Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, emekli memurların hususi pasaport hakkı konusunda bölge idare mahkemesi kararlarındaki aykırılığın giderilmesi talebini inceledi.
Özet: Görevde yükselme düzenlemeleri sonucunda emsalleri 3. derece kadroya çıkmış olmasına rağmen 5. dereceden emekli olan Devlet memurlarına hususi damgalı pasaport verilip verilmeyeceği hususunda farklı Bölge İdare Mahkemeleri arasında oluşan yargısal aykırılığın giderilmesi talebini inceleyen bu metin, başlangıçta aykırılığa neden olan Ankara Bölge İdare Mahkemesinin, söz konusu davaların iptali yönündeki önceki görüşünü değiştirerek benzer uyuşmazlıklarda artık davanın reddi yönünde istikrarlı kararlar vermeye başladığını ve bu durumun kararlar arasındaki tutarsızlığı ortadan kaldırdığını belirtmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2025/23Karar No : 2025/40BÖLGE İDARE MAHKEMESİ KARARLARI ARASINDAKİ AYKIRILIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİ HAKKINDA KARAR İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulunun 11/03/2025 tarih ve E:2025/20, K:2025/20 sayılı kararıyla; İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin E:2024/1309 sayılı dosyasının davacısı ... tarafından, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 02/10/2024 tarih ve E:2024/1309, K:2024/1531 sayılı kararı ile Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 30/01/2024 tarih ve E:2023/4443, K:2024/108 sayılı kararı arasındaki aykırılığın giderilmesinin istenmesi nedeniyle, aykırılığın davanın reddi yolundaki İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği görüşüyle, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3/C maddesinin 5. fıkrası uyarınca karar verilmesi için dosyanın Danıştaya gönderilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkimi ...'ün açıklamaları dinlendikten sonra konu ile ilgili kararlar ve yasal düzenlemeler incelenerek gereği görüşüldü: 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'a 18/06/2014 tarih ve 6545 sayılı Kanun ile eklenen 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde, "Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek" bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri arasında sayılmış; 17/10/2019 tarih ve 7188 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile değişik 5. fıkrasında ise, dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemlerin, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletileceği; ilgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verileceği; aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararların kesin olduğu kurala bağlanmıştır.Anılan maddenin gerekçesinde de, bölge idare mahkemesi dairelerinin benzer konularda birbiriyle çelişen kararlar vermesini önlemek amacıyla bu tür kararların Danıştay Başkanlığına gönderilmesinin sağlanması konusunda bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevlendirildiği belirtilmiştir.Bu kapsamda, yukarıda yer verilen Kanun metni ve gerekçesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, aykırılığın giderilmesi müessesesinden beklenen amacın, aynı veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında süregelen aykırılıkların giderilmesi suretiyle kararlardaki hukukî istikrarın sağlanması olduğu anlaşılmaktadır.İncelemeye konu başvuruda giderilmesi istenen aykırılık, davanın reddi yolundaki İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararı ile dava konusu işlemin iptali yolundaki Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararı arasında ortaya çıkmış olup, söz konusu aykırılığı; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olarak olarak görev yapıp görevleri için en yüksek 5. derece kadro bulunması sebebiyle 5. derece kadro üzerinden emekli olan davacıların, daha sonra yapılan düzenlemelerle görevdeki emsallerinin yükselebilecekleri kadro derecesinin artırılması üzerine, hizmet süreleri ve görev ünvanı itibarıyla görevdeki emsallerinin 3. derece kadroda olması sebebiyle adlarına 5682 sayılı Kanun'un ek 4. maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport düzenlenip düzenlenemeyeceği hususu oluşturmaktadır. İncelemeye konu başvuruda, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesince dava konusu işlemin iptali yolunda karar verilmiş ise de, UYAP ortamında yapılan incelemede, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin görüş değiştirerek uyuşmazlık konusu olaylara ilişkin verilen davanın reddi yolundaki kararlarının istikrar kazandığı görülmüştür. Nitekim, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin E:2024/3506 K:2024/3339; E:2024/7079, K:2024/7206; E:2024/8697, K:2024/8527; E:2025/1971, K:2025/2131; E:2025/3168, K:2025/5022 sayılı kararlarının davanın reddi doğrultusunda olduğu anlaşılmıştır.Yukarıda belirtilen hususlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, aykırılığın giderilmesi istemine konu olan uyuşmazlığın oluşmasına neden olan Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin, "dava konusu işlemin iptali" yolundaki görüşünü değiştirerek "davanın reddi" yönünde karar vermeye başladığı ve bu kararların istikrar kazandığı; buna bağlı olarak da başvuruya konu idari dava daireleri kararları arasındaki aykırılığın devam etmesi olasılığının da ortadan kalktığının anlaşılması karşısında, anılan idari dava daireleri arasında halihazırda bir aykırılık bulunduğundan söz edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.Açıklanan nedenlerle; 2576 sayılı Kanun'un 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunmayan aykırılığın giderilmesi isteminin REDDİNE, kesin olarak 25/06/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OYX- 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde, "Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek." bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri arasında sayılmış, aynı maddenin 5. fıkrasında, "Dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemler, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletilir. İlgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verilir. Aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir." kuralına yer verilmiştir.Metnine yer verilen kanun hükmü ile kanun koyucunun, aykırılık veya uyuşmazlığa konu edilebilecek kararlarda bulunması gereken unsurları "olayların benzer nitelikte olması", "kararların kesin olması" (yani temyiz kanun yoluna kapalı olması) ve "kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması" bir başka ifade ile birbirlerine aykırı hüküm ve sonuç içermeleri gerektiği şeklinde üç başlık altında düzenlediğini ifade edebilmek mümkündür. Bu itibarla, bölge idare mahkemelerinin dava dairelerince veya farklı bölge idare mahkemelerince verilen kararlar bakımından, belirtilen hususiyetlerin gerçekleşmesi durumunda aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesi yoluna başvurulabilmesinin önünde bir engel bulunmadığından, bu nitelikteki başvuruların esas bakımından incelenmesi gerekmektedir.Olayda, uyuşmazlığın giderilmesi istemine konu edilen kararların özü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olarak olarak görev yapıp görevleri için en yüksek 5. derece kadro bulunması sebebiyle 5. derece kadro üzerinden emekli olan davacıların, daha sonra yapılan düzenlemelerle görevdeki emsallerinin yükselebilecekleri kadro derecesinin artırılması üzerine, hizmet süreleri ve görev unvanı itibarıyla görevdeki emsallerinin 3. derece kadroda olması sebebiyle adlarına 5682 sayılı Kanun'un ek 4. maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport düzenlenip düzenlenemeyeceği hususuna ilişkindir. Başvuruya konu edilen İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulunun 11/03/2025 tarih ve E:2025/20, K:2025/20 sayılı kararında da açıklandığı üzere, belirtilen hususla ilgili olarak açılan davalarda, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi ile Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesince verilen kararların birbirlerine aykırı hüküm ve sonuçlar içermekte olduğu, dolayısıyla kararlar arasında aykırılık ve uyuşmazlık bulunduğu açıktır. Sözü edilen bölge idare mahkemesi kararlarının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. ve 46. maddeleri kapsamında "kesin olduğu" da tartışmasızdır. Aykırılığın giderilmesi müessesesinden beklenen amaç, benzer olaylarda, aynı veya farklı bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasındaki aykırılıkların giderilmesi suretiyle hukuki istikrarın sağlanmasıdır. Her ne kadar, aykırılığın giderilmesi istemine konu olan uyuşmazlıkla ilgili olarak Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin, "dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf kanun yolu başvurusunun reddi" yolundaki görüşünü değiştirdiği tespit edilmiş olsa da, bu durum, aykırılığın giderilmesi istemine konu edilen kararlar arasındaki aykırılık ya da uyuşmazlık halinin mevcudiyetini ortadan kaldırmayacağı için, bu kararlar nedeniyle yapılan başvurunun incelenmesine engel olan ve istemin reddini gerektiren bir husus da değildir. Aykırılık ve uyuşmazlığın giderilmesi istemine konu olan kararı veren bölge idare mahkemesi dava dairesinin önceki görüşünden rücu etmesi, daha önce verdiği ve kesin nitelikte olan kararı ile diğer bölge idare mahkemesi dava dairesince verilen kesin nitelikteki karar ile var olan aykırılık ve uyuşmazlık halini ortadan kaldırmamakta, belirtilen kararlar arasındaki aykırılık, giderilme istemine konu edilmiş olmasına rağmen çözüme kavuşturulmadığı için varlığını sürdürmektedir. Bu itibarla, kesin nitelikteki mevcut kararlar arasında var olan aykırılık ve uyuşmazlığın, kararları veren dairelerden biri görüşünü değiştirmiş olsa bile çözüme kavuşturulması gerekir. Zira, aykırılık ve uyuşmazlığın giderilmesi istemine konu edilen kararlar, bölge idare mahkemesi dava dairesinin görüşünü değiştirdikten sonra verdiği kararlar değil, daha önce verilip kesinleşen kararlardır. Aksi halin kabulü, Kanun'da öngörülen amacın gerçekleşmesine, hukuki güvenliğin ve hukuki istikrarın sağlanmasına engel olacak niteliktedir.Açıklanan nedenlerle, olayda Kanun'da öngörülen şartların gerçekleştiği ve aykırılığın giderilmesi istemi hakkında işin esası incelenerek bir karar verilmesi gerektiği oyuyla, istemin reddi yolundaki karara katılmıyorum.