Tekirdağ Çerkezköy-Süleymanpaşa ilçeleri arası yolcu taşımacılığı güzergah izni ve UKOME kararının hukuka uygunluğunun Danıştay temyiz incelemesi.
Özet: Davacı kooperatifler, daha önce Danıştay tarafından bozulan bir kararın ardından yapılan detaylı değerlendirmeler sonucunda, Çerkezköy-Süleymanpaşa güzergahında tespit edilen yoğun yolcu talebi, doğrudan il içi yasal taşımacılık eksikliği ve D1 yetki belgeli araçlarla yapılan yasa dışı taşımacılığın önüne geçilmesi amacıyla müdahil kooperatife (30) araç ile yolcu taşıma hakkı tanıyan UKOME kararının ve bu kararın iptaline yönelik başvurularının reddedilmesinin hukuka uygunluğunu temyiz yoluyla sorgulamaktadır.
T.C.
D A N I Ş T A YSEKİZİNCİ DAİREEsas No : 2023/4276Karar No : 2025/5968 TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: 1- (DAVACILAR) 1- ... Kooperatifi 2- ... Kooperatifi VEKİLİ : Av. ...2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ...Kooperatifi VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacı kooperatifler tarafından, ...Kooperatifi'ne (30) araç ile Çerkezköy-Süleymanpaşa ilçeleri arasında yolcu taşımacılığı yapma hakkı verilmesine ilişkin ... tarih ve .../......sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının ve bu kararın geri alınması istemiyle 28/04/2021 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; olayda, müdahil ... Kooperatifi'nin 2010 yılında Çerkezköy-Çorlu-Tekirdağ güzergahında yolcu taşıma amacıyla kurulduğu, (30) araç ile toplu taşıma faaliyetinde bulunabilmek için Çerkezköy İlçe Trafik Komisyonu'na müracaatta bulunduğu ve 24/09/2010 tarihli İlçe Trafik Komisyon Kararı ile çalışmasının uygun görüldüğü, ancak ... gün ve ... sayılı İl Trafik Komisyonu kararı ile talebinin reddedildiği, akabinde yaptığı başvuru üzerine ... gün ve... sayılı Çerkezköy İlçe Trafik Komisyon Kararı ile mezkur talebin uygun görüldüğü, ancak ... gün ve ... sayılı İl Trafik Komisyon Kararı ile aynı talebin; "belirtilen güzergahta arz talep dengesi bakımından ihtiyaç bulunmadığı, aynı güzergahta D1-D2-D4 ve A1 yetki belgeli firmaların ve şahısların bu ihtiyacı karşıladığı" gerekçesi ile reddedildiği, bu kararın iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:.../... dosyasına kayıtlı olarak dava açıldığı ve adı geçen Mahkemesin... tarih ve K... sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, anılan kararın, temyiz incelemesinde Danıştay 15. Dairesinin 12/09/2017 tarih ve E:2015/8215, K:2017/4363 sayılı kararı ile; "uyuşmazlık konusu güzergahta yalnızca D4 yetki belgesi kapsamında yolcu taşıma izni bulunan araçlar dikkate alınarak yerinde ve güncel gözleme dayalı araştırma ile ihtiyaç, yolcu sayısı, güzergahta çalışan mevcut kooperatiflere ait araçların kapasitesi, güzergah üzerinde bulunan ve yolcu yoğunluğuna sebep olabilecek yerler gibi hususlar araştırılarak, mevcut arz/talep dengesi gözetilmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, işlem tarihinde merkez nüfusu 85.000 kişi toplam nüfusu 188.000 kişi olan bir ilçenin il merkezine doğrudan yolcu taşımacılığı yapılmasına izin verilmemesini gerektirecek sebepleri ve yukarıda belirtilen nitelikleri ihtiva etmeyen alt komisyon raporu esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesi ile bozulması üzerine ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile bozma kararına uyularak bahse konu işlemin iptaline karar verildiği, bunun üzerine müdahil ... Kooperatifince 29/12/2017 tarihinde davalı idareye; "... İdare Mahkemesi'nin anılan kararı doğrultusunda kooperatif üyesi (30) kişiye Çerkezköy-Çorlu-Tekirdağ (Süleymanpaşa) güzergahında yolcu taşımacılığı izni verilmesi ve D1 ve D2 yetki belgesi ile ilçeden ilçeye yolcu taşımacılığı yapan araçların faaliyetinin durdurulması" talebi ile başvuru yapıldığı, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME'nin... tarih ve... sayılı kararı ile bu başvurunun alt komisyona gönderildiği, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Alt Komisyonu bünyesinde oluşturulan çalışma grubunun hazırladığı raporda; "Çerkezköy-Tekirdağ (Süleymanpaşa) güzergahında doğrudan il içi yetki belgesi (eski D4) ile çalışan toplu taşıma aracının bulunmadığı, hesaplanan günlük ortalama yolcu sayısının (1.100) civarı olduğu, bu yolcuların yetki belgesi kapsamı dışında taşımacılık yapan D1 yetki belgeli araçlarla taşındığı, talep edilen taşımacılığın il içi taşımacılığı kapsadığından 4736 sayılı Kanun kapsamında (65) yaş üstü ve engelli vatandaşların ücretsiz seyahat hakkından faydalanması noktasında sefer başı ortalama 3-5 yolcunun bu sayıya ilave edildiğinde ortalama (1.300) yolcu/gün olduğu, Çerkezköy ilçesinin sanayi kenti olmasından dolayı nüfusunun son on yılda % 100 arttığı ve gelecek on yıl içinde aynı oranda bir artışın tahmin edildiği, Çerkezköy-Süleymanpaşa arasında TETUS sistemine dahil doğrudan taşımacılık yapılmadığı, hesaplanan sayıdaki yolcuların, yetki belgesi ihlali yaparak vatandaşların trafik güvenliğini tehlikeye sokan D1 yetki belgeli ulusal ve uluslararası taşımacılık yapan firmalarca Çerkezköy-Süleymanpaşa arasında yolcu alıp indirmek suretiyle taşınmasının yasal olmadığı, mevcut ve gelecekteki ulaşım talebinin yüksek olması unsurları dikkate alındığında... Kooperatifi'nin, ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında belirtilen ve yukarıda özetlenen gerekçeler de dikkate alınarak, (17+3+1) koltuk kapasiteli (30) adet araç ile TETUS kapsamında ve Çerkezköy-Süleymanpaşa 2018 Yılı Ücrete Tabi İşler Tarifesi'nde belirlenen M Plaka ücreti tahsil edilerek ilgili krokide belirtilen güzergahta hizmet vermesinin uygun görüldüğü" şeklinde özetlenebilecek ifadelere yer verilmesine rağmen Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME'nin ...tarih ve ... sayılı kararı ile söz konusu talebin reddedildiği, bunun üzerine anılan UKOME kararının iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasına kayden açılan davada,... tarih ve K... sayılı karar ile; "Olayda, davalı idarenin kendi bünyesinde bulunan birimlerin temsilcisinden oluşturulmuş çalışma grubu tarafından hazırlanan raporda; anılan güzergahta yolcu taşımacılığına ihtiyaç duyulduğunun ayrıntılı şekilde ortaya konulmasına rağmen davacı kooperatifin dava konusu talebinin herhangi bir gerekçe gösterilmeden reddedildiğinin görüldüğü, bu durumda, 5216 sayılı Kanun kapsamında büyükşehir belediye sınırları içerisinde ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetkiler doğrultusunda uygulamaya yönelik her türlü yönlendirici kararları almak, görüş oluşturmak ve uygulamak; görev yetki ve sorumluluk olarak UKOME'ye verilmiş olsa da bu yetki mutlak olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak kullanılması gerektiği, nitekim yukarıda aktarılan rapordan da anlaşılacağı üzere anılan güzergahta ihtiyaç bulunduğunun tespit edilmiş olması karşısında davacı kooperatifin talebinin gerekçe göstermeksizin reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" özetine haiz gerekçe ile iptal edildiği, anılan kararın uygulanması amacıyla alınan ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı ile müdahil... Kooperatifi'ne (30) araç ile Çerkezköy-Çorlu-Süleymanpaşa ilçeleri arasında taşımacılık yapma hakkı verildiği, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME'nin bu kararının ise, iptali istemiyle açılan dava neticesinde, ... İdare Mahkemesince verilen ve istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesi'nin 22/02/2022 tarih ve E:2022/49, K:2022/260 sayılı hükmü ile reddedilen... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile; "... tarih ve E:..., K... sayılı kararda uyuşmazlık konusu güzergahta servis taşımacılığı yapılmasına ihtiyaç olduğunun ortaya konulması hasebiyle, bu tespitten sonra, mer'i mevzuat uyarınca ihale yapılmaksızın eşitlik, şeffaflık ve rekabet ilkeleri gözardı edilerek ... Kooperatifi'ne doğrudan yolcu taşımacılık izni verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı" biçiminde özetlenebilecek gerekçeye istinaden iptal edildiğinin görüldüğü, bu durumda; bakılmakta olan davanın,...tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı yönünden, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı konu olan uyuşmazlık ile taraflarının, konusunun ve sebeplerinin aynı nitelikte olduğu ve bahsi geçen kararın istinaf incelemesinden geçerek kesinleştiği göz önüne alındığında, tarafları, konusu ve sebepleri aynı nitelikte olan davanın bu kısmının esasının, yukarıya alınan açıklamalar ışığında, kesin hüküm nedeniyle, incelenme olanağının bulunmadığı, dava konusu ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı bakımından yapılan değerlendirme; olayda, dava konusu ... tarih ve ...sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının,... Kooperatifi'ne (30) araç ile Çerkezköy-Süleymanpaşa ilçeleri arasında yolcu taşımacılığı yapma hakkı verilmesine ilişkin olup yine eldeki dava dahilinde dava konusu edilmiş olan... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının geri alınması yönünde davacı kooperatiflerce yapılan başvuru üzerine tesis edildiği ve anılan başvurunun; (30) araç ile Çerkezköy-Süleymanpaşa ilçeleri arasında yolcu taşımacılığında bulunma yönünde ... Kooperatifi'ne hak tanınmasına giden yola dair olarak yukarıda anılan yargısal sürece atıf yapılarak ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının bu süreç sonunda ve Yargı kararının yerine getirilmesi amacıyla alındığı belirtilerek reddedildiği, ancak, adı geçen işlemin; yukarıda izahatı yapıldığı üzere, ... İdare Mahkemesinin istinaf incelemesinden de geçerek kesinleşmiş bulunan... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile iptal edildiği, bu durumda; dayanağını oluşturan ... tarih ve ...sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME işleminin Yargı kararı ile iptal edildiği görülmekle; sebep unsuru hukuk aleminden kalkmış olan ve bu haliyle dayanaksız kaldığı anlaşılan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle,... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME işlemi bakımından davanın incelenmeksizin reddine,... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME işleminin ise iptaline karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının yerinde olduğu, dava konusu işlemin mahkeme kararları, komisyon raporları ve gelinen süreç değerlendirilerek tesis edildiği ileri sürülmektedir.Davacılar tarafından, davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından davalı idarenin temyiz taleplerinin reddi ile kendi temyiz taleplerinin kabul edilmesi gerektiği savunulmuştur.Davalı idare tarafından, davacıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.Davalı idare yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeyerek işin gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle,1. Temyiz istemlerinin reddine,2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 3.Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmediğinden ...-TL harcın istemi hâlinde davalı idareye iadesine, posta gideri avansından varsa artan tutarın Mahkeme tarafından taraflara iadesine,4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,5. Kesin olarak, 19/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.