afganistan kabil köprülü kavşak inşaatı eser sözleşmesinden kaynaklanan, taşeronların işi terk etmesi ve gecikmeler nedeniyle davacının iflası sonrası alacak davasının 3. asliye ticaret mahkemesi gerekçeli kararı.

Afganistan Kabil köprülü kavşak inşaatı eser sözleşmesinden kaynaklanan, taşeronların işi terk etmesi ve gecikmeler nedeniyle davacının iflası sonrası alacak davasının 3. Asliye Ticaret Mahkemesi gerekçeli kararı.

Özet: Bu hukuki evrak, davacı şirketin Afganistandaki bir köprülü kavşak inşaatı projesinde, davalıların taşeronluk sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini eksik ve kusurlu yerine getirip şantiyeyi terk etmeleri neticesinde davacının işi tamamlamak zorunda kalması, davalılara fazla ödeme yapılması ve gecikme cezaları gibi nedenlerle doğan toplam 30.000 USD alacağın avans faiziyle birlikte tahsilini talep ettiği bir eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasıdır; davalılar davaya cevap vermezken, iflas eden davacının iflas idaresi tarafından sürdürülen davada, yapılan bilirkişi incelemeleri sonucunda taraflar arasında işin zamanında tamamlanmamasından kaynaklanan bir ihtilaf olduğu ve detaylı teknik ile mali incelemelerin gerektiği belirtilmiştir.

T.C. ... 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2016/610 Esas - 2025/973

T.C.

...

3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2016/610

KARAR NO : 2025/973

DAVA : Kayıt Kabul

DAVA TARİHİ : 27/06/2016

KARAR TARİHİ : 29/12/2025

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 13/01/2026

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin yapımını üstlendiği Afganistan Kabil İli Mirwais Meydanı, Darulaman Sarayı Arası Köprülü Kavşak inşaat işi için davalılar arasında 08.06.2010 tarihinde iki adet taşeronluk sözleşmesi imzalandığını, davalı firmaların Afganistan'da iş yapabilmek için Afgan yasalarına göre kurmuş oldukları yan kuruluşu ... .... .... Company isimli firmaları ile birlikte bu taşeronluk sözleşmelerini imzalamış olup sözleşme gereğince davalı firmalar ile taşeron firmalar sözleşmelere kefil olarak üstlendikleri sorumluluk ve yükümlülükleri aynen yerine getirmeyi kabul ve taahhüt ettiklerini, taraflar arasında tanzim ve imza olunan taşeron sözleşmeleri kapsamında davalıların ve taşeronların sözleşme ve şartname gereğince yapımı kabul ve taahhüt edilen işleri eksik ve kusurlu yapılması sebebiyle işveren idareye tesliminde gecikmeler yaşandığını, 17.06.2011 tarihinde davalıların ve taşeronların işçilerini ve malzemelerini alarak şantiye sahasını terk ettiğini, davalıların nam ve hesabına işlerin tamamlatıldığını belirterek ve fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak; taşeron sözleşmesinde belirtilen işlerin davalıların nam ve hesabına tamamlatılması nedeniyle doğan 268.234 USD ile 276.000 USD toplamı 544.234-USD ödemeden şimdilik 10.000 USD, davalılara fazla yapılan 2.051.941 USD ödemeden şimdilik 10.000 USD, işlerin süresinde teslim edilmemesi nedeniyle 1.464.000 USD gecikme cezasından şimdilik 10.000 USD olmak üzere toplam 30.000 USD alacağın TCMB efektif kuru karşılığı 88.086,00-TL üzerinden avans faiziyle birlikte davalı firmalardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP: Davalılara usulüne uygun tebligat çıkarılmasına rağmen davaya cevap vermedikleri gibi duruşmalara da katılmamışlar, Dava dilekçesinin davalılara Tebligat Kanunu 35. Maddeye göre tebliğ edildiği anlaşılmıştır.

DELİLLER:

-Taraflar arasında imza edilen ana sözleşmeler ve ekleri,

-Davacı ve davalı ticari defter ve bağlı kâğıtları, Faturalar,

-Banka kayıtları, ... Kayıtları,

-... 50.Noterliğinin 17893 yevmiye numaralı ihtarname,

-... 50.Noterliğinin 24/11/2010 gün ve 16912 yevmiye numaralı ihtarname,

-... 50.Noterliğinin 27/10/2010 gün ve 15866 yevmiye numaralı ihtarname,

-Kadıköy 4.Noterliğinin 09/10/2010 gün ve 712195 yevmiye numaralı ihtarname,

-12/03/2019 günlü ön, 20/02/2023, 23/09/20253 günlü ek bilirkişi raporları,

MAHKEMENİN GEREKÇESİ:

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklı alacak istemine ilişkindir.

Davacı Mescioğlu İnş.LTD.ŞTİ tarafından açılan iflasın ertelenmesi davasının ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/607 esas, 2019/394 K sayılı dosyasında görüldüğü, 22/05/2019 tarihinde davanın reddine, davacı şirketin iflasına karar verildiği, hükmün davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine... Bam. 23.HD'nin 04/03/2022 tarih ve 2019/2548 E, 2020/430 K sayılı dosyasında istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği, hükmün 30/04/2020 tarihinde kesinleştiği, davacının iflasından sonra davaya iflas idare vekillerince devam edildiği, iflas tasfiye işlemlerinden ikinci alacaklılar toplantısının 03/02/2025 günü yapıldığı

anlaşılmıştır.

Uyuşmazlığın çözümü için davacı ticari defterleri ve bağlı kağıtları üzerinde yapılan inceleme sonucunda bilirkişi heyeti tarafında düzenlenen 12/03/2019 günlü ön, 20/02/2023 günlü ön, 23/09/20253 günlü ek bilirkişi raporları dosyaya kazandırılmıştır.

12/03/2019 günlü ön bilirkişi heyeti raporunda özetle; "...Taraflar arasında “Afganistan Kabil ili Mirvais Meydanı Darulaman Sarayı atası köprülü kavşak yapım iş” inden kaynaklanan inşaat işi ilişkisi olduğu, işin sözleşme bedelinin 2.800.000,-USD olduğu, İşin davalıların kefil olduğu dava dışı TRAF Construction Material Production Company tarafından zamanında tamamlanamamasından kaynaklanan bir ihtilaf olduğu, dava konusu olayda kanaat ve hesaplama yapılabilmesi için değerlendirmesi ve takdiri mahkemeye ait olmak üzere;

Teknik Yönden: davacının elindeki dava konusu işe ilişkin projelerin, işin kontrollüğünü yapan dava dışı müşavir “Altyapı Mühendislik Danışmanlık Taah. Tic. Ltd.Şti.”inden dava konusu iş ile ilgili kontrol raporlarının, davacının elindeki, işin eksik kalan kısımları ile ilgili taşeron sözleşmelerinin, dosyaya kazandırılması

Mali Yönden; Denizbank Yıldız 458002-352 No lu USD hesabı ve Yapı Kredi Bankası (Koçbank) İstanbul Kartal Şubesi 46835989 numaralı döviz hesaplarından 2010 ve 2011 yıllarında gerçekleştirilen havalelerin ilgili bankalardan istenmesinin yerinde olacağı, davacı şirket elindeki ödeme belgesi ve fatura asıllarının bir takım fotokopi ile beraber Mahkeme kasasına teslim edilmesinin yerinde olacağı,.." bildirilmiş, eksikliklerin tamamlanması için bankalara müzekkereler yazılmış davacı vekiline süre verilmiş gelen evraklar bilirkişi heyetine tevdi edilmiş bilirkişi heyetine nitelikli hesaplama uzmanı dahil edilmiş ve 21/02/2020 günlü ön bilirkişi heyeti raporunda özetle; "... 12/03/2019 günlü ön bilirkişi raporunda belirlenen; davacının elindeki dava konusu işe ilişkin projelerin, işin kontrollüğünü yapan dava dışı müşavir “Altyapı Mühendislik Danışmanlık Taah. Tic. Ltd.Şti.”inden dava konusu iş ile ilgili kontrol raporlarının, davacının elindeki, işin eksik kalan kısımları ile ilgili taşeron sözleşmelerinin, davacı şirketin elindeki ödeme belgeleri ve fatura asıllarının bir takım fotokopisinin dosyaya sunulmasının gerektiği, ayrıca; sözleşme konusu işin AFGANİSTAN'da bulunması nedeniyle davalıların sözleşme ve ekleri uyarınca ne kadar imalat yaptıkları hususunda AFGANİSTAN mahkemelerince yaptırılmış bir tespit raporunun (Türkçe tercüme edilmiş), yine iddia edilen davalıların işi terk etmesi üzerine nama ifa yoluyla tamamlatılan işin miktarı ve bedeline ilişkin de (Türkçe tercüme edilmiş) bir tespit raporunun yine, davalıların nama ve hesabına işlerin tamamlatılması için belirtilen firmayla yapılan sözleşmenin onaylı bir örneği ile söz konusu işin tamamlatıldığına ilişkin kabul tutanağının (Türkçeye tercüme edilmiş) onaylı birer örneğinin dosyaya kazandırılması gerektiği, belirtilen eksiklerin ikmali halinde net bir kanaat bildirilebileceği." bildirilmiştir.

08/04/2022 günlü ek bilirkişi heyeti raporunda özetle; "...Gecikme Cezası: Huzurdaki davada işin fesih edildiğine veya tasfiye edildiğine dair bir tespit veya iddia yoktur. Ancak davalı tarafından keşide edilen... 50. Noterliğinnin 24.11.2010 tarih 17893 yev numaralı gönderilen ihtarnamesinde işlerin %25 seviyesinde olduğu, geçerli sözleşmeye göre işlerin tamamlanma tarihinin 08.12.2010 olduğu, işlerin bu tarihe kadar tamamlanmaması durumunda geçerli sözleşmenin 11. Maddesine göre her bir işi için günlük 3.000,-USD den toplamda günlük 6.000 USD cezai şart kesileceği, bu sürenin 15 günü geçmesi halinde ise işlerin namı hesaba yapılacağı ihtar edilmiştir. Dosya kapsamında davalının bu ihtarnameye cevabı bulunmamaktadır.

Davacı tarafından “ihtarname” başlığı ile ve el yazısı ile üzerine 28.06.2011 tarihi düşülmüş yazıda ise daha önce... 50. Noterliğinin 06.05.2011 tarih 08864 yev. Numaralı ihtarnamesi işle işe 3 gün içinde başlanması, aksi halde işlerin nama yapılacağı ihtar edildiği halde işe başlanmadığı, 17.06.2011 tarihinden itibaren nama işlerin ifa edilmeye başlandığı, 3 gün içinde şirketlerine müracaat edilerek 17.06.2011 tarihine kadar yapılan işlerin tutanak altına alınarak hesap mutabakatı sağlanması gerektiği aksi halde yasal yollara başvurulacağı belirtilmiştir.

Davacının dava dilekçesinde ise gecikmeden kaynaklı cezai şart talebi bahsinde revizeler sonucu işin son teslim tarihinin 20.04.2011 olarak belirlendiği, ancak nama ifa sonucu işlerin kendileri tarafından 24.12.2011 tarihinde idareye teslim edildiği belirtilmiştir. Oysaki taraflar arasındaki sözleşmede iş bitim tarihi teslim tarihinden 6 ay sonra olarak belirlenmiş ve taraflarca imzalı hakkediş kapaklarından işin yer tesliminin 09.06.201 olduğu 6 ay ilavesi ile iş bitim tarihinin 09.12.2010 olduğu anlaşılmaktadır. Bu tespitler ve yukarıda yer alan dosya kapsamı dava dilekçesi ile ihtarnamelerden işerin kısmen revize edildiği anlaşılmaktadır. Revizelere ve diğer şartlara bağlı olarak işin bitim tarihinin de revize edildiği davacının kabulündedir. Fakat iş teslim tarihinin 20.04.2011 olarak revize edildiği ve işlerin 24.12.2011 tarihinde idareye teslim edildiği hususunda dosya kapsamında herhangi bir belgeye rastlanmamıştır.

Bu değerlendirmeler çerçevesinde işe ait sözleşmenin 15. Maddesinde; Taşeron iş programına uymadığı ve taahhüdündeki işi süresinde teslim etmediği takdirde iş programında teslimi geciken her gün için 3.000,-USD gecikme cezası ödeyeceği, söz konusu gecikmenin en fazla 15 gün olduğu, 15 günü geçen gecikmelerde gecikme cezası kesileceği gibi, işi taşeronun namı hesabına yaptıracağı ve teminatlara el koyacağı hususu hüküm altına alınmışsa da dosya kapsamı belgelerden işin son bitim tarihinin tam olarak ne zaman belirlendiği ve idareye teslimin 24.12.2011 tarihinde yapıldığını tesvik edici belgeler bulunmamakla davacının gecikmeden kaynaklı her bir sözleşme için 244x3.000USD=732.000USD olmak üzere toplam 1.464.000 USD cezai şart talebi uygun mütalaa olunmamıştır.

Fazla ödeme: Davalı taşeron firmaların ve kefil firmaların savunmalarına dosya kapsamında rastlanmamıştır. Taraflar arasındaki sözleşme anahtar teslimi götürü bedel sözleşmedir. Anahtar teslimi sözleşmelerde tasfiye veya fesih halinde borç-alacak ilişkisi tasfiye/ fesih tarihindeki işlerin fiziki gerçekleşme oranının tespit edilerek tüm sözleşme bedeli ile çarpılması suretiyle hesaplanabilmektedir. İş bu hesap ise işlerin tasfiye tarihindeki gerçekleşen maliyetinin bütün proje maliyetine oranlanması ile ancak tespit edilebilir. Her ne kadar dosya serencamından işin fesih edildiği anlaşılmamışsa da; davacı iddiası 17.06.2011 tarihinden sonra işlerin nama ifa edildiği olup, iş bu durumda da az yukarıda fesih işleminde olduğu üzere davacı iddiası olan nama ifa tarihinde şantiyedeki durumun her bir imalat kalemi için tek tek tespit edilerek fiziki oranın belirlenmesi ve bu fiziki orandan hareketle davalı taşeronların yapmış oldukları imalatların anahtar teslimi sözleşme karşılığı hakkedişlerinin hesaplanması gerekir. Hakkediş tutarından ise davacı tarafından yapılan ödemlerin minha edilerek borç-alacak ilişkisinin belirlenmesi gerekir.

Ancak; dosyaya sunulu projeler toplam proje maliyetini çıkarmaya elverişli açıklık ve detayda değildir. Ayrıca ihale yapılan ülke koşulları ve ekonomik durumu da tam bilinmediğinden, projeler tam olarak yeterli detay, ölçek ve açıklıkta olsa bile ihale ve işlerin gerçekleştirildiği ülkenin ekonomik koşulları, siyası ve güncel konjonktürel durumdan kaynaklı proje maliyetlerinin tarafımızca tespiti mümkün olmayacaktır. Ayrıca fiziki oran içinse önceki ek raporda belirtildiği üzere Sözleşme konusu işin Afganistan’da bulunması nedeniyle, davalıların fesih tarihinde sözleşme ve ekleri uyarınca ne kadar imalat yaptıkları hususunda Afganistan mahkemelerince yaptırılmış (Türkçeye tercüme edilmiş) bir tespit raporunun dosyaya kazandırılması gerekir.

Bu durumda fiziki orandan hareketle fesih hakkedişi hesaplanarak borç alacak ilişkisinin tespiti dosya kapsamı itibarıyla mümkün olmadığından davacının fazla ödemeye ilişkin iddiası da dosya kapsamı itibarıyla değerlendirilememiştir. Davacı tarafından 3. Kişilere bir kısım işlerin yaptırıldığına ilişkin bir takım sözleşmeler ve faturalar sunulmuş olsa da 3. Kişilere yapılan ödemeler baz alınarak davalılar lehine fazla ödeme hesaplanması anahtar teslimi sözleşme açısından doğru bir yaklaşım olmayacaktır. Yapılması gereke az yukarıda da yer aldığı üzere fiziki orandan hareketle hakkediş bedeli hesaplanarak yapılan ödemlerin mahsup edilmesi sonucu varsa fazla ödemenin tespiti şeklinde olmalıdır. Bilirkişiler dosyaya sunulu bilgi, belgeler doğrultusunda bilimsel ölçüt ve objektif kriterlere göre, mahkemenin vermiş olduğu görevler çerçevesinde değerlendirmelerini yapmak durumundalar. Bütün bu değerlendirmeler sonucu davacının fazla ödemler nedeniyle Karizma firmasından 869.6161USD ve Traf firmasından 1.182.325 USD alacaklı olduğuna ilişkin talebi dosya kapsamı itibarıyla uygun mütalaa olunmamıştır.

Nama ifa edilen eksik ve kusurlu imalatlar: Dava dilekçesinden davacının iş bu talebinin, davalı taşeronların yaptıkları işler nedeniyle yapılan ödemelerden eksik ve kusurlu olanlarının bedeline ilişkindir. Taraflar arasında sözleşme eser sözleşmedir. Eser sözleşmelerde eserin meydana getirilerek iş sahibine teslim edimini ifa yükümlülüğü yükleniciye aittir. Ancak eser teslim edildikten sonra makul sürede gözden geçirilerek eksik ve kusurlarının tespit edilmesi ve yükleniciye bildirilmesi edimi davacı iş sahibine aittir. Huzurdaki davada iş sahibi olan davacının nama ifanın başladığını iddia ettiği 17.06.2011 tarihinden sonra mümkün olan en kısa sürede davalıların yapmış olduğu işleri inceleyerek eksik ve kurularını tespit etmesi ve bu tespitleri belge, fotoğraf, video ve diğer dayanakları ile birlikte davalılara bildirmesi gerekir. Az yukarıda da yer aldığı üzere bu tarihte şantiyeyi terk ettiği belirtilen davalıları yapmış oldukları işlerin seviyesi dosya kapsamı itibarıyla zaten tespit edilemiyor. Ayrıca yapılan işlerdeki eksik ve kusurlara ilişkin tespitler de dosyada yer almamaktadır. Bu nedenle davacının iş bu talebini de dosya kapsamı itibarıyla değerlendirmek mümkün olamamıştır..."

"...mevcut dosya kapsamında göre sunulan belgelerin davacının iddialarının yeterince tevsik edici ve açıklayıcı olmadığı, bu nedenle davacının cezai şart, fazla ödeme ve eksik kusurlu imalatlar nedeniyle nama ifa bedeline ilişkin taleplerin hesaplanmasının mümkün olmadığı .." bildirilmiştir.

Emsal Yargıtay 15 HD 2017/2363 E., 2017/4447 K., 18.12.2017 tarihli ilamında ispat yükünün eser sahibinde olduğunu şu şekilde hükme almıştır: "Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her birinin, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü olması (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafın ispat yükü altında olması (HMK 190) nedeniyle, teslim olgusundan lehine hak çıkaracak taraf olan yüklenici; eseri iş sahibine, sözleşmeye uygun olarak teslim ettiğini kanıtlamak zorundadır." (Ek-4: Yargıtay 15 HD 2017/2363 E., 2017/4447 K., 18.12.2017 tarihli ilamı)

Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde; Dava, eser sözleşmesi çerçevesinde fazla yapılan ödemenin istirdadı ile cezai şart alacağının tahsili istemine ilişkin bulunmaktadır. Davacı tarafça, yukarıda anılan taraflar arasında yapılan 08.06.2010 tarihli taşeron sözleşmeleri uyarınca davalıların taşeron olarak yapımını üstlendikleri Afganistan Ülkesi, Kabil ili, Mirvais Meydanı Darulaman Sarayı arası köprülü kavşak yapım işini süresinde tamamlamayarak işi yarım bırakmaları üzerine nam ve hesaplarına işlerin tamamlatılması nedeniyle davalılara yapılan fazla ödemelerin istirdadı ile gecikmeden kaynaklı cezai şart alacağının tahsili talep edilmektedir.

Davacının davalılardan talep ettiği alacakların tespiti için bilirkişi heyetinden raporlar alınmış, alınan bilirkişi raporlarına göre davacı iş sahibi tarafından, davalı yüklenicilere yapmış olduğu fazla ödemeler yönünden, fiziki orandan hareketle fesih hakkedişi hesaplanarak borç alacak ilişkisinin tespiti dosya kapsamı itibarıyla mümkün olmadığından davacının fazla ödemeye ilişkin iddiası da dosya kapsamı itibarıyla değerledirilemediği, davalılar tarafından eksik ve ayıplı işler sebebiyle nama imalat bedelleri yönünden, davalıları yapmış oldukları işlerin seviyesi dosya kapsamı itibarıyla zaten tespit edilemediği, yapılan işlerdeki eksik ve kusurlara ilişkin tespitler de dosyada yer almadığı, bu nedenle davacının iş bu talebini dosya kapsamı itibarıyla değerlendirmek mümkün olmadığı, cezai şart talepleri yönünden işin son bitim tarihinin tam olarak ne zaman belirlendiği ve idareye teslimin 24.12.2011 tarihinde yapıldığını tesvik edici belgeler bulunmadığını, davacının gecikmeden kaynaklı her bir sözleşme için cezai şart talebinin yerinde olmadığı değerlendirildiğinden ispat edilemeyen davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçelerle,

1-Davanın REDDİNE,

2-Harçlar Kanununa göre alınması gereken 615,40 TL harçtan peşin alınan 1.504,29 TL harcın mahsubu ile fazla alınan 888,89 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatırana iadesine,

3-Davacının yapmış olduğu yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı tarafların yapmış olduğu yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

5-HMK 333. Maddesi uyarınca Taraflarca yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmının karar kesinleştiğinde ilgili tarafa iadesine,

Dair; davacı vekilinin yüzüne karşı davalı tarafın yokluğunda gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde... Bölge Adliye Mahkemesi'ne başvurmak suretiyle istinaf yolu yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.29.12.2025