dolayısıyla trafo üzerindeki dava konusu yapıdan, davalı tarafça herhangi bir şekilde gelir elde edilmesinin sözleşmeye aykırı olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir. HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dava; vekaletsiz iş görme kapsamında gelir elde edilip edilmediğinin tespiti, gelir elde edildiğinin tespiti halinde alacağın tahsili istemine ilişkindir. 6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede; Davacı yan taraflar arasında işletme hakkı devir sözleşmesi imzalandığını, anılan sözleşme ile taşınmazların mülkiyetinin davalıya devredilmediğini, mülkiyeti kendisine ait ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan ticari faaliyete konu yapıdan davalı tarafından gelir elde edildiğine ilişkin tespit yapılmasın gerektiğini, gelir elde edildiğinin tespiti halinde alacağın davalıdan tahsilinin talep edildiğini iddia etmiş, davalı yan ise dava konusu taşınmaza ilişkin herhangi bir kira sözleşmesi akdetmediğini, gelir elde etmediğini, gelir elde etmiş olsa dahi bu durumun taraflar arasında işletme hakkı devir sözleşmesine uygun bulunacağını savunmuştur. Mahkemece yapılan yargılama sonunda yukarıda özetlenen gerekçe ile davanın reddine karar verilmiştir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık, mülkiyeti davacıya ait olan ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan ticari faaliyete konu yapıya ilişkin davalının herhangi bir gelir elde edip etmediği, gelir elde etmiş ise bu durumun taraflar arasındaki işletme hakkı devir sözleşmesine aykırılık teşkil edip etmediği, aykırılık teşkil ediyor ise davalının ne kadar gelir elde ettiği, davacının davalının elde ettiği gelirin tahsilini davalıdan talep edip edemeyeceği, talep edebilecek ise miktarı hususlarından kaynaklanmaktadır. Davacı vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, davacı yan dava dilekçesinde ve aşamalarda davalının ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan ticari faaliyete konu yapıya ilişkin gelir elde edip etmediğinin tespiti gerektiğini, gelir elde etmesi halinde bu durumun taraflar arasında imzalanan işletme hakkı devir sözleşmesine aykırı olduğunu, davalıdan tahsili gerekeceğini ileri sürerek işbu davayı açmıştır. Dava dilekçesi ekinde ibraz edilen fotoğraflardan, trafo üzerinde yer alan binanın en üst katının restoran olarak faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Nitekim davacı yan personeli tarafından 17/05/2022 tarihli tutanak tanzim edilmiş olup, anılan tutanakta ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo üzerinde cafe/restoran olarak işletilen bir yapı olduğu, yapının "..." ismiyle ticari olarak işletilen bir işletme olduğu, aktif olarak kullanıldığı belirtilmiştir. Yargılama aşamasında davalı şirket defter ve kayıtları incelenerek mali müşavir bilirkişiden alınan raporda, ihbar olunanlarla düzenlenmiş sözleşme ve söz konusu şirketlere düzenlenmiş bir fatura bulunmadığı, trafo yanında bulunan bina ile ilgili sözleşme olup olmadığı, fatura düzenlenip düzenlenmediği konusunda davalı tarafından bilgi aktarılmadığı, davalı tarafından trafo üzerine yapılmış eklentinin kaçak yapıldığına ilişkin resmi kurumlara yapılmış bir müracaatın olmadığı tespit edilmiştir. Davacı tarafından dosyaya, dava konusu taşınmaza ilişkin dava tarihinden sonra 10/08/2022 tarihinde davalı ile dava dışı ... ... Ltd. Şti arasında 1 yıl süreli kira sözleşmesi sunulmuştur. Davacı vekili yargılama aşamasında dava konusu taşınmazın elektrik, su, doğalgaz abonelik kayıtlarının istenerek aboneliğin kimin adına olduğunun tespitini talep etmiş ise de, mahkemece anılan talebe ilişkin herhangi bir iş ve işlem yapılmamıştır. Davacı tarafından işbu dava ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan ticari faaliyete konu yapıya ilişkin davalının herhangi bir gelir elde edip etmediğinin tespiti, gelir elde ettiğinin tespiti halinde ise alacağın tahsili istemiyle açılmış olup, dava dilekçesi ekinde dava konusu taşınmazın cafe/restoran olarak çalıştırıldığına ilişkin bir tutanak ile taşınmazın cafe/restoran olarak çalıştırıldığına ilişkin fotoğrafların da yer aldığının anlaşılması karşısında salt davalı defterlerinde dava konusu taşınmaza ilişkin herhangi bir fatura ve ihbar olunanlar ile imzalanan sözleşme kaydının bulunmadığı tespitini içerir mali müşavir bilirkişi raporu hükme esas alınarak davanın reddine karar verilmesi eksik incelemeyi içermektedir. Bu durumda mahkemece yapılması gereken iş, tarih yönünden herhangi bir kazanılmış hakka sebebiyet vermemek üzere, taraflar arasında akdedilen 24/07/2006 tarihli işletme hakkı devir sözleşmesi tarihi ile işbu dava tarihi olan 06/07/2022 tarihi arasında davalının dava konusu ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan yapıya ilişkin herhangi bir kira geliri bulunduğunun EPDK'ya bildirilip bildirilmediğinin anılan kurumdan sorulup, dava konusu taşınmaza ilişkin anılan tarih aralığında elektrik, su, doğalgaz aboneliği bulunup bulunmadığının ilgili kurumlardan sorulup, abonelik bulunması halinde abonelik sözleşmesine akdedilmesine dayanak yapılan bir kira sözleşmesi var ise bu kira sözleşmesi getirtilip, davalının ticari defter ve kayıtları üzerinde anılan tarih aralığında dava konusu ... parsel nolu taşınmazda bulunan trafo binası üzerinde yer alan yapıya ilişkin taşınmaz ada parsel numarası üzerinden inceleme yapılarak yapıya ilişkin herhangi bir kira sözleşmesi bulunup bulunmadığının incelenerek tespitine ilişkin yargılama aşamasında rapor düzenleyen bilirkişiden ek rapor alınıp, ek rapor ile ve/veya kira sözleşmesinin varlığının anılan tüm inceleme sonunda tespit edilmesi halinde alınacak ek raporda herhangi bir kazanılmış hakka sebebiyet vermemek üzere anılan tarih aralığında davalının dava konusu taşınmazdan elde ettiği kira geliri miktarının ayrıntılı olarak tespit edilmesi yönünde rapor düzenleyen bilirkişinin görevlendirilerek bu hususlarda bilirkişiden ek rapor alınıp dosya içerisinde yer alan tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir. Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin davanın reddi yönündeki kararında isabet görülmediğinden davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davacı vekilinin sair istinaf itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde şekilde hüküm kurulmuştur. HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle; 1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nın 353/(1)-a.6 maddesi gereğince KISMEN KABULÜNE, 2-Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 05/12/2023 tarih 2022/457 Esas 2023/730 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA, davacı vekilinin sair istinaf itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, 3-Davanın yeniden görülmesi için dosyanın karar veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine,4-Davacı tarafından yatırılan 427,60 TL istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine, 5-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 6-Yargılama aşamasında duruşma açılmadığından davacı yararına vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 353/(1)-a.6 ve 362/(1)-g.maddeleri uyarıca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 13/07/2026Başkan - Üye - Üye - Zabıt Katibi - Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu hükümlerine göre UYAP sistemi üzerinden elektronik imza ile imzalanmıştır.