Bursa Bölge Adliye Mahkemesinin akaryakıt iskonto oranlarının değiştirilmesi ve sözleşmenin feshi sonrası uygulanan cezai şartın haksız tahsilatına yönelik itirazın iptali davasının istinaf incelemesi.
Özet: Taraflar arasındaki müşteri tanıma sözleşmesi kapsamında yakıt alımlarında mutabık kalınan iskonto oranının davalı şirket tarafından haksız yere düşürüldüğünü iddia eden davacı, bu nedenle sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini ve davalının uyguladığı 46.500 TL tutarındaki cezai şartın hukuka aykırı olduğunu belirterek davalının icra takibine yaptığı itirazın iptalini talep etmiş; davalı ise piyasa koşulları ve sözleşme yetkisine dayanarak iskonto oranını revize ettiğini, davacının sözleşmeyi haksız feshedip DBS sistemini iptal etmesi üzerine cezai şartı haklı olarak uyguladığını savunmuştur.

T.C. BURSA BAM ... HUKUK DAİRESİ

T.C.
BURSA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
... HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : .
KARAR NO :.
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN : ... (...)
ÜYE : ... (...)
ÜYE : ... (...)
KATİP : ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : BURSA... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR TARİHİ :.
DAVACI .
VEKİLİ .
DAVANIN KONUSU : İtirazın İptali (Cezai Şart Nedenli)
DAVA TARİHİ : .
KARAR TARİHİ : .
Bursa ... Asliye Ticaret Mahkemesinin . sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesi ile; müvekkili ile davalı arasında müvekkilinin ... petrol istasyonlarından alacağı yakıtlarda davalı tarafça %8,50 iskonto yapılması hususunda anlaşma sağlandığını, bu mutabakata binaen yürürlük tarihi 30/12/2020 olan "Müşteri Tanıma Sözleşmesi'ni imzaladığını, ancak akaryakıt alımlarında %8,5 iskonto yapılacağı kararlaştırılmış olmasına rağmen davalının ilk dört faturada mutabık kalınan oranda iskonto uyguladıktan sonra 31/03/2021 tarihinde müvekkiline düzenlediği faturada %4,5 oranında iskonto, takip eden diğer aylarda da muhtelif oranlarda eksik iskonto oranı uyguladığını, neden olarak da sözleşmenin 3/12 maddesinin gösterildiğini ancak bu sözleşme hükmünün uygulama alanı bulmayacağının açık olduğunu, çünkü eksik iskonto uygulanmaya başladığı tarihte akaryakıt fiyatlarında %20 artış olmadığı gibi USD kurunun da %25 oranında değişmediğini, müvekkilinin EPDK'dan piyasaya müdahale edilip edilmediğini sorduğunu, kurum tarafından yapılan düzenlemelerle davalının kar marjının azalmadığının belirtildiğini, davalı tarafın ilgili sözleşmenin “Tarafların Hak ve Yükümlülükleri” başlıklı 4. maddesi 2. fıkrasına riayet etmediği için noter aracılığı ile 09/07/2021 tarihli ihtarnameye 30/06/2021 tarihli faturaya itiraz edildiğini ve öncesindeki faturalardaki düşük iskonto sebebiyle fazla ödemenin talep edildiğini, davalının %6 oranında iskonto uygulamaya devam etmesi üzerine noter aracılığı ile bu sefer 31/07/2021 tarihli faturaya itirazla sözleşmenin tek taraflı fesih edileceğinin davalıya bildirildiğini, akabinde 07/10/2021 tarihinde davalıya noter aracılığı ile haklı nedene dayalı fesih ihbarnamesi gönderildiğini, bu sebeple sözleşmenin 8/11/2021 tarihi itibariyle feshedilmiş sayıldığından banka nezdinde müvekkili hesabına bağlı DBS sisteminin iptal edildiğini, davalı şirketin, ilgili iptal işleminin sözleşme ile hüküm altına alınan teminat yapısına aykırılık oluştuğundan bahis ile müvekkile ait banka hesabına kayıtlı DBS sisteminin müvekkil şirket yetkililerince kontrol edilmesi esnasında nakit ödeme sisteminde 25/11/2021 vade tarihli ve 46.500,00-TL bedelli faturanın DBS sistemine işlendiğinin tespit olunduğunu, 19/11/2021 tarihli, ... yevmiye numaralı ihtarname ile davalının müvekkile düzenlediği faturaya itiraz ettiklerini sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini, müvekkil şirkete cezai bedel tahakkuku ettirilmesinin hukuki bir karşılığı bulunmadığı, cezai şartı hiçbir şekilde kabul etmediğimizi ifade etmekle birlikte cezai bedelin müvekkile verilen akıllı anahtar sayısına göre belirlenmesi gerekirken müvekkilin 20 adet aracı bulunmasına rağmen cezai şart hesaplanırken 31 cihazın esas alındığı, söz konusu cihazların 18/11/2021 tarihinde davalı şikret çalışanına imza karşılığında teslim edildiğini ve davalının bu hususta müvekkil şirketten herhangi bir hak ve alacağının bulunmadığının ihtar edildiğini, müvekkile ait banka hesabından, 19/11/2021 tarihinde davalının faturalandırdığı ve 22.11.2021 tarihinde itiraz ettiğimiz sözde cezai şarta ilişkin 46.500,00 TL 25/11/2021 tarihinde DBS sistemi kapsamında otomatik olarak davalıya ait banka hesabına gönderildiğini, davalı tarafından haksız olarak uygulanan ve tahsil edilen cezai şart bedelinin tahsiline yönelik davalı aleyhine icra takibi başlatıldığını, davalının haksız itiraz ederek takibi durdurduğunu belirterek davalı itirazının iptali ile alacağın %20'den az olmamak kaydıyla icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesi ile; taraflar arasındaki sözleşmenin karma nitelikte taşıt tanıma sözleşmesi imzalandığını, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından piyasaya yapılan müdahaleler nedeniyle iskonto fiyatlarını sözleşmenin tanıdığı yetkiye istinaden revize ettiklerini, ancak davacının iskonto oranının düşürülmesi sebebiyle sözleşmeyi feshettiği iddiasında bulunduğunu ve DBS hesabını iptal ettiğini, DBS sisteminin iptalinin müvekkili yönünden haklı fesih sebebi olduğunu, bu nedenle sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini ve davacı hakkında hukuka uygun cezai bedelin uygulandığını, sözleşmenin verdiği yetkiye istinaden iskonto oranının revize edildiğini, ayrıca davacı tarafından yeni iskonto oranlarına süresinde itiraz edilmediğini, DBS limit iptal bildiriminin banka tarafından gönderimi üzerine sözleşmenin 3.8 maddesine istinaden sözleşmenin feshedildiğini ve sözleşmenin 3.10 ve 8. maddeleri gereği cezai bedel uygulandığını, fatura edilen bedelin cihaz bedeli olmaması sebebiyle cihaz tesliminin öneminin bulunmadığını, fesih bedelinin makul ve sözleşmeye uygun olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece yapılan yargılama ve toplanan deliller uyarınca; davacı ile davalı arasında yakıt alımına ilişkin karma nitelikte bir sözleşme akdedildiği, sözleşmede öngörülen şekli ile davacının akaryakıt alımlarına ilişkin bedelleri DBS isimli özel bir bankacılık sistemi aracılığı ile davalı tarafından tahsil edildiği, davacı tarafından davalının taahhüt etmiş olduğu iskontoyu uygulamadığı gerekçesi ile tek taraflı olarak davacıya fesih imkanı tanındığı, nitekim davacının yakıt alımlarında sözleşmede geçerli iskontoyu yapmadığı gerekçesi ile sözleşmeyi tek taraflı olarak feshettiği ve yine sözleşmede öngörülen cezai şart hükmüne istinaden davalı 46.557,43 TL tutarlı ce
zai şart faturası keserek bu faturayı DBS sisteminden tahsil edildiği davanın bu bedelin istirdatına ilişkin olduğu, Türk Borçlar Kanunu'nun 20. Maddesi "Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir." şeklinde genel işlem koşullarını tanımladığı, taraflar arasındaki sözleşme ve feshe konu hüküm incelendiğinde matbu olarak davalı tarafından davacıya sunulduğu, tartışılıp kabul edildiğine dair dosyada bilgi veya belge bulunmadığı, bir taraf aleyhine yoğun nitelikte koşullar içerdiğinin görüldüğü, dolayısıyla bu feshe ve cezai şarta yönelik hükümlerin genel işlem koşulu niteliğinde olduğu kabul edildiği, yine Türk Borçlar Kanunu 23. madde "Genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır." şeklinde olup, sözleşmenin feshine yönelik 3.12 maddesinde yer alan güncel akaryakıt fiyatlarının %20 artmasında veya ABD Dolarının %25 artması halinde davalı tarafından tek taraflı feshedilebileceğine yönelik hüküm şartlarının gerçekleşmediği bilirkişinin inceleme sonucu düzenlediği raporda da bu yönde kanaat mevcut olduğu, dolayısıyla davalının tek taraflı feshi haklı görülmediği, yine genel işlem koşulu niteliğinde olan cezai şartın tahsil edilmesi de bu kapsamda hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne davalının icra inkar tazminatı ödemesine karar verilmiştir.
Karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davalı vekili istinaf dilekçesi ile; davaya ilişkin savunmaları tekrarla Taşıt Tanıma Sözleşmesi'nin 3.12. maddesinin özellikle aşağıdaki hususları tek bir cümle içinde saymak suretiyle ayrıntılı şekilde düzenlediğini buna göre;
a-Akaryakıt ortalama pompa satış fiyatlarının %20 artması,
b-ABD Dolar kurunun Türk Lirası karşısındaki yüzdesel değişiminin %25 farkın üzerinde değişmesi ve orandaki değişimin bir aydan uzun bir süre seyretmesi,
c-EPDK tarafından akaryakıt piyasasında satılmakta olan ürünler ile kar marjının azalmasından dolayı düzenlemeler Resmi Gazete'de yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ...,
ç-Sözleşme süresi boyunca mücbir sebepler,
d-Sair öngörülemeyen ekonomik olumsuz gelişmeler,
e-Kamusal uygulamalar nedeniyle ... Petrol A.Ş. veya Bayii'nin karlılık oranlarının düşmesi ihtimallerinden yalnızca biri gerçekleştiği takdirde müvekkilin tek taraflı iskontoyu değiştirme hakkı olduğunu, EPDK'nın tavan fiyat belirlemesi sebebiyle sözleşmedeki yetkiye istinaden iskonto oranının revize edildiğini, revize edilmiş faturalara süresi içerisinde itiraz edilmediğini, DBS sisteminin sözleşme maddesine aykırı kapatıldığını, bu durumun sözleşmenin 3.8, 3.14 ve 8 maddelerine aykırı olması sebebiyle cezai şartın tahakkuk ettirildiğini, sözleşme hükümlerinin genel işlem koşulu ile ilgisinin bulunmadığını, tarafların tacir olduğunu, müvekkili tarafından her müşterisine özel sözleşme hazırlandığını belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
Davacı vekili istinafa karı cevap dilekçesi ile; davaya yönelik beyanları tekrarla koşulların gerçekleşmediği halde iskonto oranının tek taraflı değiştirildiğini, bu nedenle haklı nedenle yapılan fesih sonrası DBS sisteminin kapatılmasının olağan olduğunu, sözleşmenin feshe ve cezai işleme ilişkin maddelerinin genel işlem koşulu olduğunu belirterek haksız ve hukuki temelden yoksun istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE:
Dava, sözleşmenin feshi sebebiyle tahsil edilen cezai şart bedelinin geri alımına yönelik icra takibine vaki itirazın iptali istemine yöneliktir.
İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Somut olayda; taraflar arasında yürürlük tarihi 30/12/2020 olan müşteri tanıma sözleşmesi imzalandığı, bu sözleşme uyarınca davacıya fatura edilecek akaryakıt bedelinin KDV hariç toplamının %8,50 tutarında fatura üzerinden iskonto uygulanacağı, bu düzenlemeye istinaden taraflar arasındaki akaryakıt alım satım ilişkisine istinaden düzenlenen 4 faturaya %8,50 oranında indirim uygulandığı, akabinde ... ila ...tarihleri arasında düzenlenen 10 faturadan 4 adet fatura için %4.50 oranında, 6 adet fatura için %6.00 oranında iskonto uygulandığı, davacının 30/06/2021 tarihli ve %6 oranında indirim uygulanan fatura sonrası 09/07/2021 tarihli ihtarname ile bu fatura ve öncesindeki 6 faturaya uygulanan indirim oranına itiraz ettiği fazla yapılan ödemelerinin iadesini istediği, devam eden uygulama sonrası yapılan ikinci ihtarında sonuçsuz kalması üzerine sözleşmenin 8. Maddesine istinaden fesih ihtarnamesinin davalıya gönderildiği, fesih sonrası davacı tarafından sözleşme gereği açılan DBS sisteminin iptal edildiği, bunun üzerine davalının 31 araç üzerinden 46.500,00 TL fesih bedelli fatura alacağın DBS üzerinden tahsil ettiği, davacı tarafından bu bedelin tahsiline yönelik yapılan icra takibine davalının itirazın üzerine eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık, davalı tarafından iskonto oranlarında yapılan değişiklik sonrası uygulanan davacı feshinin sonuç doğurup doğurmadığı ile takibe konu cezai şart bedelinin tahsil koşullarının oluşup oluşmadığı üzerinedir.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin Müşterinin Hak ve Yükümlülükleri başlıklı 3.12. maddesinde, "Bayi, söz konusu indirim tutarının belirlenmesine olanak sağlayan beher litre için yukarıda belirtilen indirim oranını veya sözleşme ile kararlaştırılan vade şartlarını işbu anlaşmanın akdi tarihi esas alınmak üzere güncel tavsiye edilen akaryakıt ortalama pompa satış fiyatlarının %20 artması durumunda veya ABD Doları kurunun Türk Lirası karşısındaki yüzdesel değişiminin %25 farkın üzerinde (artı veya eksi) değişmesi ve orandaki değişimin bir aydan uzun bir süre seyretmesi ve EPDK tarafından akaryakıt piyasasında satılmakta olan ürünler ile kar marjının azalmasından dolayı düzenlemeler Resmi Gazete'de yürürlüğe girdiği tarihten itibaren tek taraflı olarak iskontoyu değiştirme hakkına sahiptir. İşbu sözleşme süresin boyunca mücbir sebepler veya sair öngörülemeyen ekonomik olumsuz gelişmeler ya da kamusal uygulamalar nedeniyle... Petrol A.Ş. Veya Bayii'nin karlılık oranlarının düşmesi durumunda işbu sözleşme kapsamındaki ticari şartlar, azalan karlılık oranı nispetince ... Petrol A.Ş. tarafından veya bayisi tarafından re'sen tek taraflı olarak revize edilecektir. Bayi tarafından revize edilen iskonto oranlarına fatura tanziminden 30 gün içerisinde itiraz edilmemesi halinde müşteri kabul etmiş sayılacaktır." şeklindeki düzenleme yer almaktadır.
Davacı, revize edilen indirimin sözleşme hükmüne aykırı olduğunu sözleşme şartlarını taşımadığını, bu nedenle haklı nedenle fesih ve sonrasında DBS'nin iptalinin sözleşme koşullarına uygun olduğunu cezai bedelin haksız olduğunu, aksi kabulde araç sayısına göre fazla tahakkuk ettirildiğini, davalı ise sözleşmenin belirtilen hükmünün tanıdığı yetki kapsamında Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından piyasaya yapılan müdahaleler nedeniyle iskonto fiyatlarını revize edildiğini, davacının sözleşmede belirtilen 30 günlük itiraz süresine riayet etmemesi sebebiyle revize edilmiş oranın kabul edildiğini, DBS sisteminin iptalinin kendisi yönünden haklı fesih sebebi olduğunu ve cezai bedelin sözleşmeye uygun olduğunu ileri sürmüştür.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen sözleşme hükmünde, davacının revize edilen iskonto oranlarına fatura tanziminden itibaren 30 gün içerisinde itiraz etmesi gerekmekte olup, bu itirazın yapılmaması revize edilmiş oranın kabul edildiği sonucunu doğuracaktır.
Davacı adına tanzim edilen %4,50 oranında indirimli ilk faturanın 31/03/2021 tarihinde, bu oran üzerinden son faturanın ise 15/05/2021 tarihinde tanzim edildiği, öte yandan % 6 oranındaki ilk faturanın 31/05/2021 tarihinde tanzim edildiği davacının ise yine % 6 oran uygulanan 30/06/2021 tarihli fatura sonrası iskonto oranı değiştirilen faturalara itiraz ettiği, bu haliyle revize edilen oranlar % 4,5 ve %6 oranında olup davacı tarafından bu oranlara yönelik değişim içeren faturalara tanzim tarihinden sonra 30 günlük sürede itiraz edilmemiştir. Bu sebeple, revize edilmiş bu oranları içeren faturalara davacı tarafından süresinde itiraz edilmediğinden oranlar geçerli hale gelmiştir.
Bu durumda, taraflar arasındaki sözleşmenin davacı tarafından feshi yönünden koşulların sağlanmadığı, buna rağmen DBS sisteminin iptalinin sözleşmenin 8. Maddesi ile davacıya yüklenen edimin ihlali niteliğinde olduğu, bu sebeple cezai bedel isteme hakkının oluştuğu, ancak cezai şartın 20 araç üzerinden 30.000,00 TL olarak tahakkuk ettirilmesi gerekirken fazla tahsili doğru görülmemiştir.
Tüm bu nedenlerle; mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken davada ileri sürülmeyen hukuki sebeple (genel işlem koşulu) birlikte yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, bu sebeple kararın kaldırılması ve dairemizce davanın kısmen kabulüne dair tarafların kazanılmış hakları gözetilerek aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile;
1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan nedenle KABULÜNE,
2-Bursa .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ....tarih,...sayılı kararının KALDIRILMASINA, HMK'nın 353/1-b/2 maddesi gereği dava hakkında yeniden hüküm kurulmasına;
Buna göre;
a-Davacının davasının KISMEN KABULÜ İLE; Bursa... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası üzerinden yapılan takibe yönelik davalı itirazının iptali ile takibin 16.500,00 TL asıl alacak üzerinden devamına, fazlaya ilişkin istemin reddine
Takip konusu alacak likit olduğundan 16.500,00 TL'nin %20'si oranında 3.300,00 TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
b-Harçlar kanunu gereğince kabul edilen değer üzerinden alınması gereken 1.127,11 TL harçtan peşin alınan 795,09 TL harcın mahsubu ile bakiye 332,02 TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
c-Davacı tarafından yapılan 2.872,50 TL yargılama giderinin kabul oranına göre hesaplanan 1.019,27 TL'si ile 795,09 TL peşin harç toplamı 1.814,36 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye masrafın davacı üzerinde bırakılmasına
d-Davalı tarafından yapılan 51,00 TL yargılama giderinin ret oranına göre hesaplanan 32,90 TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, bakiye masrafın davalı üzerinde bırakılmasına,
e-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca kabul edilen miktar üzerinden hesaplanan 16.500,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
f-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca reddedilen miktar üzerinden hesaplanan 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
g-Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan 1.560,00 TL arabulucuk ücretinin kabul ve ret oranına göre 1.006,45 TL'sinin davacıdan, 553,54 TL'sinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
h-Taraflarca yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,
3-İstinaf incelemesi yönünden harç ve yargılama masrafları
a-Davalı tarafından yatırılan istinaf yoluna başvurma harcının hazineye irat kaydına, istinaf karar harcının talebi halinde davalıya iadesine,
b-Davalı tarafından yapılan 492,00 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcının davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
c-HMK'nın 333. maddesi uyarınca hükmün kesinleşmesinden sonra yatırılan avanstan kullanılmayan kısmının yatıran tarafa iadesine,
d-Kararın tebliğ ve harç işlemlerinin ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu HMK'nın 362/1-a maddesi uyarınca oy birliği ile kesin olarak karar verildi. 14/11/2025
...
Başkan
...
e-imza
...
Üye
...
e-imza
...
Üye
...
e-imza
...
Katip
...
e-imza