danıştay 12. daire, uzman erbaşın nöbet muafiyeti talebinde muvazzaf askerlik süresinin hizmet hesabına dahil edilmemesini öngören genelge hükmünün iptali davasını ele alıyor.

Danıştay 12. Daire, uzman erbaşın nöbet muafiyeti talebinde muvazzaf askerlik süresinin hizmet hesabına dahil edilmemesini öngören genelge hükmünün iptali davasını ele alıyor.

Özet: Kara Kuvvetleri Komutanlığında görevli bir uzman erbaş, TSK İç Hizmet Yönetmeliğinin 24 hizmet yılını dolduranları nöbet hizmetinden muaf tuttuğu gerekçesiyle yaptığı muafiyet başvurusunun reddedilmesi üzerine, bu ret işleminin dayanağı olan ve "yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen sürelerin nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" hükmünü içeren genelge maddesinin iptalini talep etmiş; davacı, zorunlu askerlik süresinin ilgili kanun ve yönetmelikler uyarınca hizmet süresine dahil edilmesi gerektiğini savunurken, davalı idare bu sürenin genel bir vatan hizmeti olduğu için nöbet muafiyeti hesabına katılamayacağını ileri sürmüştür.

Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2022/4231 E. , 2025/5941 K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONİKİNCİ DAİRE

Esas No : 2022/4231

Karar No : 2025/5941

DAVACI : ...

VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı

VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : Kara Kuvvetleri Komutanlığında ... olarak görev yapan davacı tarafından,

1- Nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin Milli Savunma Bakanlığı Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğü Atış, Test ve Değerlendirme Grup Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin,

2- Anılan işlemin dayanağı olan Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin 9. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" hükmünün iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : 15/11/1999 tarihinde göreve başladığı, 1 yıl 6 aylık askerlik borçlanması suretiyle hizmet birleştirmesi yaptığı, fiilen 24 yıl 3 ay görev yaptığı, TSK İç Hizmet Yönetmeliği'nin 382. maddesinde, 24 hizmet yılını dolduran uzman erbaşların nöbet hizmetlerinden muaf tutulacağının belirtildiği, Uzman Erbaş Kanunu'nun 9. maddesi ve Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 12. maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 68. maddesinde muvazzaf askerlik hizmetinde geçen sürelerin hizmet süresinden sayılacağının düzenlendiği, askerlikte geçen sürelerin hizmet hesabında dikkate alınacağı açıkça Kanun'da ve Yönetmelik'te belirtilmesine rağmen Kara Kuvvetleri Komutanlığınca düzenlenen, nöbet hizmetleri anlamında hizmetten sayılmayacağı yönündeki Genelge'nin, kanun ve yönetmeliklere aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : Genelgenin üst hukuk normlarına uygun olarak hazırlandığı, davacının ilk nasp tarihinin 15/11/1999 olduğu ve başvuru tarihi itibarıyla 22 yıl 5 ay 12 gün hizmetinin bulunduğu, Genel Kurmay Başkanlığının 31/07/2013 tarihli yazısı ile; "1111 sayılı Askerlik Kanunu gereğince, askerliğin her erkek Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı tarafından yapılması gereken vatan hizmeti olması nedeniyle, nöbetten muafiyete yönelik hizmet süresi hesabında bu sürenin dikkate alınmayacağının" bildirildiği, uygulama ve normlara aykırı olmayacak şekilde 2013 yılında ast birliklere yayınlanarak açıklığa kavuşturulduğu, davacının TSK İç Hizmet Yönetmeliği gereğince 24 hizmet yılını doldurmadığı, iddiaların mesnetsiz olduğu belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ : Kara Kuvvetleri Komutanlığında uzman çavuş olarak görev yapan davacı tarafından, nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemin ve anılan işlemin dayanağı olan Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin 9. maddesinde yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" hükmünün iptali istemiyle dava açılmıştır.

211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 76. maddesinde, nöbet, askerlikteki müşterek hizmetlerin yapılmasını ve devamını sağlamak maksadı ile bu hizmetlerin belli bir sıra ve süre ile subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, erbaş ve erler ile Silahlı Kuvvetler Teşkilatı içinde vazifeli olan bilümum sivil şahıslar tarafından yapılması olarak tanımlanmış, 77. maddesinde ise kıtalarda, karargahlarda ve askeri kurumlarda nöbet hizmetine tabi tutulacak personelin kimler olacağına, nöbet hizmetlerinin yapılış tarzı ile şekli ve nöbetçilere ait vazifeler talimatname ile tayin ve tesbit olunacağına işaret edilmiştir.

Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliğinin 382. maddesinde ''Kıtalar, karargâhlar ve kurumlarda belirli bir sıra ve süre ile subay, askerî memur, astsubay, uzman jandarma, askerî öğrenci, erbaş ve erler ile Silâhlı Kuvvetler Teşkilâtı içinde vazifeli olan bilumum sivil şahıslar tarafından nöbet tutulur. Nöbetler Karargâh ve kurumlarda sabah saat 09.00 dan ertesi günü saat 09.00 a kadardır. Kıtalarda kıtanın özelliğine göre, komutanın münasip göreceği zamanda başlar ve nöbet 24 saati geçemez.

Nöbet hizmetine aşağıdaki personel dahil edilemez.

a. Albaylar,

b. Alay (Deniz, Hava, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlıklarında eşidi) komutan yardımcısı ile eşidi kurum amiri yardımcıları (Askeralma bölge başkanlıkları ile aynı bina veya kışla içindeki askerlik şubesi başkanları ile bir kışla nizamında konuşlu bulunan kışla komutanı dışındaki askerlik şubesi başkanları hariç),

c. Kurmay Başkanları veya vekilleri, askerî hâkimler, disiplin subayları ile kadrosunda emir subayı bulunan komutanlık emir subayları ve kadrosunda emir astsubayı bulunan komutanlık emir astsubayları,

ç. Aldığı görevin özelliği sebebiyle nöbet hizmetinden affedilenler,

d. (Değişik:RG-29/8/2014-29103) Uzman tabip raporuyla belgelemek koşulu ile hamileliğin tespit edilmesinden itibaren doğumdan sonraki iki yıl süre ile bayan personel,

e. İki kademeli kıdemli başçavuşlar (Üstçavuş ve kıdemli üstçavuşlukta 6 yıllık bekleme sürelerine tabi olan astsubaylar için kıdemli başçavuşlar),

f. Astsubaylıktan subaylığa geçen personelden 23 hizmet yılını, uzman jandarma/uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçen personelden 24 hizmet yılını dolduranlar ile uzman jandarmalar, uzman erbaşlar ve sivil memurlardan 24 hizmet yılını dolduranlar,

g. (Değişik:RG-28/10/2020-31288) 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre tam bağımlı engelli veya kısmi bağımlı engelli olduğu yetkili sağlık kuruluşlarınca verilen sağlık kurulu raporu ile belgelenen veya 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yetkili sağlık kuruluşlarınca Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu verilen ya da anılan Yönetmeliklere göre geçerli kabul edilen raporları bulunan aynı konutta daimi olarak ikamet eden eşi, bakmakla yükümlü olduğu çocukları, anne ve/veya babası ile vasi atanmak kaydıyla kardeşi bulunan askerî ve sivil personel (gemilerdeki nöbet hizmetleri hariç),

ğ. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından, harp ve vazife malullüğü hükümleri kapsamında aylık bağlanmış olan şehit eşlerinden, evli olmayan, bakmakla yükümlü olduğu 18 yaşını doldurmamış çocuğu bulunan TSK’da görev yapmakta olan askerî ve sivil personel,

h. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından harp ve vazife malulü aylığı bağlanmış ve TSK’da görev yapmakta olan askerî ve sivil personel.

ı. (Ek:RG-29/8/2014-29103) (Değişik:RG-3/5/2015-29344) Tecrübe ve mesleki deneyim gerektiren vardiya görevlerinin devamlılığını sağlamak maksadıyla kolordu (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşiti) ve daha üst karargâhlar ile Jandarma Genel Komutanlığında Harekât Merkezi işleten komutanlıklar için bu maddenin ikinci fıkrasının (a), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen muafiyetler uygulanmayabilir.

i. (Ek:RG-3/5/2015-29344) 5378 sayılı Kanun kapsamında engelli olan memurlara isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası verilemez.

j. (Ek:RG-28/10/2020-31288) Bakmakla yükümlü olduğu veya velâyeti altında 15 yaşını doldurmamış çocuğu bulunan ve evli olmayan veya evli olmakla birlikte kamu görevlisi olan eşi üç aydan uzun süreli görev, tutukluluk, mahkeme kararıyla konuttan uzaklaştırma gibi nedenlerle aile konutundan ayrı kalmak zorunda kalan askerî ve sivil personel bu süre zarfında (gemilerdeki nöbet hizmetleri hariç),

k. (Ek:RG-28/10/2020-31288) Nöbet hizmetinin etkin yürütülmesi için ihtiyaç duyulması halinde Millî Savunma Bakanlığı ve bağlıları için ilgili Bakan Yardımcısı, Genelkurmay Başkanlığı ve bağlıları için Genelkurmay II nci Başkanı, Kuvvet Komutanlıkları ve bağlıları için Kuvvet Komutanları veya yetki vereceği makamın onayıyla (a), (b), (c), (ç), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen muafiyetler, nöbet hizmeti verilen yerlerin bir kısmı veya tamamı için uygulanmayabilir.

(Ek fıkra:RG-29/8/2014-29103) Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından, ihtiyaç duyulması halinde bu Yönetmelikte belirtilen nöbet hizmetleri dışında nöbetler ihdas edilebilir. İhdas edilecek nöbetlere ilişkin usul ve esaslar ilgili Kuvvet Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacının ilk nasp tarihinin 15/11/1999 olduğu ve başvuru tarihi itibarıyla 22 yıl 5 ay 12 gün hizmetinin bulunduğu, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin 9. maddesinde yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" hükmünün iptali istemiyle davayı açtığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, muvazzaflık süresi statü içinde geçen fiili hizmet süresi içinde bulunmadığından, bu sürenin nöbet hizmeti yönünden değerlendirilmemesinde ve davacının nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle yaptığı başvurusunun reddinde üst normlara ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :

Kara Kuvvetleri Komutanlığında ... olarak görev yapan davacı tarafından, 24 hizmet yılını tamamladığından bahisle nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle 30/06/2022 tarihinde başvuru yapıldığı; Milli Savunma Bakanlığı Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğü Atış, Test ve Değerlendirme Grup Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin "Görev, Çalışma Saatleri ve Nöbet Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" ibaresi dayanak gösterilerek anılan başvurunun reddedilmesi üzerine, anılan düzenlemenin ve bireysel işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:

İLGİLİ MEVZUAT:

211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmetleri Kanunu'nun 76. maddesinde, "Nöbet; askerlikteki müşterek hizmetlerin yapılmasını ve devamını sağlamak maksadı ile bu hizmetlerin belli bir sıra ve süre ile subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, erbaş ve erler ile Silahlı Kuvvetler Teşkilatı içinde vazifeli olan bilümum sivil şahıslar tarafından yapılmasıdır. Nöbetçi: Nöbet hizmetinin yapılması için görevlendirilen şahıstır." kuralı; 77. maddesinde, "Kıtalarda, karargahlarda ve askeri kurumlarda nöbet hizmetine tabi tutulacak personelin kimler olacağı, nöbet hizmetlerinin yapılış tarzı ile şekli ve nöbetçilere ait vazifeler talimatname ile tayin ve tesbit olunur." kuralı yer almıştır.

06/09/1961 tarih ve 10899 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği'nin, 382. maddesinde; "Kıtalar, karargâhlar ve kurumlarda belirli bir sıra ve süre ile subay, askerî memur, astsubay, uzman jandarma, askerî öğrenci, erbaş ve erler ile Silâhlı Kuvvetler Teşkilâtı içinde vazifeli olan bilumum sivil şahıslar tarafından nöbet tutulur. Nöbetler Karargâh ve kurumlarda sabah saat 09.00 dan ertesi günü saat 09.00 a kadardır. Kıtalarda kıtanın özelliğine göre, komutanın münasip göreceği zamanda başlar ve nöbet 24 saati geçemez.

Nöbet hizmetine aşağıdaki personel dahil edilemez.

a. Albaylar,

ç. Aldığı görevin özelliği sebebiyle nöbet hizmetinden affedilenler,

d. (Değişik:RG-29/8/2014-29103) Uzman tabip raporuyla belgelemek koşulu ile hamileliğin tespit edilmesinden itibaren doğumdan sonraki iki yıl süre ile bayan personel,

e. İki kademeli kıdemli başçavuşlar (Üstçavuş ve kıdemli üstçavuşlukta 6 yıllık bekleme sürelerine tabi olan astsubaylar için kıdemli başçavuşlar),

h. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından harp ve vazife malulü aylığı bağlanmış ve TSK’da görev yapmakta olan askerî ve sivil personel.

i. (Ek:RG-3/5/2015-29344) 5378 sayılı Kanun kapsamında engelli olan memurlara isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası verilemez.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin, dava konusu düzenlemeyi de içeren "Görev, Çalışma Saatleri ve Nöbet Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinin altıncı fıkrasında; "Uzman erbaşlar, erbaşlara ait nöbet hizmetlerine dâhil edilir. 24 (yirmi dört) hizmet yılını dolduran uzman erbaşlar nöbet hizmetine dâhil edilmez. Sözleşmeli erbaş/er iken uzman erbaşlığa geçiş yapan veya sözleşmeli erbaş/erlikten ayrılarak sonradan uzman erbaş statüsüne kabul edilen uzman erbaşların; sözleşmeli erbaş/erlikte geçen hizmet süreleri 24 (yirmi dört) yıllık süre hesabına dâhil edilir. Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dâhil edilmez." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin "Görev, Çalışma Saatleri ve Nöbet Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" ibaresinin iptali istemi yönünden;

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; 211 sayılı Kanun'un 76. maddesiyle, Türk Silahlı Kuvvetlerinde nöbet hizmetlerini yürütecek personelin belirlendiği ve söz konusu personel arasında uzman erbaşlara da yer verildiği; 77. maddesinde ise nöbet hizmetlerini yürütecek personelin kimler olacağı ile nöbet hizmetlerinin yapılış tarzı ile şekli ve nöbetçilerin görevlerinin belirlenmesi hususunda idareye düzenleme yapma yetkisi tanındığı; buna göre, nöbet hizmetinden muaf tutulacak personelin belirlenmesi hususunda idarenin takdir ve düzenleme yetkisinin bulunduğu, İç Hizmet Yönetmeliği'nde kimlerin nöbetten muaf tutulacağı tek tek sayıldığı, Yönetmeliğin 382. maddesinin (f) bendinde uzman erbaşların 24 hizmet yılını doldurması halinde nöbetten muaf tutulacağı, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin 9. maddesinin altıncı fıkrasında da 24 hizmet yılını dolduran uzman erbaşların nöbet hizmetine dâhil edilmeyeceği, ancak, yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen sürelerin nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmeyeceğinin kural altına alındığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu düzenlemeye göre daha üst hukuk normu olan Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği'nin 382. maddesinin (f) bendinde uzman erbaşların 24 hizmet yılını doldurması halinde nöbetten muaf tutulacağının belirtildiği görülmekte olup, hizmet yılının; muvazzaf askerlikte geçen süreyi kapsamadığı, kamu görevlisi olarak askeri personel statüsünde çalışılan süreyi ifade ettiği sonuç ve kanaatine varıldığından, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin "Görev, Çalışma Saatleri ve Nöbet Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dâhil edilmez" düzenlenmesinde üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.

Davacının nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle 30/06/2022 tarihinde yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemi yönünden;

Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacının ilk nasıp tarihinin 15/11/1999 olduğu ve başvuru tarihi itibarıyla 22 yıl 5 ay 12 gün hizmetinin bulunduğu görülmektedir.

Bu durumda, davacının 24 yıldan az hizmet süresi bulunduğundan, nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde de hukuka aykırılık bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. Kara Kuvvetleri Komutanlığı Uzman Erbaş Genelgesi'nin "Görev, Çalışma Saatleri ve Nöbet Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "Yükümlü erbaş/er olarak muvazzaflık hizmetinde geçen süreler; nöbet hizmeti hesaplamasına dahil edilmez" ibaresinin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,

2. Davacının nöbet hizmetinden muaf tutulması talebiyle 30/06/2022 tarihinde yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem yönünden DAVANIN REDDİNE,

3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,

5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,

6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 24/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.