Eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında, metro hattı yapım işinde gecikmeli malzeme teslimatı nedeniyle uygulanan cezai şart ve ihtiyati hacizle tahsilat uyuşmazlığı.
Özet: Bu hukuki evrak, bir metro hattı projesinde yüklenici konumundaki davacı ortaklığın, sipariş formu sözleşmesi kapsamında kendisine malzeme temin, montaj ve devreye alma taahhüdünü gecikmeli yerine getiren davalıdan, sözleşmede kararlaştırılan günlük %1 gecikme cezasına istinaden kısmi 100.000 TL alacak talep ettiği bir davayı özetlemektedir; davalı ise bu iddiaları reddederek davanın yetkisizlik ve zamanaşımı nedeniyle reddini, asıl alacaklının kendisi olduğunu ve davacıya karşı daha önce icra takibi başlattığını ileri sürmektedir.
T.C. ... 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/850 Esas - 2025/647
TÜRK MİLLETİ ADINA T.C. ... 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARARESAS NO : 2023/850 EsasKARAR NO : 2025/647 DAVA : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : 27/12/2023KARAR TARİHİ : 19/09/2025GEREKÇELİ KARARIN YAZIM TARİHİ : 23/09/2025Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil şirketlerin oluşturduğu ... ...-(M4) -Kızılay Hattı Yapım Ortaklığı ile davalı arasında"...(M4) -Kızılay Hattı Yapım ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri " kapsamında, 14.05.2022 tarihinde ‘Sipariş Formu’ sözleşmesi imzalandığını, buna göre davalı tarafından sözleşmede ve eklerinde yazılan malzemelerin teslimi, montajı ve devreye alınması müvekkillerine taahhüt edildiğini, ancak söz konusu sipariş formu ve ekinde belirtilen malzemelerin teslimi, montajı ve devreye alınması için gerekli sürelere davalı tarafından riayet edilmediğini ve sözleşmeye aykırı bir şekilde malzemeler geç teslim edildiğini, müvekkil ortaklığın iş sahibi idareye karşı taahhütleri süreli olup davalı firmanın sözleşmeye aykırı bir şekilde malzemeleri geç teslimi sebebiyle müvekkil ortaklıkta zarara uğradığını, davalı ile ortaklık arasında imzalanan sipariş formunda gecikmeye ilişin olarak “Gecikmelerde beher gün için sipariş tutarının %1 oranında gecikme cezası kesilir” şeklinde düzenleme içerdiğini, söz konusu düzenleme gereği müvekkili ortaklık tarafından muhatap firmaya 184.247,25EURO gecikme cezası kesildiğini, dava konusu olay da davalı, basiretli bir tacir olarak yapması gereken edimini yerine getirmemiş olduğundan sözleşmede belirlenen gecikme cezasını ödemesi gerektiğini, nitekim buna ilişkin olarak Türk Borçlar Kanunu'nun 179/II. maddesinde ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir denilmek suretiyle ifaya ekli cezayı düzenlediğini, bu cezaya, gecikme cezası da dendiğini, cezayı isteme hakkının saklı tutulması ( çekince, ihtirazı kayıt ), yenilik doğuran bir irade beyanı olduğunu, ifa anında açıkça yapılmadığını, saklı tutma, teslim-kabul tutanağına düşülecek bir kayıtla veya ifayı kabulden önce yapılacak yazılı bildirimle yahut iş bedelinin ceza alacağı kesilerek ödenmesi gibi buna delalet eden bir eylem veya işlem ile gerçekleştirilebilir. Buna ilişkin olarak davalıya müvekkil ortaklık tarafından bir çok kez uyarı ve ihtar gönderildiğini, gecikme cezası istenmiş ancak davalı tarafından bu husus kabul görmediğini, söz konusu gecikme cezası için kısmi alacak olarak şimdilik 100.000,00 TL'nin arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte müvekkili şirkete ödenmesi talebi olduğunu, şimdilik 100.000,00 TL'nin arabuluculuk son tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkillere ödenmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Taraflar arasındaki uyuşmazlığın genel yetki kurallarına tabi olup uyuşmazlığın çözümünde ...Mahkemeleri ve icra dairelerinin yetkili olduğunu, davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığı gerekçesi ile davanın reddini talep ettiklerini, davacı tarafından, müvekkil şirketin son hak ediş tutarına denk gelecek şekilde gecikme cezası iddiası ileri sürülerek ödeme yapmaktan kaçınılmaya çalışıldığını, müvekkil şirket ile davacı arasında müvekkili şirket tarafından özel olarak üretilen ürünlerin satışından kaynaklı ticari iş ilişkisi bulunmadığını, taraflar arasındaki ticari ilişkide üretici taraf olan Müvekkil şirketçe satışı yapılan ürünlere ilişkin son hak ediş tutarı davacı tarafından süresinde ödenmediğinden 16.05.2023 tarihinde tarafımızca ...1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/101 D. İş ve 2023/103 Karar sayılı dosyası üzerinden 186.339,14 EURO ve 7.882,40 TL bakiye borca istinaden ihtiyati haciz talebinde bulunulduğunu, anılan dosya kapsamında taraflarınca sunulan bakiye borca ilişkin 12.01.2023 tarihli yazılı ve imzalı Mutabakat metni, müvekkili şirketçe keşide edilen temerrüt ihtarnameleri, faturalar, YMM raporu ve irsaliyeler dikkate alınarak ilgili Mahkemece teminat depo edilmesi şartıyla ihtiyati haciz başvurunun kabulüne karar verildiğini, akabinde, müvekkil şirket tarafından mahkemece belirlenen teminat miktarı dosyaya depo edilmiş ve ...İcra Dairesi'nin 2023/60502 Esas sayılı dosyası üzerinden ihtiyati haciz kararına istinaden müvekkil şirketin alacağı tutarında icra takibi başlatıldığını, davacı, söz konusu ihtiyati haciz kararına itiraz etmediğini ve icra dosyası üzerinden ödeme gerçekleştirdiğini, her nasılsa davacı tarafından, müvekkil şirkete ödenmesi gerektiği halde süresinde ödenmeyen ancak ve ancak ihtiyati haciz başvurusu üzerine ödenen son hak ediş bedeli ile neredeyse aynı miktarda olacak şekilde toplam 184.247,25 EURO tutarında gecikme cezası kesildiğini, davacı tarafın çok büyük ölçekli firma olmanın gücünü kullanarak taşeronlarına ödeme yapmakta gecikmekte ve mağdur olmalarına neden olduğunu, son hakedişi ödememek için de hak ediş bedeline denk gelecek şekilde ve kendi keyfi argümanlarına göre bir ceza bedeli hesap ederek hakedişi ödemeyerek haksız menfaat elde etmek istediğini, halbuki davacı firmanın 12.01.2023 tarihinde cari mutabakat vererek müvekkili şirket ile aralarındaki borç/alacak ilişkisini kabul ettiğini, kendi iddialarına göre mutabakat tarihinden önce gecikme cezası haketmiş iseler 12.01.2023 tarihinde kabul ettikleri cari mutabakata itiraz etmelerinin gerektiğini, siparişe konu ürünlerin sadece sipariş verilerek üretime başlanması mümkün olmayan, davacının ve ana işveren olan idarenin tüm teknik detayları ve malzemeleri onaylaması akabinde üretime başlanabilecek ürünler olduğunu, davacı şantiye alanında iş programına uygun hareket etmemiş, kendi kusurlu hareketleriyle şantiyede gecikmelere neden olduğunu, davacı tarafından haksız şekilde gecikme cezası uygulandığından işbu dava 100.000,00 tl üzerinden ikame edildiğini, ürünlerin tesliminde gecikme olduğunu ileri süren davacının, hali hazırda farklı projeler için müvekkili şirket ile çalışmak istediğini belirerek işbu dava yetkisiz...Asliye Ticaret Mahkemesinde ikame edildiğinden mahkemenin yetkisizliğine ve dosyanın yetkili ...Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine, haksız davanın reddine, karar verilmesini talep etmiştir. Dava; ticaret satış sözleşmesinden doğan geç teslim sebebi ile cezai şart bedeline ilişkin alacağın tahsili istemine ilişkindir. Davalı yanın yetki itirazının davanın para alacağına dayanması nedeniyle HMK 10 .madde kapsamında reddine kararı verilmiştir.Davaya konu eser sözleşmesinin niteliği gereği davalı yanca özel olarak üretilen malların satışına ilişkin olup son teslim/hak ediş tarihinden itibaren dava tarihi arasında 5 yıllık süre geçmediğinden davalı yanın zaman aşımı itirazına itibar edilmemiştir.Taraflarca usulüne uygun dayanılan deliller celbedilmiş, bilirkişi raporları aldırılmıştır.... 56. Noterliğine müzekkere yazılarak 18/04/2023 tarihli ve 6613 yevmiye numaralı ihtarnamesi ve tebliğ şerhi, 08/05/2023 tarihli ve 7479 yevmiye numaralı ihtarnamesi ve tebliğ şerhinin onaylı bir sureti dosyaya kazandırılmıştır. Ulaştırma Bakanlığına müzekkere yazılarak ... (M4) Kızılay Hattı Yapım İşi dosyasının okunaklı bir sureti ile malzeme onayına ilişkin yazının ve bu kapsamdaki tüm bilgi ve belgeler celp edilerek dosyaya kazandırılmıştır. ...... .... .... .... .... ... .... Karar sayılı dosyası celp edilerek dosyaya kazandırılmıştır. ... .... .... .... .... .... yevmiye numaralı ihtarnamesi ve tebliğ şerhi , 11.04.2023 tarihli ve 09539 yevmiye numaralı ihtarnamesi ve tebliğ şerhi ve 27.04.2023 tarihli ve 10908 yevmiye numaralı ihtarnamesi ve tebliğ şerhi celp edilerek dosyaya kazandırılmıştır. Mahkememizce görevlendirilen makina mühendisi, İnşaat mühendisi ve nitelikle hesaplamalar uzmanı bilirkişi heyetinden aldırılan 10/09/2024 tarihli bilirkişi raporu ile;tarafların edimlerin tam olarak tespit edilebilmesi amacıyla taraflar arasında akdedilen sözleşme ve eklerinin (projeler, özel ve teknik şartnameler, mahal listesi, proses v.b.) dosya muhteviyatına fiziki olarak imzalı suretinin ikmal edilmesi gerektiğini, davacıların Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile imzalamış oldukları "... (M4)-Kızılay Hattı yapım ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri" ne ait asıl sözleşme ve eklerin (projeler, özel ve teknik şartnameler, mahal listesi, proses v.b.) dosya muhteviyatına fiziki olarak imzalı suretinin ikmal edilmesi gerektiğini, davaya konu siparişlerin değişimine sebep olayların teknik bir suretten mi veya temerrüt oluşturmak maksadıyla mı yapıldığının tam manasıyla anlaşılması adına heyetçe detaylı bir değerlendirme yapılabilmesi için iş kapsamında idare, müşavir firma, asıl yüklenici arasında tutulan tutanak, gerekçe raporu, alınan makam olurları vb evraklar ile iddialarda bahsi geçen yazışma, mail v.b elektronik haberleşme araçlarıyla yapılan muhaberatında dava dosyasına ikmal edilmesi gerektiği rapor edilmiştir. Dosya kapsamına kazandırılan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın 09/10/2024 tarihli yazı cevabı ekindeki CD incelenerek ek rapor tanzim edilmek üzere dosya kapsamının önceki bilirkişi heyetine tevdi edilerek ek rapor alınmıştır. 29/11/2024 tarihli ek raporunda özetle davalı firmaya uygulanan cezai müeyyide kapsamında oluşturulan Gecikme Ceza Hesap Tablosunun incelenmesi neticesinde; davacı ortaklık tarafından davalı firmaya kesilen 184.257,25 Euro bedelli gecikme cezasının ilgili iş kalemlerine ait gecikilen gün gözetilerek sadece davaya konu edilen arıza nedeniyle o işe ait iş kalemleri için kesildiğinin tespit edildiği rapor edilmiştir. Davacının, ticaret satış sözleşmesi gereğinin davalı tarafından ifa edilebilmesi için üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirip getirmediği, hangi tarihte yerine getirdiğinin, gecikme cezasına konu geç teslim hali bulunup bulunmadığının, bulunması halinde geç teslimin süresinin ve buna bağlı gecikme cezası miktarının hesaplanmasına, cevap dilekçesine ekli borç mutabakatı da değerlendirilerek ve raporda taraf vekillerinin itirazları da değerlendirerek, hem itirazları hem ara kararımızı karşılar şekilde buna göre dava tarihi itibariyle davacı yanın 14/05/2022 tarihli sipariş formu sözleşmesine istinaden talep edebileceği gecikme cezası miktarı hususunda ek rapor tanzimi istenmiş, bilirkişi heyeti tarafından sunulan 11/03/2025 tarihli raporda özetle; İşveren ve Ana Yüklenici arasındaki mukavele ve teslim şartları, yüklenici-Alt Yüklenici arasındaki sözleşmeden bağımsız olduğunu, aksi belirtilmedikçe veya sözleşmeye bağlayıcılık içeren ek bir maddi ilave edilmedikçe alt yüklenici başka bir sözleşmenin hükümlerinin uygulanamayacağını, taraflar arasında dosyaya sunulan 12/01/2023 tarihli borç mutabakatına 1 ay içinde itirazın bulunmadığı ,hukuki nitelendirmenin mahkemenin takdirinde olduğu, işveren (Bakanlık)/yüklenici Onay süreçlerine göre tanzim ve ihzarat sürecinin değerlendirilmiş hususunda takdirin mahkemeye ait olduğunu, davalı firmaya uygulanabilecek cezai müeyyide miktarının 184.247,25 Avro olarak tespit edildiği rapor edilmiştir.Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ... ...-(M4) -Kızılay Hattı Yapım Ortaklığı ile davalı arasında"...(M4) -Kızılay Hattı Yapım ve Elektromekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma İşleri " kapsamında, 14.05.2022 tarihinde ‘Sipariş Formu’ sözleşmesi imzalandığı, malzemelerin teslimi, montajı ve devreye alınması müvekkillerine taahhüt edildiğini, ancak söz konusu sipariş formu ve ekinde belirtilen malzemelerin teslimi, montajı ve devreye alınması için gerekli sürelere davalı tarafından riayet edilmediği ve sözleşmeye aykırı bir şekilde malzemeler geç teslim edildiğinden bahis ile sözleşmede belirlenen şekilde cezai şart talep edildiği ,sipariş formunun hukuki niteliği itibari ile eser sözleşmesi hükmünde olduğu, bilirkişi heyeti kök raporunda; Bakanlık tarafından malzeme onay yazısının 15.09.2022 tarihinde verildiği, malzemelerin davacı yetkilileri tarafından 23.08.2022 tarihinde onaylandığı, Müşavir firma yetkilisi tarafından malzeme değişiklikleri ve eklemelerin yapıldığı ve bu malzemelerin prosese fiilen etki edebilecek olan Aktuatörler, Pompalar, Aksiyal Fanlar, Damperler olarak tespit edildiği, iş değişikliklerinin maliyet ve süre değişimlerini doğuracağı, Siparişe konu üretilen fan ve pompa ürünlerinin spesifik ürünler olduğu, debi ve basınç değişim sürecinde imalat yoğunluğunun bulunacağı, iş değişikliği kapsamında (Q-Hm, Basınç farkı..) sistem çalışma eğrilerini değiştireceği ve bu durumun yeni bir sipariş gibi değerlendirilebileceği, davacının teslim tarihinde malzeme üretim onayını verdiği ve bunun sonucu olarak mühendislik açısından üretimin ve teslimin yetişemeyeceği, sözleşme eksikliğinden cezai müeyyide uygulamanın sözleşme yürütümü esasları olan hakkaniyet esası ve hüsni niyet esasları ile çeliştiği belirtilerek davalı yanın aşırı ifaya zorlandığının tespit edildiği, davacının en son teslim tarihinde üretime onay verdiğinin kabulü gerektiği ,bilirkişi heyetinin ek raporlarında hazırlamış oldukları gecikme tablosu başlıklı tabloda davalı yanın en geç 26/11/2022 tarihide sevkiyat yaptığı, akabinde cevap dilekçesine ekli 12/01/2023 tarihinde taraflar arasında davacının da kabulünde olduğu üzere davalı şirketin alacaklı olduğu yönünde bir "cari mutabakat " sözleşmesi imzalandığı, "cari mutabakat " sözleşmesinin incelenmesinde ise davacı şirketin gecikme cezasından kaynaklı hakkını saklı tuttuğuna dair bir ihtirazı kayıt koymadığı, mahkemeye sunulan teslim formlarında da herhangi bir ihtirazı kaydın bulunmadığı, ... .... ... .... .... .... karar nolu ilamlarında belirtildiği üzere, alacaklı teslimde cezai şart yönünden bir çekince koymadığı için ürünleri teslimde gecikme olduğuna ilişkin ihtirazı kayıt sunmaksızın ürünleri teslim aldığının mahkememizce kabulü gerektiği, mutabakatnamede belirtildiği üzere ,mutabakat tarihinden itibaren davacı yanca 1 ay içinde itirazda bulunulmadığı için artık TTK 192.maddesi gereğince borç bakiyesinde tarafların mutabık kalmış sayılmaları gerekeceği, buna göre TBK 179/2. Madde gereği davacının davalıyı bu borç mutabakatı ile ibra etmiş sayılacağı gerekeceği, borç mutabakat tarihinden aylar sonra davacı yanca davalı yana ihtar çekilerek cezai şart isteminin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu, anlaşılarak davacı yanın geç teslim nedeniyle cezai şartı talep edemeyeceği kanaatiyle davanın reddine karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın REDDİNE,2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 615,40 TL karar ve ilam harcının davacılar tarafından yatırılan 1.707,75 TL peşin harçtan mahsubu ile Hazineye irat kaydına, kalan 1.092,35 TL karar ve ilam harcının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacılara iadesine,3-Davacılar tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,4-Davalı vekille temsil olunduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalıya verilmesine,5-HMK'nın 333. maddesi gereğince kararın kesinleşmesinden sonra yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının yatırana iadesine,6-Arabuluculuk bürosu tarafından yapılıp Adalet Bakanlığı tarafından karşılanan3200.00TL arabuluculuk giderinin Hukuk Muhakemeleri Kanununun 326. maddesinin 1. fıkrası ile Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin 13. ve 14. fıkraları gereğince davacıdan alınarak Hazine'ye gelir KAYDINA,Dair, taraf vekillerin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde...Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı. 19/09/2025