Danıştay Onuncu Daire, Serbest Bölgede Üretim Faaliyet Ruhsatının İptaline Yönelik Bakanlık İşleminin İptali Kararını Onayarak Temyiz Başvurusunu Reddetmiştir.
Özet: Danıştay, bir bakanlık tarafından, serbest bölgede faaliyet gösteren bir şirketin "üretim" konulu faaliyet ruhsatının, şirketin üretim faaliyetine devam etmediği ve taahhütlerini yerine getirmediği gerekçesiyle iptal edilmesine ilişkin işlemi, ilk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesinin iptal kararlarını onama yönünde kesinleştirmiş olup, böylece idarenin ruhsat iptali işleminin hukuka aykırı olduğuna hükmederek şirketin faaliyet ruhsatının devamına karar vermiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONUNCU DAİREEsas No : 2024/2175Karar No : 2025/1561 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ...VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İmalat San. Tic. A.Ş.VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.DAVANIN_KONUSU: Davacıya ait KCL-21 numaralı "Üretim" konulu faaliyet ruhsatının iptaline ilişkin Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünün... tarih ve E... sayılı işleminin ve bu işlemin bildirimi niteliğini taşıyan Kocaeli Serbest Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.YARGILAMA SÜRECİ:İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliğinin 14. maddesinin 1. fıkrasının c/3 bendi kapsamında tesis edildiği, davacının üretim faaliyetine devam etmediğinin tutanakla tespit edildiği, bu durumun Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmaması anlamına geldiği, davacının ruhsat aldığı 08/01/2004 tarihinden itibaren sadece bir defa yurt dışı satış işlemi gerçekleştirdiği, davacının taahhütlerini yerine getirme amacı olmadığı ve işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir. KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davacı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. Davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE,2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ...... tarih ve E:..., K...sayılı kararının ONANMASINA, 3. Temyiz yargılama giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin iadesine,4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın .... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 12/03/2025 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.(X)-KARŞI OY :3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun; ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak, işletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararası ticareti geliştirmek amacıyla serbest bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarıyla faaliyet konularının belirlenmesi, yönetimi, işletilmesi, bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili ile ilgili hususları kapsar."; "Bölgenin Düzenlenme Esasları" başlıklı 5. maddesinde, "Serbest bölge ilan edilen yerlerde ihtiyaç duyulacak arazi ve tesisler Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre sağlanabilir. (Ek cümleler: 9.2.2017-6772/1 md.) Cumhurbaşkanı bu arazi ve tesislerin acele kamulaştırılmasını kararlaştırabilir. Arazi ve tesislerin kamulaştırılmasında kamulaştırma bedelleri ile kamulaştırma işlemlerinin gerektirdiği diğer giderlerin, kamulaştırma talebinde bulunan işletici tarafından karşılanması Cumhurbaşkanınca kararlaştırılabilir. (Değişik ikinci fıkra: 12.11.2008-5810/3 md.) Yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişiler Ekonomi Bakanlığından ruhsat almak kaydıyla serbest bölgelerde faaliyette bulunabilirler. Serbest bölgelerde faaliyette bulunan yatırımcı kullanıcılara Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan arazi, arsa ve binalar kiralanabilir veya bunlar üzerinde 49 yıla kadar irtifak hakkı tesis edilebilir. (Mülga cümle: 9.2.2017-6772/1 md.) (…) (Ek cümleler: 9.2.2017-6772/1 md.) Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile bunlar üzerinde bulunan bina ve tesisler kiralanabilir veya aynı süre ile kullanma izni verilebilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanımına tahsis edilen arazi ve binalar için Milli Savunma Bakanlığının görüşü alınır. Arazisi özel mülkiyete ait serbest bölgelerde kullanıcı niteliğini haiz olmayan mülk sahipleri, aidat ve benzeri bölge katılım bedelleri bakımından kullanıcılarla aynı mali yükümlülüklere tabidir.Serbest bölgede arazinin kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili diğer bütün izinler ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir."; "Uygulama Yönetmeliği" başlıklı 13. maddesinde, "Bu Kanunda düzenlenmesi yönetmeliğe bırakılan konularla, serbest bölgelerde faaliyette bulunacak işleticilerin teşekkül tarzı, görev, yetki ve sorumlulukları, bu işleticilere ve kullanıcılara verilecek, faaliyet ruhsatları ve iptali, bunların sınai ve ticari sicillerinin tutulması, hesaba yapacakları ödemeler, serbest bölge ile ilgili faaliyetlerin tabi olacağı esaslar, bölgelere giriş için verilecek izin belgesi ile görev kartları, ikamet izni ve çalışma esasları ve serbest bölgelerin işletilmesine dair diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir." hükümlerine yer verilmiştir.Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği'nin "Faaliyetin Geçici Olarak Durdurulması ve Faaliyet Ruhsatının İptali" başlıklı 14. maddesinde, "...c) Aşağıda belirtilen hallerde, yapılacak değerlendirme neticesinde, gerek görülmesi durumunda Faaliyet Ruhsatı Genel Müdürlük tarafından iptal edilir ve Serbest Bölge Gümrük İdaresi konu hakkında bilgilendirilir. (...)2) Mücbir sebep halleri hariç 3 yıl süreyle hiçbir faaliyette bulunulmadığının Bölge Müdürlüğünce tutanakla tespit edilmesi, 3) Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmaması veya beyan edilen hususların gerçek dışı olduğunun sonradan yapılan inceleme ve denetimler sonucu tespit edilmesi," düzenlemeleri yer almaktadır.Dava konusu uyuşmazlıkta, davacı şirketin Serbest Bölgede bulunan 2.847 m²'lik Hazineden kiralanan açık alanda inşaa edilecek 1.768 m²'lik çelik konstrüksiyon üst yapıda “yatırımcı kullanıcı” statüsünde üretim faaliyeti yapılacağı, bu üretim sonucunda iş makinası üretim ve alım satımı faaliyeti gerçekleştirileceği ve bu suretle tamamı yurt dışına yönelik olmak üzere 6.007.500 ABD Doları satış (ihracat) yapılacağı beyan ve taahhüt edilerek faaliyet ruhsatı başvurusunda bulunduğu, bu başvurunun kabul edilmesi nedeniyle Kocaeli Serbest Bölgesinde geçerli olmak üzere; Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünce yatırımcı kullanıcı statüsünde 08/01/2004 başlangıç tarihli, 45 yıl geçerlilik süreli KCL-21 numaralı üretim konulu faaliyet ruhsatının düzenlendiği, bu ruhsat dışında davacı adına 30 yıl geçerlilik süreli KCL-22 numaralı alım satım ruhsatı, 30 yıl geçerlilik süreli KCL-23 numaralı Montaj ve Demontaj ruhsatının da düzenlendiği, bahse konu taşınmaz üzerinde üst yapı yatırımını tamamlayan davacının, davalı idarenin bildirim yazısı ve sonrasına verdiği ek süre içinde yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere Mozambik ülkesine 24.800 USD tutarında üretim yaparak satış yaptığı, bunun dışından ruhsat alındığı tarihten itibaren hiç bir üretim faaliyetinin olmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre; ruhsat kapsamında aranılan üretim faaliyetinden kastedilen hususun bir defaya mahsus üretim faaliyeti şeklinde değil sürekli, aktif olarak yapılması gereken bir faaliyet olarak değerlendirilmesi gerektiği, davacının davalı idarenin ihtarına kadar herhangi bir üretim faaliyeti olmadığı gibi bu ihtardan sonra da yapılmış yeni bir üretim ve ihracat faaliyetinin de bulunmadığı, kaldı ki davacının ruhsata konu yatırımı devretmek için yaptığı başvurularda da açıkça üretim faaliyetinde bulunulamadığının ikrar edildiği, dolayısıyla ortada üretim ruhsatına konu düzenli ve sürekli bir üretim faaliyetin bulunmadığı sabit olduğundan, Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliğinin 14. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendinde yer alan “Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmaması” şartının olayda gerçekleştiği, her ne kadar ihtar üzerine yapılmış bir üretim faaliyeti olsa da bunun süreklilik arz etmediği ve ruhsat tarihinden itibaren sadece bir kez üretim faaliyetinde bulunulduğu dikkate alındığında dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.